ഭ്രാതുസ്തസ്യ മഹാഭാഗ ആഹ്വാനം ച കരോമ്യഹമ് । ഭോഭോ വിവേക മേ ഭ്രാതരാവയോസ്ത്വം വചഃ ശൃണു
സഹോദരൻ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനെ വിളിക്കുന്നു; ഹേ വിവേക, എന്റെ സഹോദരൻ, ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
ഏഹ്യേഹി സുമഹാഭാഗ മമ സ്നേഹാന്മഹാമതേ । കശ്യപ ഉവാച- ശാംതിക്ഷമാഭ്യാം സംയുക്തോ ഭാര്യാഭ്യാം ച സമാഗതഃ
വളരെ ഭാഗ്യശാലിയേ, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനേ, എന്റെ സ്നേഹത്തിനായി വരൂ, വരൂ. കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: അവൻ ശാന്തിയും ക്ഷമയും കൂടിയ ഭാര്യകളോടൊപ്പം എത്തിയിരിക്കുന്നു.
സര്വദൃക്സര്വഗോ വ്യാപീ സര്വതത്ത്വപരായണഃ । സംദേഹാനാം ച സര്വേഷാം യോ രിപുര്ജ്ഞാനവത്സലഃ
അവൻ എല്ലാം കാണുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവൻ, എല്ലാം വ്യാപിച്ചവൻ, എല്ലാ തത്വങ്ങളുടെയും സാരത്തിൽ ആഴമായിരിക്കുന്നവൻ; സംശയങ്ങൾക്കു ശത്രുവും ജ്ഞാനത്തിന് പ്രിയവനുമാണ്.
ധാരണാ ധീശ്ച ദ്വേ പുത്ര്യൌ തസ്യൈവ ഹി മഹാത്മനഃ । തസ്യ യോഗഃ സുതോ ജ്യേഷ്ഠോ മോക്ഷോ യസ്യ മഹാഗുരുഃ
ധാരണയും ബുദ്ധിയും ആ മഹാത്മാവിന്റെ രണ്ടു പുത്രികളാണ്; യോഗം അവന്റെ മൂത്ത പുത്രനാണ്, മോക്ഷം അവന്റെ മഹാ ഗുരുവാണ്.
നിര്മലോ നിരഹംകാരോ നിരാശോ നിഷ്പരിഗ്രഹഃ । സര്വവേലാപ്രസന്നാത്മാ ഗതദ്വംദ്വോ മഹാമതിഃ
അവൻ നിർമലൻ, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ, ആശയില്ലാത്തവൻ, സ്വത്തുകളില്ലാത്തവൻ; എല്ലാ സമയത്തും മനസ്സിൽ ശാന്തനും, ദ്വന്ദങ്ങൾ കടന്നവനും, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനുമാണ്.
സ വിവേകഃ സമായാതോ ഗുണരത്നൈര്വിഭൂഷിതഃ । യസ്യാമാത്യൌ മഹാത്മാനൌ ധര്മസത്യൌ മഹാമതീ
ആ വിവേകം ഗുണരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു; അവന്റെ മന്ത്രിമാർ ധർമ്മവും സത്യം എന്ന മഹാത്മാക്കളാണ്, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവരാണ്.
ക്ഷമാശാംതിസമായുക്തഃ സ വിവേകഃ സമാഗതഃ । വീതരാഗമുവാചേദമാഹൂതോഹം സമാഗതഃ
ക്ഷമയും ശാന്തിയും കൂടിയ വിവേകം എത്തിയിരിക്കുന്നു. വീതരാഗൻ പറഞ്ഞു: 'വിളിക്കപ്പെട്ട് ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
തദ്ഭ്രാതഃ കാരണം സര്വം കഥ്യതാം ഹി മമാഗ്രതഃ । യമാശ്രിത്യ ത്വയാദ്യൈവ കൃതമാഹ്വാനമേവ മേ
സഹോദരൻ, നീ എന്നെ ഇന്ന് വിളിച്ച കാരണങ്ങൾ എല്ലാം എന്റെ മുന്നിൽ പറയണം.
വീതരാഗ ഉവാച- പുമാന്സ്ഥിതോ യഃ പുരതോ മഹാപാശൈര്നിയംത്രിതഃ । മോഹസ്യ ബാണൈഃ സംഭ്രാംതഃ സംസാരസ്യ ച ബംധനൈഃ
വീതരാഗൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ മുന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനുഷ്യൻ, വലിയ ബന്ധനങ്ങളിൽ പെട്ടവൻ, മോഹത്തിന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ടും ലോകബന്ധങ്ങളുടെ കെട്ടുകളാലും ഭ്രമിച്ചവൻ.
സര്വസ്യ വ്യാപകഃ സ്വാമീ അയമാത്മാ മമൈവ ച । പംചതത്ത്വൈഃ സമാവിഷ്ടോ ജ്ഞാനധ്യാനവിവര്ജിതഃ
അവൻ എല്ലാം വ്യാപിക്കുന്ന സ്വാമിയും, എന്റെ ആത്മാവും തന്നെയാണ്; അഞ്ചു തത്വങ്ങളിൽ ആഴപ്പെട്ട്, ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും ഇല്ലാത്തവൻ.
പൃച്ഛതാമേനമാത്മാനം ഭവാംസ്തത്ത്വേഷു പംഡിതഃ । വീതരാഗവചഃ ശ്രുത്വാ വിവേകോ വാക്യമബ്രവീത്
തത്വങ്ങളിൽ പണ്ഡിതനായ നീ, ഈ ആത്മാവിനെ ചോദ്യം ചെയ്യണം. വീതരാഗന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വിവേകം സംസാരിച്ചു.
വിവേക ഉവാച- സുഖേന സ്ഥീയതേ ദേവ ഭവതാ വിശ്വനായക । ആഗതേ ത്വയി സംസാരേ കിം കിം ഭുക്തം സുഖം സ്വയമ്
വിവേകം പറഞ്ഞു: ദൈവമേ, വിശ്വനായക, നീ ഉണ്ടെങ്കിൽ എളുപ്പത്തിൽ നിലനിൽക്കാം; എന്നാൽ നീ സംസാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, നീ സ്വയം എന്ത് സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു?
ആത്മോവാച- ഗര്ഭവാസോ മഹദ്ദുഃഖമസഹ്യം ദാരുണം മയാ । ഭുക്തമേവ മഹാപ്രാജ്ഞ ജ്ഞാനഹീനേന വൈ സദാ
ആത്മാവ് പറഞ്ഞു: ഗർഭത്തിൽ വാസം വലിയ ദുഃഖമാണ്, സഹിക്കാനാവാത്ത ഭയാനകമായത് ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്, മഹാപണ്ഡിതാ, ജ്ഞാനമില്ലാതെ എപ്പോഴും.
ദേഹേപി ജ്ഞാനവിഭ്രഷ്ടഃ സോഹം ജാതോ ഹ്യനേകധാ । ബാല്യാവസ്ഥാം ഗതേനാഥ കൃത്യാകൃത്യം കൃതം മയാ
ശരീരത്തിൽ പോലും ജ്ഞാനമില്ലാതെ, ഞാൻ പലവിധത്തിൽ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; ബാല്യാവസ്ഥയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
താരുണ്യേന കൃതാ ക്രീഡാ ഭുക്താ ഭാര്യാ ഹ്യനേകശഃ । വാര്ധകം പ്രാപ്യ സംതപ്തഃ പുത്രശോകാദിഭിസ്തഥാ
യൗവനകാലത്ത് ഞാൻ കളികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു, പല ഭാര്യമാരെയും ആസ്വദിച്ചു. പക്ഷേ വയസ്സാകുമ്പോൾ, മക്കളെ കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖവും മറ്റും എന്നെ വല്ലാതെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
ഭാര്യാദീനാം വിയോഗൈസ്തു ദഗ്ധോസ്മ്യഹമഹര്നിശമ് । ദുഃഖൈരനേകസംവര്ണൈഃ സംതപ്തോസ്മി ദിനേദിനേ
ഭാര്യയെയും മറ്റുള്ളവരെയും വിട്ടുപോകേണ്ടി വന്നതിന്റെ വേദനയിൽ ഞാൻ പകലും രാത്രിയും കത്തുന്നു. അനേകം തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ കൊണ്ട് ഞാൻ ഓരോ ദിവസവും വല്ലാതെ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു.
ദിവാരാത്രൌ മഹാപ്രാജ്ഞ ന വിംദാമി സുഖം ക്വചിത് । ഏവം ദുഃഖൈ സുസംതപ്തഃ കിം കരോമി മഹാമതേ
മഹാമുനിയേ, പകലോ രാത്രിയോ എവിടെയും എനിക്ക് സന്തോഷം കിട്ടുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ദുഃഖങ്ങളിൽ കത്തുന്ന ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം, മഹാമതിയേ?
തമുപായം വദസ്വൈവ സുഖം വിംദാമി യേന വൈ । അസ്മാത്സംസാരജാലൌഘാന്മോചയാദ്യ സുബംധനാത്
എനിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കാനുള്ള മാർഗം നീ പറയണം. ഈ വലിയ സാംസാരിക ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ന് തന്നെ എനിക്ക് മോചനം ലഭിക്കാൻ സഹായിക്കണം.
വിവേക ഉവാച- ഭവാഞ്ഛുദ്ധോസി നിര്ദ്വന്ദ്വോ ഹ്യപാപോസി ജഗത്പതേ । ഏനം ഗച്ഛ മഹാത്മാനം വീതരാഗം സുഖപ്രദമ്
വിവേകം പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, നീ ശുദ്ധനും ദ്വന്ദങ്ങളില്ലാത്തവനും പാപരഹിതനുമാണ്. ആ മഹാത്മാവായ, രാഗരഹിതനും സന്തോഷം നൽകുന്നവനുമായയാളുടെ അടുക്കൽ നീ പോകണം.
നിഃസംശയം ത്വയാ ദൃഷ്ടം നഗ്നമാചാരവര്ജിതമ് । സുഖപ്രദര്ശകോ ഹ്യേഷ സര്വസംതാപനാശകഃ
നിശ്ചയമായി, നീ അവനെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്—വസ്ത്രരഹിതനും ആചാരങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്തവനുമാണ് അവൻ. അവൻ സന്തോഷം കാണിച്ചുതരുന്നവനും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആണു.
ഏവമാകര്ണ്യ ശുദ്ധാത്മാ വീതരാഗം ഗതഃ പുനഃ । തമുവാച ശ്വസന്ദീനഃ ശ്രൂയതാം വചനം മമ
ഇങ്ങനെ കേട്ടശേഷം, ശുദ്ധഹൃദയനായവൻ വീണ്ടും രാഗരഹിതന്റെ അടുക്കൽ പോയി. ദുഃഖത്തിൽ ശ്വാസം വലിച്ചുകൊണ്ട്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം.'
സുഖം വിംദാമി യേനാഹം തം മാര്ഗം മമ ദര്ശയ । ഏവമസ്തു മഹാപ്രാജ്ഞ കരിഷ്യേ വചനം തവ
എനിക്ക് സന്തോഷം കിട്ടുന്ന മാർഗം നീ കാണിച്ചു തരണം. അതായിരിക്കും, മഹാപണ്ഡിതനേ, ഞാൻ നിന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കും.
പുനര്ഗച്ഛ വിവേകം ഹി സുഖവാര്താ കൃതാ ത്വയാ । സുഖമാര്ഗസ്യ വൈ വക്താ തവ ഏഷ ഭവിഷ്യതി
വിവേകന്റെ അടുക്കൽ വീണ്ടും പോകണം, കാരണം നീ സന്തോഷവാർത്ത അവനിൽ നിന്ന് കേട്ടു. സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള മാർഗം നിനക്കു പറയാൻ അവൻ തന്നെയാകും.
വീതരാഗേണ പുണ്യേന പ്രേഷിതോ ഗതവാന്പ്രഭുഃ । തമുവാച മഹാത്മാനം വിവേകം ശുദ്ധസത്തമമ്
രാഗരഹിതനായ പുണ്യവാന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആ പ്രഭു പോയി, മഹാത്മാവായ ശുദ്ധസത്ത്വനായ വിവേകനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സുഖം മേ ദര്ശയ ത്വം ഹി വീതരാഗേണ പ്രേഷിതഃ । ഭവച്ഛരണമാപന്നോ രക്ഷ സംസാരദാരുണാത്
നീ രാഗരഹിതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് സന്തോഷം കാണിച്ചു തരണം. ഞാൻ നിന്റെ ശരണമായിരിക്കുന്നു; ഈ കഠിനമായ സാംസാരികതയിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
വിവേക ഉവാച- ജ്ഞാനം ഗച്ഛമഹാപ്രാജ്ഞ സ തേ സര്വം വദിഷ്യതി । ആത്മാ തഥോക്തഃ സംപ്രാപ്തോ യത്ര ജ്ഞാനം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
വിവേകം പറഞ്ഞു: മഹാപണ്ഡിതനേ, നീ ജ്ഞാനത്തിന്റെ അടുക്കൽ പോകണം; അവൻ നിനക്ക് എല്ലാം പറഞ്ഞുതരും. ജ്ഞാനം സ്ഥാപിതമായിടത്താണ് ആ ആത്മാവ് ലഭ്യമാകുന്നത്.
ഭോഭോ ജ്ഞാന മഹാതേജഃ സര്വഭാവപ്രദര്ശക । ശരണം ത്വാമഹം പ്രാപ്തഃ സുഖമാര്ഗം പ്രദര്ശയ
ജ്ഞാനമേ, മഹാതേജസ്സുള്ളവനേ, എല്ലായിടത്തെയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്റെ ശരണമായിരിക്കുന്നു; സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള വഴികാണിച്ചു തരണം.
ജ്ഞാനമുവാച- ഭൃത്യോഹം തവ ലോകേശ ത്വം മാം വേത്സി ന സുവ്രത । മയാ ധ്യാനേന വൈ പൂര്വം വാരിതസ്ത്വം പുനഃപുനഃ
ജ്ഞാനം പറഞ്ഞു: ലോകനാഥനേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, പക്ഷേ നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, ധർമ്മനിഷ്ഠനേ. ഞാൻ ധ്യാനത്തിലൂടെ നിന്നെ പലതവണ തടഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പംചാത്മകാനാം സംഗേന ആപദം പ്രാപ്തവാന്ഭവാന് । ധ്യാനം ഗച്ഛ മഹാപ്രാജ്ഞ സ തേ ദാതാ സുഖസ്യ ച
അഞ്ച് ഘടകങ്ങളുമായി ചേർന്ന് നീ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു. മഹാപണ്ഡിതനേ, നീ ധ്യാനത്തിന്റെ അടുക്കൽ പോകണം; അവൻ നിനക്ക് സന്തോഷവും നൽകും.
ജ്ഞാനേന പ്രേഷിതോ ഹ്യാത്മാ ധ്യാനമാശ്രിത്യ സംസ്ഥിതഃ । സുഖമത്യംതസിദ്ധം ച ധ്യാനം മേ ദര്ശയസ്വ ഹ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആത്മാവ് ധ്യാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ധ്യാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പരമസന്തോഷം എനിക്ക് കാണിച്ചു തരണം.