കസ്യ ലജ്ജാ പ്രകര്തവ്യാ ദ്വിതീയോ നാസ്തി സര്വദാ । ഏകശ്ച പുരുഷോ ദിവ്യഃ കസ്യ കിംചിന്ന നാശയേത്
ആർക്കാണ് ലജ്ജ വേണമെന്ന് പറയേണ്ടത്? ഒരിക്കലും രണ്ടാമൻ ഇല്ല. മനുഷ്യൻ ഒറ്റയ്ക്കും ദൈവികനുമാണ്; അവന്റെ എന്തെങ്കിലും നശിപ്പിക്കാൻ ആരുമില്ല.
അഥ ലോകാന്പ്രവക്ഷ്യാമി യേ ത്വയാ പരികീര്തിതാഃ । യഥാ കുലാലകശ്ചക്രേ മൃത്പിംഡം ച നിധാപയേത്
നീ പറഞ്ഞ ആ ജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയും: ഒരു കുശവൻ ചക്രത്തിൽ മണ്ണ് വെക്കുന്നതുപോലെ,
ഭ്രാമയിത്വാ തു സൂത്രേണ നാനാഭേദാന്പ്രകാശയേത് । ഭാംഡാനാം തു സഹസ്രാണി സ്വേച്ഛയാ മതിസംസ്ഥിതഃ
അവൻ തന്തിയാൽ അതിനെ ഭ്രമിപ്പിച്ച് പല രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; ആയിരക്കണക്കിന് പാത്രങ്ങൾ അവന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
തഥായം സൃജതേ ധാതാ നാനാരൂപാണി നാന്യഥാ । പശ്ചാദ്വിനാശമായാംതി യേനകേനാപി ഹേതുനാ
അതു പോലെ തന്നെ, സ്രഷ്ടാവ് പല രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മറ്റെന്തുമല്ല. പിന്നീട് അവ എന്തെങ്കിലും കാരണങ്ങളാൽ നശിക്കുന്നു.
സര്വദൈവ സ്ഥിതാ യേ ച യേ ലോകാശ്ച സനാതനാഃ । തേഷാം ലജ്ജാ പ്രകര്തവ്യാ നാവര്തംതേ ഹി തേ ഭുവി
എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നവരും ശാശ്വതമായ ലോകങ്ങളും, അവർക്കാണ് ലജ്ജ വേണ്ടത്; അവർ ഭൂമിയിൽ തിരിച്ചുവരുന്നില്ല.
ആകാശവായുതേജാംസി പൃഥ്വീ ചാപശ്ച പംചമഃ । അമീ ലോകാഃ പ്രകാശംതേ യേ ച സര്വത്ര സംസ്ഥിതാഃ
ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ഭൂമി, വെള്ളം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചാമത്തേതും—ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു.
സത്ത്വാനാമംഗദേശേഷു പംചൈതേഷു സുസംസ്ഥിതാഃ । സര്വത്രൈവ ച വര്തംതേ കസ്യ ലജ്ജാ വിധീയതേ
സകല ജീവികളും ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളിലും ശരീരത്തിന്റെ ഓരോ ഭാഗത്തും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവ എവിടെയും നിലനിൽക്കുന്നു—ആർക്കാണ് ലജ്ജ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നത്?
സ്ത്രീണാം രൂപം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൂയതാം താത സാംപ്രതമ് । യഥാഘടസഹസ്രേഷുസോദകേഷുവിരാജതേ
സ്ത്രീകളുടെ രൂപത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയും; ഈ സമയത്ത് കേൾക്കൂ, പ്രിയനേ: ആയിരക്കണക്കിന് കലശങ്ങളിൽ വെള്ളം എങ്ങനെ തിളങ്ങുന്നുവോ,
ഏകശ്ചംദ്രോ ഹി സര്വത്ര ഭവാംസ്തദ്വദ്വിരാജതേ । ഗതോ ജംതുസഹസ്രേഷു മോഹചക്രേ മഹാത്മവാന്
ഒരു ചന്ദ്രൻ പോലെ എല്ലായിടത്തും പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, മഹാത്മാവും മോഹത്തിന്റെ ചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങിയ അനേകം ജീവികളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലായിടത്തും തിളങ്ങുന്നു.
സ്ഥാവരേഷു ച സര്വേഷു ജംഗമേഷു തഥാ ഭവാന് । യോനിദ്വാരേണ പാപേന മായാമോഹമയേന വൈ
സ്ഥാവര ജീവികളിലും ചലിക്കുന്നവരിലും, പാപവും മായാമോഹവും കൊണ്ടുള്ള ജന്മദ്വാരത്തിലൂടെ നീ പ്രവേശിക്കുന്നു.
കുചാഭ്യാം ച നിതംബാഭ്യാം വയസാ ച വിരാജതേ । ഹൃന്മാംസസ്യാധികാ വൃദ്ധിര്ദൃഷ്ടാ ചാത്ര ന സംശയഃ
അവൾ കുചങ്ങളും നിതംബങ്ങളും യൗവനവും കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നു; ഹൃദയത്തിലെ മാംസത്തിന്റെ വർദ്ധനവ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പതനായ ച ലോകാനാം മോഹരൂപം വിദര്ശിതമ് । നഭവത്യേവ സാ നാരീ യാ ത്വയാ പരികീര്തിതാ
ലോകങ്ങളുടെ വീഴ്ചയ്ക്കായി അവളുടെ മോഹരൂപം കാണിക്കുന്നു; നീ പറഞ്ഞ aquela സ്ത്രീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല.
ലീലയാ കുരുതേ ധാതാ വിനോദായ സദാത്മനഃ । യഥാ നാര്യാസ്തഥാ പുംസോ ജീവഃ സര്വത്ര സംസ്ഥിതഃ
സൃഷ്ടാവ് തന്റെ ലീലയിൽ എപ്പോഴും സ്വയം സന്തോഷത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; സ്ത്രീയിൽ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ പുരുഷനിലും ജീവൻ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു.
കുചയോനിവിഹീനാ യേ ജീവന്മുക്താഃ സദൈവ ഹി । നരസ്തു പുരുഷഃ പ്രോക്തോ നാരീ പ്രകൃതിരുച്യതേ
കുചയും യോണിയും ഇല്ലാത്തവർ എപ്പോഴും ജീവന്മുക്തരാണ്; പുരുഷൻ 'പുരുഷൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, സ്ത്രീ 'പ്രകൃതി' എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
രമതേ തേന വൈ സാര്ദ്ധം ന മുക്താ ഹി കദാചന । ഭവാന്പ്രകൃതിസംയുക്തഃ പുരുഷേഷു പ്രദൃശ്യതേ
അവൻ അവളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഒരിക്കലും മോചനം നേടുന്നില്ല; നീ പ്രകൃതിയോടൊപ്പം പുരുഷന്മാരിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
കഃ കസ്യ കുരുതേ ലജ്ജാമേവം ജ്ഞാത്വാ സുഖം വ്രജ । വൃദ്ധാം സ്ത്രിയം പ്രവക്ഷ്യാമി സദാവൃദ്ധാം വരാനനേ
ഇതറിഞ്ഞാൽ ആരാണ് ആരോടു ലജ്ജിക്കേണ്ടത്? സന്തോഷത്തിലേക്ക് നീയു പോകു. ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്ക് വൃദ്ധയായ സ്ത്രീയെ വിവരിക്കും, എപ്പോഴും വൃദ്ധയായവളെ, മനോഹരമുഖമുള്ളവളേ.
ത്വചാ ജര്ജരതാം യാതാ യസ്യാപ്യംഗേ വരാനനേ । ശ്വേതൈശ്ചൈവ തഥാകേശൈഃ പലിതൈശ്ച സമാകുലാ
അവളുടെ ത്വക്ക് ചുരുണ്ടിരിക്കുന്നു, മനോഹരമുഖമുള്ളവളേ, അവളുടെ അംഗങ്ങളും അങ്ങനെ; വെള്ളയും ചാരയും നിറമുള്ള മുടിയിൽ അവൾ വിഷമിക്കുന്നു.
ബലഹീനാഥ ദീനാപി വ്യാപിതാ വലിനാ തദാ । നേയം വൃദ്ധാ ഭവേന്നാരീ പരം വൃദ്ധാ ച കഥ്യതേ
അവൾ ബലഹീനയും ദീനയുമാണ്, ചുരുക്കുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; വൃദ്ധയായ സ്ത്രീയെ സ്ത്രീയെന്നു പറയുന്നില്ല, വൃദ്ധയെന്നു മാത്രം പറയുന്നു.
ഏതസ്യാ ലക്ഷണം പ്രോക്തം യുവതീം പ്രവദാമ്യഹമ് । ജ്ഞാനേന വര്ദ്ധതേ നിത്യം ജീവപാര്ശ്വേ സമാശ്രിതാ
ഇതാണ് അവളുടെ ലക്ഷണം പറഞ്ഞത്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ യുവതിയെ വിവരിക്കും, അവൾ എപ്പോഴും ജ്ഞാനത്തിൽ വളരുന്നു, ജീവന്റെ അപ്പുറത്തുള്ളവളായി.
സുമതിര്നാമ സംപ്രോക്താ സാ വൃദ്ധാ യുവതീതി ച । നാരീ പുരുഷലോകേഷു സര്വദൈവ പ്രതിഷ്ഠിതാ
സുമതി എന്ന പേരിൽ അവൾ അറിയപ്പെടുന്നു, വൃദ്ധയും യുവതിയും; സ്ത്രീ പുരുഷന്മാരുടെ ഇടയിൽ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
ലജ്ജാ തസ്യാഃ പ്രകര്തവ്യാ അന്യച്ചൈവ വദാമ്യഹമ് । മാതരം വൈ പ്രവക്ഷ്യാമി യാ ത്വയാ പരികീര്തിതാ
ലജ്ജ അവൾ പാലിക്കേണ്ടതാണ്; ഞാൻ മറ്റൊന്ന് പറയാം. നീ പറഞ്ഞ അമ്മയെ ഞാൻ വിവരിക്കും.
പ്രാണിനാമംഗദേശേഷു സദൈവ ചേതനാ സ്ഥിതാ । പരജ്ഞാനപ്രദാ യാ ച സാ പ്രജ്ഞാ പരികഥ്യതേ
പ്രാണികളുടെ അംഗങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ചേതന നിലനിൽക്കുന്നു; പരജ്ഞാനം നൽകുന്നവളെ 'പ്രജ്ഞ' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞാ മാതാ സമാഖ്യാതാ പ്രാണിനാം പാലനായ സാ । സംസ്ഥിതാ സര്വലോകേഷു പോഷണായ ഹിതായ വാ
പ്രജ്ഞയെ അമ്മ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു, പ്രാണികളെ സംരക്ഷിക്കാൻ; അവൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും പോഷണത്തിനും ഹിതത്തിനും നിലനിൽക്കുന്നു.
സുമതിര്നാമ യാ പ്രോക്താ സാ മാതാ പരികഥ്യതേ । സംസാരദ്വാരമാര്ഗാണി യാനി രൂപാണി നിത്യശഃ
സുമതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവളെ അമ്മയെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു; സാംസാരികതയുടെ ദ്വാരവും വഴികളും പല രൂപങ്ങളിലുമാണ്.
ഭവംതി മാതരോ ഹ്യേതാ ബഹുദുഃഖപ്രദര്ശികാഃ । മാതൃരൂപം സമാഖ്യാതമന്യത്കിം തേ വദാമ്യഹമ്
ഈ അമ്മകൾ പലതും ഉണ്ടാകും, അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ കാണിക്കുന്നവരാണ്; അമ്മയുടെ രൂപം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഇനി എന്ത് പറയണം?
ആത്മോവാച- ഭവാന്കോ ഹി സമായാതോ മമ സംതാപനാശകഃ । വിസ്തരേണ സമാഖ്യാഹി സ്വരൂപമാത്മനഃ സ്വയമ്
ആത്മാവ് പറഞ്ഞു: എന്റെ ദുഃഖം നീക്കാൻ വന്നത് നീ ആരാണ്? നിന്റെ സ്വരൂപം വിശദമായി പറയൂ.
വീതരാഗ ഉവാച- യസ്മാത്കാമാനി വര്തംതേ നിരാശാഃ സര്വ ഏവ തേ । യം ദുഷ്ടത്വാന്ന പശ്യംതി കര്മാണ്യേതാനി നാന്യഥാ
വീതരാഗൻ പറഞ്ഞു: ആഗ്രഹങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നവയെല്ലാം നിർഭാഗ്യവുമാണ്; അവയുടെ ദുഷ്ടത കൊണ്ടാണ് ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മറ്റെന്തായാലും കാണാത്തത്.
യത്സമീപം ഹി നായാതി ആശാ ചൈവ കദാചന । ക്രോധോ ലോഭസ്തഥാ മോഹോ യദ്ഭയാത്പ്രലയം ഗതാഃ
എവിടെയെങ്കിലും ആശയില്ലാതിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, അവിടെയാണു കോപവും ലോഭവും മോഹവും ഭയത്താൽ നശിച്ചിരുന്നത്.
വീതരാഗോസ്മി ഭദ്രം തേ വിവേകോ മമ ബാംധവഃ । ആത്മോവാച- കീദൃശോഽസൌ തവ ഭ്രാതാ വിവേകോ നാമ നാമതഃ
ഞാൻ വീതരാഗൻ ആണ് — നിനക്ക് ആശംസകൾ! വിവേകം എന്നത് എന്റെ കൂട്ടുകാരനാണ്.
തസ്യ ത്വം ലക്ഷണം ബ്രൂഹി ഭ്രാതുരാത്മന ഏവ ച । വീതരാഗ ഉവാച- തസ്യൈവ ലക്ഷണം രൂപം ന വദാമി തവാഗ്രതഃ
അവന്റെ ലക്ഷണവും രൂപവും നീ പറയൂ, നിന്റെ സഹോദരന്റെയും നിന്റെതും. വീതരാഗൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ ലക്ഷണവും രൂപവും ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ പറയില്ല.