തത്ര യുദ്ധം മഹജ്ജാതം ദൈത്യസംക്ഷയകാരകമ് । ദേവൈശ്ച വിഷ്ണുനാ യുദ്ധേ മമ പുത്രാ നിപാതിതാഃ
അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം നടന്നു, ദൈത്യന്മാരുടെ നാശത്തിന് കാരണമായത്; യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ മക്കളെ ദേവന്മാരും വിഷ്ണുവും സംഹരിച്ചു.
തഥൈവ തവ പുത്രാസ്തേ ദേവദേവേന ചക്രിണാ । വനേ ഗതാന്യഥാ സിംഹോ ദ്രാവയേത്സ്വേന തേജസാ
അതുപോലെ തന്നെ, നിന്റെ മക്കളെയും ചക്രധാരി ദേവൻ തങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ വനത്തിലേക്ക് ഓടിച്ചു, ഒരു സിംഹം മറ്റുള്ളവരെ തന്തിയിലാക്കി ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
തഥാ തേ മാമകാഃ പുത്രാ നിഹതാഃ ശങ്ഖപാണിനാ । കാലനേമിമുഖം സൈന്യം ദുര്ജയം സസുരാസുരൈഃ
അങ്ങനെ എന്റെ മക്കളെ ശംഖപാണി സംഹരിച്ചു; കാലനെമിയെ മുഖ്യനാക്കി നിന്ന, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നിരുന്ന അതിജയപ്രാപ്തമായ സൈന്യം നശിച്ചു.
നാശിതം മര്ദിതം സര്വം ദ്രാവിതം വികലീകൃതമ് । സ്വൈരര്ചിഭിര്യഥാ വഹ്നിസ്തൃണാനി ജ്വാലയേദ്വനേ
എല്ലാം നശിച്ചു, തകർന്ന്, ചിതറിച്ച്, അകറ്റപ്പെട്ടു; അഗ്നി വനത്തിലെ പുല്ലുകൾ സ്വയം കത്തിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അവസ്ഥ.
തഥാ ദൈത്യഗണാന്സര്വാന്നിര്ദഹത്യേവ കേശവഃ । മമ പുത്രാ മൃതാ ദേവി ബഹുശസ്തവ നംദനാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ദൈത്യരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ മുഴുവനും കേശവൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ദേവി, എന്റെ മക്കൾ പലതവണ മരിച്ചിരിക്കുന്നു, നിന്റെ മക്കളും അതുപോലെ.
വഹ്നിം പ്രാപ്യ യഥാ സര്വേ ശലഭാ യാംതി സംക്ഷയമ് । തഥാ തേ ദാനവാഃ സര്വേ ഹരിം പ്രാപ്യ ക്ഷയം ഗതാഃ
എല്ലാ പുഴുക്കളും അഗ്നിയെ കണ്ടാൽ നശിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ ദാനവന്മാർ ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ മുഴുവനും നശിച്ചു.
ഏവമേതം ഹി വൃത്താംതം ദിതിഃ ശുശ്രാവ ദാരുണമ് । ദിതിരുവാച- വജ്രപാതോപമം ഭദ്രേ വദസ്യേവം കഥം മമ
ഇങ്ങനെ ഈ ഭയാനകമായ സംഭവങ്ങൾ ദിതി കേട്ടു. ദിതി പറഞ്ഞു: സ്നേഹമേ, വജ്രം വീണതുപോലെ എനിക്ക് ഇതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് പറയൂ.
ഏവമാഭാഷ്യ താം ദേവീ മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാത ഹ । ഹാ ഹാ കഷ്ടമിദം ജാതം ബഹുദുഃഖം പ്രതാപകമ്
അവളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവി ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു. 'ഹാ ഹാ, എത്ര വലിയ ദുരിതവും വേദനയും സംഭവിച്ചു!' എന്ന് അവൾ നിലവിളിച്ചു.
രുരോദ കരുണം സാഥ പുത്രശോകസുപീഡിതാ । താം ദൃഷ്ട്വാ സ മുനിശ്രേഷ്ഠ ഉവാച വചനം ശുഭമ്
മക്കളുടെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി പീഡിതയായി അവൾ കരുണയോടെ കരഞ്ഞു. അവളെ കണ്ട മुनിശ്രേഷ്ഠൻ അവളോട് ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മാ രോദിഷി ച ഭദ്രം തേ നൈവം ശോചംതി ത്വദ്വിധാഃ । സത്വവംതോ മഹാഭാഗേ ലോഭമോഹേന വര്ജിതാഃ
കരയേണ്ട, നിനക്ക് എല്ലാ നല്ലതും ഉണ്ടാകട്ടെ. ധൈര്യവും സത്യവും ഉള്ളവരും, മോഹവും ലാഭവും ഇല്ലാത്തവരും, നിനക്കുപോലുള്ളവർ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കാറില്ല.
കസ്യ പുത്രാ ഹി സംസാരേ കസ്യ ദേവീ സുബാംധവാഃ । നാസ്തികസ്യേഹ കേനാപി തത്സര്വം ശ്രൂയതാം പ്രിയേ
ദേവി, ഈ ലോകത്ത് ആരുടെ മക്കളാണ്? ആരാണ് സ്നേഹമുള്ള ബന്ധുക്കൾ? ആത്മാവിനെ നിഷേധിക്കുന്നവർക്കു ഇവ ഒന്നുമില്ല — പ്രിയമേ, ഇത് കേൾക്കൂ.
ദക്ഷസ്യാപി സുതാ യൂയം സുന്ദര്യശ്ചൈവ മാമകാഃ । ഭവതീനാമഹം ഭര്താ കാമനാപൂരകഃ ശുഭേ
നിങ്ങൾ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരാണ്, എന്റെവരും മനോഹരികളാണ്. ശുഭേ, നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവായി നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ ഞാനാണ്.
യോജകഃ പാലകശ്ചൈവ രക്ഷകോസ്മി വരാനനേ । കസ്മാദ്വൈരം കൃതം ക്രൂരൈരസുരൈരജിതാത്മഭിഃ
വരനേ, നിങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഞാനാണ്. എങ്കിൽ, ക്രൂരരും മനസ്സു നിയന്ത്രിക്കാത്തവരുമായ അസുരന്മാർ എങ്ങനെ വൈരം ഉണ്ടാക്കി?
തവ പുത്രാ മഹാഭാഗേ സത്യധര്മവിവര്ജിതാഃ । തേന ദോഷേണ തേ സര്വേ തവ ദോഷേണ വൈ ശുഭേ
മഹാഭാഗേ, നിന്റെ മക്കൾ സത്യവും ധർമ്മവും ഇല്ലാതിരുന്നുവല്ലോ. ആ ദോഷം കൊണ്ടാണ് അവരും, നിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടുമാണ്, ശുഭേ.
നിഹതാ വാസുദേവേന ദൈവതൈസ്തു നിപാതിതാഃ । തസ്മാച്ഛോകോ ന കര്തവ്യഃ സത്യമോക്ഷവിനാശനഃ
വാസുദേവനും ദേവതകളും അവരെ സംഹരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ട, കാരണം ദുഃഖം സത്യം മോക്ഷം എന്നിവയെ നശിപ്പിക്കും.
ശോകോ ഹി നാശയേത്പുണ്യം ക്ഷയാത്പുണ്യസ്യ നശ്യതി । തസ്മാച്ഛോകം പരിത്യജ വിഘ്നരൂപം വരാനനേ
ദുഃഖം പുണ്യം നശിപ്പിക്കും; പുണ്യം ഇല്ലാതായാൽ എല്ലാം നഷ്ടമാകും. അതുകൊണ്ട്, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ, വരനേ, അത് ഒരു തടസ്സമാണ്.
ആത്മദോഷപ്രഭാവേണ ദാനവാ മരണം ഗതാഃ । ദേവാ നിമിത്തഭൂതാശ്ച നാശിതാഃ സ്വേന കര്മണാ
സ്വന്തം ദോഷത്തിന്റെ ഫലമായി ദാനവന്മാർ മരണത്തിലേക്ക് പോയി; ദേവന്മാർ വെറും ഉപാധിയായിരുന്നു, അവരവരുടെ കർമ്മം കൊണ്ടാണ് നാശം വന്നത്.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗേ സമാഗച്ഛ സുഖം പ്രതി । ഏവമുക്ത്വാ മഹായോഗീ താം പ്രിയാം ദുഃഖഭാഗിനീമ്
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, മഹാഭാഗേ, സന്തോഷത്തിലേക്ക് വരൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹായോഗി, ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന തന്റെ പ്രിയവളോട് പറഞ്ഞു.
വിഷാദാച്ച നിവൃത്തോസൌ വിരരാമ മഹാമതിഃ
ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ആ ജ്ഞാനിയ്ക്ക് പിന്നെ സംസാരിക്കാൻ ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു.
ദിതിരുവാച- സത്യമുക്തം ത്വയാ നാഥ സര്വമേവ ന സംശയഃ । ഭര്തൃസ്നേഹം പരിത്യജ്യ ഗതാ സാപത്ന്യജം ദ്വിജ
ദിതി പറഞ്ഞു: നാഥാ, നീ പറഞ്ഞത് എല്ലാം സത്യമാണ്, സംശയമില്ല. ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ സഹപത്നിയുടെ വീട്ടിലേക്കാണ് പോയത്, ദ്വിജനേ.
അഭിമാനേന ദുഃഖേന മാനഭംഗേന സത്തമ । മഹാദുഃഖേന സംതപ്താ കരിഷ്യേ പ്രാണമോചനമ്
അഭിമാനവും ദുഃഖവും അപമാനവും മൂലം, സദ്ഗുണമുള്ളവനേ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ പെട്ട് ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
കശ്യപ ഉവാച- ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി യഥാ ശാംതിര്ഭവിഷ്യതി । ന കഃ കസ്യ ഭവേത്പുത്രോ ന മാതാ ന പിതാ ശുഭേ
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: കേൾക്കൂ, എങ്ങനെ ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. ശുഭേ, ആരും ആരുടെയോ മകനോ അമ്മയോ അച്ഛനോ അല്ല.
ന ഭ്രാതാ ബാംധവഃ കസ്യ ന ച സ്വജനബാംധവാഃ । ഏവം സംസാരസംബംധോ മായാമോഹസമന്വിതഃ
ആരുടെയും സഹോദരൻ അല്ല, ആരുടെയും ബന്ധുവും അല്ല. നമ്മുടെ സ്വന്തം ആളുകളും യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധുക്കളല്ല. ഈ ലോകബന്ധം മുഴുവൻ മായയുടെ മോഷത്തിൽ ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
സ്വയമേവ പിതാ ദേവി സ്വയം മാതാഥ ബാംധവാഃ । സ്വയം സ്വജനവര്ഗശ്ച സ്വയം ധര്മഃ സനാതനഃ
സ്വന്തം അച്ഛനായി തന്നെ, അമ്മയായി തന്നെ, ബന്ധുക്കളായി തന്നെ, സ്വന്തം കൂട്ടായ്മയായിട്ടും തന്നെ, ശാശ്വതമായ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഓരോരുത്തരും.
ആചാരേണ നരോ ദേവി സുഖിത്വമുപജായതേ । അനാചാരേണ പാപേന നാശം യാതി തഥാ ധ്രുവമ്
നല്ല പെരുമാറ്റം പാലിച്ചാൽ മനുഷ്യന് സന്തോഷം ലഭിക്കും, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും പാപവും ചെയ്താൽ അവൻ നിർഭാഗ്യമായി നശിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ക്രൂരയോനിം പ്രയാത്യേവം നരോ ദേവി ന സംശയഃ । കര്മണാ സത്യഹീനേന മഹാപാപേന മോഹതഃ
സത്യവിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തികളും വലിയ പാപങ്ങളും മോഷം കൊണ്ടുമാണ് മനുഷ്യൻ ക്രൂരമായ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല ദേവി.
രിപുത്വേ വര്ത്തതേ മര്ത്യഃ പ്രാണിനാം നിത്യസംസ്ഥിതഃ । രിപവസ്തസ്യ വര്തന്തേ യത്ര തത്ര ന സംശയഃ
വൈരാഗ്രഹത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശത്രുതയിൽ തന്നെ ആയിരിക്കും. അവൻ എവിടെയായാലും അവിടെ ശത്രുക്കൾ ഉണ്ടാകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മൈത്രേണ വര്തതേ മര്ത്യോ യദാ ലോകേ പ്രിയേ ശുഭേ । തദാ തസ്യ ഭവംത്യേവ മിത്രാഃ സര്വത്ര ഭാമിനി
ലോകത്തിൽ സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറുന്നവർക്കു, പ്രിയേ, അങ്ങിനെ എല്ലായിടത്തും സുഹൃത്തുക്കൾ ഉണ്ടാകും, ഭാമിനി.
കൃഷികാരോ യദാ ദേവി ഛന്നം ബീജം സുസംസ്ഥിതമ് । യാദൃശം തു ഭവത്യേവ താദൃശം ഫലമശ്നുതേ
കർഷകൻ ഒളിച്ചിട്ട് നല്ലതുപോലെ വിത്ത് വിതച്ചാൽ, ദേവി, ആ വിത്തിന് യോജിച്ച ഫലം തന്നെയാണ് അവൻ അനുഭവിക്കുന്നത്.
തഥാ തവ ച പുത്രൈശ്ച സാധുഭിഃ സ്പര്ധിതം സഹ । കര്മണസ്തസ്യ തത്പ്രാപ്തം ഫലം ഭുംക്ഷ്വ സുസംസ്ഥിതമ്
അതുപോലെ, നീയും നിന്റെ മക്കളും സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം നടത്തിയ മത്സരത്തിന്റെ ഫലം, ആ പ്രവർത്തിയുടെ ഫലമായി ഉറപ്പായും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.