കസ്മാദ്ദുഃഖം ത്വയാ പ്രാപ്തമേതന്മേ കാരണം വദ । ഹിരണ്യകശിപൂ രാജാ ഹിരണ്യാക്ഷോ മഹാബലഃ
എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ ദുഃഖം നിന്നിലേയ്ക്ക് വന്നത്? അതിന്റെ കാരണം എനിക്കു പറയൂ. ഹിരണ്യകശിപുവും മഹാബലശാലിയായ ഹിരണ്യാക്ഷനും—
യസ്യാഃ പുത്രൌ മഹാത്മാനൌ മഹാബലപരാക്രമൌ । കസ്മാദ്ദുഃഖം മഹജ്ജാതം തസ്മാച്ചൈവ സഖേ വദ
നിന്റെ മക്കൾ മഹാത്മാക്കളും മഹാബലശാലികളും ആണല്ലോ; എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രയും വലിയ ദുഃഖം ഉണ്ടായത്? സ്നേഹിതേ, അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.
ആഖ്യാഹി കാരണം സര്വം യസ്മാദ്രോദിഷി സാംപ്രതമ് । ഏവമാഭാഷ്യ താം ദേവീം വിരരാമ മനസ്വിനീ
നീ ഇപ്പോൾ ഇത്രയും കരയാൻ കാരണം മുഴുവനും എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ. ഇങ്ങനെ ദിതി ചോദിച്ച ശേഷം, അവൾ മൗനമായി.
ദനുരുവാച- പശ്യ പശ്യ മഹാഭാഗേ സപത്ന്യാശ്ച മനോരഥമ് । പരിപൂര്ണം കൃതം തേന ദേവദേവേന ചക്രിണാ
ദനു പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗ്യവതിയായവളേ, നോക്കൂ, എന്റെ സഹപത്നിയുടെ ആഗ്രഹം ദേവദേവനായ ചക്രധാരി നിറവേറ്റി.
യഥാപൂര്വം വരോ ദത്തോ ഹ്യദിത്യൈ ദേവി വിഷ്ണുനാ । തഥേദാനീം ച പുത്രായ തസ്യാ ദത്തോ വരോ മഹാന്
മുന്പ് വിഷ്ണു ആദിതിക്ക് ഒരു വരം നൽകിയതുപോലെ, ഇപ്പോൾ അവളുടെ മകനും വലിയൊരു വരം ലഭിച്ചു.
കശ്യപാദ്വിശ്രുതോ ജാതസ്ത്രൈലോക്യപാലകഃ സുതഃ । ഇംദ്രത്വം തസ്യ വൈ ദത്തം തവ പുത്രാദ്വിഹൃത്യ ച
കശ്യപനിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന, പ്രശസ്തനായ ഒരു മകൻ ജനിച്ചു; അവനാണ് ഇന്ദ്രപദവി ലഭിച്ചത്, നിന്റെ മകനെ മാറ്റി വെച്ച്.
മനോരഥൈസ്തു സംപൂര്ണാ അദിതിഃ സുഖവര്ദ്ധിനീ । കനീയാന്വസുദത്തശ്ച തസ്യാഃ പുത്രശ്ച സംപ്രതി
ആദിതിയുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനും നിറവേറ്റപ്പെട്ടു, അവളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിച്ചു; ഇപ്പോൾ അവളുടെ ഇളയ മകനായ വസുദത്തൻ അവളുടെ മകനാണ്.
ഐംദ്രം പദം സുദുഷ്പ്രാപ്യം ദേവൈഃ സാര്ദ്ധം ഭുനക്തി ച । ദിതിരുവാച- കസ്മാത്പദാത്പരിഭ്രഷ്ടോ മമ പുത്രോ മഹാമതിഃ
ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, വളരെ പ്രയാസത്തോടെ മാത്രമേ ലഭിക്കാവുന്ന ഇന്ദ്രപദം അവൻ അനുഭവിക്കുന്നു. ദിതി പറഞ്ഞു: എന്റെ ബുദ്ധിമാൻ മകൻ ആ പദവിയിൽ നിന്ന് എന്തുകൊണ്ടാണ് വീണുപോയത്?
അന്യേ ച ദാനവാ ദൈത്യാസ്തേജോഭ്രഷ്ടാഃ കഥം സഖേ । തസ്യ ത്വം കാരണം ബ്രൂഹി വിസ്തരേണ യശസ്വിനി
മറ്റുള്ള ദാനവരും ദൈത്യന്മാരും എങ്ങനെ അവരുടെ തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ടു, സ്നേഹിതേ? അതിന്റെ കാരണം വിശദമായി പറയൂ, മഹത്വമുള്ളവളേ.
താമാഭാഷ്യ ദിതിര്വാക്യം വിരരാമ സുദുഃഖിതാ । ദനുരുവാച- ദേവാശ്ച ദാനവാഃ സര്വേ സക്രോധാഃ സംഗരം ഗതാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദിതി അതീവ ദുഃഖത്തോടെ മൗനമായി. ദനു പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരും ദാനവരും കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിനായി ഇറങ്ങി.
തത്ര യുദ്ധം മഹജ്ജാതം ദൈത്യസംക്ഷയകാരകമ് । ദേവൈശ്ച വിഷ്ണുനാ യുദ്ധേ മമ പുത്രാ നിപാതിതാഃ
അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം നടന്നു, ദൈത്യന്മാരുടെ നാശത്തിന് കാരണമായത്; യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ മക്കളെ ദേവന്മാരും വിഷ്ണുവും സംഹരിച്ചു.
തഥൈവ തവ പുത്രാസ്തേ ദേവദേവേന ചക്രിണാ । വനേ ഗതാന്യഥാ സിംഹോ ദ്രാവയേത്സ്വേന തേജസാ
അതുപോലെ തന്നെ, നിന്റെ മക്കളെയും ചക്രധാരി ദേവൻ തങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ വനത്തിലേക്ക് ഓടിച്ചു, ഒരു സിംഹം മറ്റുള്ളവരെ തന്തിയിലാക്കി ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
തഥാ തേ മാമകാഃ പുത്രാ നിഹതാഃ ശങ്ഖപാണിനാ । കാലനേമിമുഖം സൈന്യം ദുര്ജയം സസുരാസുരൈഃ
അങ്ങനെ എന്റെ മക്കളെ ശംഖപാണി സംഹരിച്ചു; കാലനെമിയെ മുഖ്യനാക്കി നിന്ന, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നിരുന്ന അതിജയപ്രാപ്തമായ സൈന്യം നശിച്ചു.
നാശിതം മര്ദിതം സര്വം ദ്രാവിതം വികലീകൃതമ് । സ്വൈരര്ചിഭിര്യഥാ വഹ്നിസ്തൃണാനി ജ്വാലയേദ്വനേ
എല്ലാം നശിച്ചു, തകർന്ന്, ചിതറിച്ച്, അകറ്റപ്പെട്ടു; അഗ്നി വനത്തിലെ പുല്ലുകൾ സ്വയം കത്തിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അവസ്ഥ.
തഥാ ദൈത്യഗണാന്സര്വാന്നിര്ദഹത്യേവ കേശവഃ । മമ പുത്രാ മൃതാ ദേവി ബഹുശസ്തവ നംദനാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ദൈത്യരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ മുഴുവനും കേശവൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ദേവി, എന്റെ മക്കൾ പലതവണ മരിച്ചിരിക്കുന്നു, നിന്റെ മക്കളും അതുപോലെ.
വഹ്നിം പ്രാപ്യ യഥാ സര്വേ ശലഭാ യാംതി സംക്ഷയമ് । തഥാ തേ ദാനവാഃ സര്വേ ഹരിം പ്രാപ്യ ക്ഷയം ഗതാഃ
എല്ലാ പുഴുക്കളും അഗ്നിയെ കണ്ടാൽ നശിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ ദാനവന്മാർ ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ മുഴുവനും നശിച്ചു.
ഏവമേതം ഹി വൃത്താംതം ദിതിഃ ശുശ്രാവ ദാരുണമ് । ദിതിരുവാച- വജ്രപാതോപമം ഭദ്രേ വദസ്യേവം കഥം മമ
ഇങ്ങനെ ഈ ഭയാനകമായ സംഭവങ്ങൾ ദിതി കേട്ടു. ദിതി പറഞ്ഞു: സ്നേഹമേ, വജ്രം വീണതുപോലെ എനിക്ക് ഇതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് പറയൂ.
ഏവമാഭാഷ്യ താം ദേവീ മൂര്ച്ഛിതാ നിപപാത ഹ । ഹാ ഹാ കഷ്ടമിദം ജാതം ബഹുദുഃഖം പ്രതാപകമ്
അവളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവി ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു. 'ഹാ ഹാ, എത്ര വലിയ ദുരിതവും വേദനയും സംഭവിച്ചു!' എന്ന് അവൾ നിലവിളിച്ചു.
രുരോദ കരുണം സാഥ പുത്രശോകസുപീഡിതാ । താം ദൃഷ്ട്വാ സ മുനിശ്രേഷ്ഠ ഉവാച വചനം ശുഭമ്
മക്കളുടെ ദുഃഖത്തിൽ ആഴമായി പീഡിതയായി അവൾ കരുണയോടെ കരഞ്ഞു. അവളെ കണ്ട മुनിശ്രേഷ്ഠൻ അവളോട് ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മാ രോദിഷി ച ഭദ്രം തേ നൈവം ശോചംതി ത്വദ്വിധാഃ । സത്വവംതോ മഹാഭാഗേ ലോഭമോഹേന വര്ജിതാഃ
കരയേണ്ട, നിനക്ക് എല്ലാ നല്ലതും ഉണ്ടാകട്ടെ. ധൈര്യവും സത്യവും ഉള്ളവരും, മോഹവും ലാഭവും ഇല്ലാത്തവരും, നിനക്കുപോലുള്ളവർ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കാറില്ല.
കസ്യ പുത്രാ ഹി സംസാരേ കസ്യ ദേവീ സുബാംധവാഃ । നാസ്തികസ്യേഹ കേനാപി തത്സര്വം ശ്രൂയതാം പ്രിയേ
ദേവി, ഈ ലോകത്ത് ആരുടെ മക്കളാണ്? ആരാണ് സ്നേഹമുള്ള ബന്ധുക്കൾ? ആത്മാവിനെ നിഷേധിക്കുന്നവർക്കു ഇവ ഒന്നുമില്ല — പ്രിയമേ, ഇത് കേൾക്കൂ.
ദക്ഷസ്യാപി സുതാ യൂയം സുന്ദര്യശ്ചൈവ മാമകാഃ । ഭവതീനാമഹം ഭര്താ കാമനാപൂരകഃ ശുഭേ
നിങ്ങൾ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരാണ്, എന്റെവരും മനോഹരികളാണ്. ശുഭേ, നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവായി നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ ഞാനാണ്.
യോജകഃ പാലകശ്ചൈവ രക്ഷകോസ്മി വരാനനേ । കസ്മാദ്വൈരം കൃതം ക്രൂരൈരസുരൈരജിതാത്മഭിഃ
വരനേ, നിങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഞാനാണ്. എങ്കിൽ, ക്രൂരരും മനസ്സു നിയന്ത്രിക്കാത്തവരുമായ അസുരന്മാർ എങ്ങനെ വൈരം ഉണ്ടാക്കി?
തവ പുത്രാ മഹാഭാഗേ സത്യധര്മവിവര്ജിതാഃ । തേന ദോഷേണ തേ സര്വേ തവ ദോഷേണ വൈ ശുഭേ
മഹാഭാഗേ, നിന്റെ മക്കൾ സത്യവും ധർമ്മവും ഇല്ലാതിരുന്നുവല്ലോ. ആ ദോഷം കൊണ്ടാണ് അവരും, നിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടുമാണ്, ശുഭേ.
നിഹതാ വാസുദേവേന ദൈവതൈസ്തു നിപാതിതാഃ । തസ്മാച്ഛോകോ ന കര്തവ്യഃ സത്യമോക്ഷവിനാശനഃ
വാസുദേവനും ദേവതകളും അവരെ സംഹരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ട, കാരണം ദുഃഖം സത്യം മോക്ഷം എന്നിവയെ നശിപ്പിക്കും.
ശോകോ ഹി നാശയേത്പുണ്യം ക്ഷയാത്പുണ്യസ്യ നശ്യതി । തസ്മാച്ഛോകം പരിത്യജ വിഘ്നരൂപം വരാനനേ
ദുഃഖം പുണ്യം നശിപ്പിക്കും; പുണ്യം ഇല്ലാതായാൽ എല്ലാം നഷ്ടമാകും. അതുകൊണ്ട്, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ, വരനേ, അത് ഒരു തടസ്സമാണ്.
ആത്മദോഷപ്രഭാവേണ ദാനവാ മരണം ഗതാഃ । ദേവാ നിമിത്തഭൂതാശ്ച നാശിതാഃ സ്വേന കര്മണാ
സ്വന്തം ദോഷത്തിന്റെ ഫലമായി ദാനവന്മാർ മരണത്തിലേക്ക് പോയി; ദേവന്മാർ വെറും ഉപാധിയായിരുന്നു, അവരവരുടെ കർമ്മം കൊണ്ടാണ് നാശം വന്നത്.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗേ സമാഗച്ഛ സുഖം പ്രതി । ഏവമുക്ത്വാ മഹായോഗീ താം പ്രിയാം ദുഃഖഭാഗിനീമ്
ഇത് മനസ്സിലാക്കി, മഹാഭാഗേ, സന്തോഷത്തിലേക്ക് വരൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹായോഗി, ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന തന്റെ പ്രിയവളോട് പറഞ്ഞു.
വിഷാദാച്ച നിവൃത്തോസൌ വിരരാമ മഹാമതിഃ
ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ആ ജ്ഞാനിയ്ക്ക് പിന്നെ സംസാരിക്കാൻ ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു.
ദിതിരുവാച- സത്യമുക്തം ത്വയാ നാഥ സര്വമേവ ന സംശയഃ । ഭര്തൃസ്നേഹം പരിത്യജ്യ ഗതാ സാപത്ന്യജം ദ്വിജ
ദിതി പറഞ്ഞു: നാഥാ, നീ പറഞ്ഞത് എല്ലാം സത്യമാണ്, സംശയമില്ല. ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ സഹപത്നിയുടെ വീട്ടിലേക്കാണ് പോയത്, ദ്വിജനേ.