യാവദേവ മഹാഭാഗശ്ചിംതയിത്വാ വിലോകയേത് । താവച്ചാമൃതപൂര്ണസ്തു പുനരേവാഭവദ്ഘടഃ
മഹാഭാഗൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് നോക്കിയപ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ കുമ്പം വീണ്ടും അമൃതം നിറഞ്ഞു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷസംയുക്തഃ സോമശര്മാ മഹായശാഃ । ഗത്വാ ഗുരും നമസ്കൃത്യ കുംഭമാദായ സത്വരമ്
അത് കണ്ട സോമശർമ്മൻ, പ്രസിദ്ധനും സന്തോഷം നിറഞ്ഞവനും, വേഗത്തിൽ ഗുരുവിനോടു ചെന്നു, നമസ്കരിച്ച് കുമ്പം എടുത്തു.
ഗൃഹാണ ത്വം പിതശ്ചേമം പയഃ കുംഭം സമാഗതമ് । പാനം കുരു മഹാഭാഗ ഗദാന്മുക്തോ ഭവാചിരമ്
"പിതാവേ, ഈ കുമ്പം അമൃതം വീണ്ടും ലഭിച്ചു; കുടിക്കൂ, മഹാഭാഗൻ, വേഗത്തിൽ രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകൂ."
ഏതദ്വാക്യം മഹാപുണ്യം സത്യധര്മാര്ഥകം പുനഃ । ശിവശര്മാ സുതസ്യാപി ശ്രുത്വാ ച മധുരാക്ഷരമ്
സുതൻ മധുരമായി പറഞ്ഞ ഈ മഹാപുണ്യവും സത്യമുള്ളതും ധർമ്മപരമായതുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശിവശർമ്മൻ—
ഹര്ഷേണ മഹതാവിഷ്ട ഇദം വചനമബ്രവീത്
വലിയ സന്തോഷത്തിൽ ആകി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ശിവശര്മോവാച- തപസാ ദമശൌചാഭ്യാംഗുരുശുശ്രൂഷയാ തഥാ । ഭക്ത്യാഭാവേന തുഷ്ടോസ്മി തവാദ്യ ചസുപുത്രക
ശിവശർമ്മൻ പറഞ്ഞു: "നിന്റെ തപസ്സ്, ദമം, ശുദ്ധി, ഗുരുസേവനം, ഭക്തി എന്നിവയാൽ ഞാൻ ഇന്ന് നിന്നിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു, പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ."
ത്യജാമി വൈകൃതം രൂപം മത്തഃ സുഖമവാപ്നുഹി । ഏവമുക്വാ സുതം വിപ്രോ ദര്ശയാമാസ താം തനുമ്
"ഞാൻ എന്റെ വികൃതമായ രൂപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; എന്നിൽ നിന്നു സന്തോഷം ലഭിക്കൂ." ഇങ്ങനെ മകനോട് പറഞ്ഞ്, ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ ശരീരം കാണിച്ചു.
യഥാപൂര്വം സ്ഥിതൌ തൌ തു തഥാ സ ദൃഷ്ടവാന്ഗുരൂ । ദീപ്തിമംതൌ മഹാത്മാനൌ സൂര്യബിംബോപമാവുഭൌ
പൂർവ്വം പോലെ ഇരുവരെയും ഗുരു കണ്ടു; ഇരുവരും സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയുള്ള മഹാത്മാക്കളായിരുന്നു.
നനാമ പാദൌ സദ്ഭക്ത്യാ ഉഭയോസ്തു മഹാത്മനോഃ । തതഃ സുതം സമാമംത്ര്യ ഹര്ഷേണ മഹതാന്വിതഃ
അവൻ സത്യമായ ഭക്തിയോടെ ആ മഹാത്മാക്കളുടേയും ഇരുവരുടേയും പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. അതിനുശേഷം, വലിയ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ്, തന്റെ മകനോട് സംസാരിച്ചു.
വിഷ്ണോഃ പ്രസാദാദ്ധര്മാത്മാ ഭാര്യയാ സഹ കേശവമ് । ജഗാമ നിജപുണ്യൈശ്ച യോഗാഭ്യാസേന സത്തമഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം കേശവനെ സമീപിച്ചു; തന്റെ പുണ്യവും യോഗാഭ്യാസവും കൊണ്ടു, ആ മഹാത്മാവ് അവനെ പ്രാപിച്ചു.
പ്രവിഷ്ടോ വൈഷ്ണവം ധാമ സ മുനിര്ദുര്ലഭം പദമ് । നത്വന്യൈഃ പ്രാപ്യതേ പുണ്യൈസ്തപോഭിര്മുക്തിദം പദമ്
ആ മুনি വൈഷ്ണവലോകത്തിൽ, അത്യന്തം ദുർലഭമായ സ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; മറ്റുള്ളവർക്ക് പുണ്യവും തപസ്സും കൊണ്ട് ലഭിക്കാത്ത, മോക്ഷം നൽകുന്ന ആ പദം.
വിഷ്ണോസ്തു ചിംതനൈര്ന്യാസധ്യാനജ്ഞാനൈഃ സ്തവൈസ്തഥാ । ന ദാനൈസ്തീര്ഥയാത്രാഭിര്ദൃശ്യതേ മധുസൂദനഃ
വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കുകയും, സമർപ്പിക്കുകയും, ജ്ഞാനവും സ്തുതികളും നടത്തുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ മധുസൂദനനെ കാണാൻ കഴിയൂ; ദാനം, തീർത്ഥയാത്ര, ഭിക്ഷ എന്നിവകൊണ്ടല്ല.
സമാധിജ്ഞാനയോഗേന ദൃശ്യതേ പരമം പദമ് । മഹായോഗൈര്യഥാ വിപ്രഃ പ്രവിഷ്ടോ വൈഷ്ണവീം തനുമ്
സമാധിയിലായ ജ്ഞാനയോഗം വഴി പരമപദം കാണാൻ കഴിയും; അതുപോലെ, ആ മഹായോഗി, ബ്രാഹ്മണൻ, വൈഷ്ണവരൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സൂത ഉവാച- തതസ്തത്ര തപസ്തേപേ സോമശര്മാ മഹാദ്യുതിഃ । അശ്മലോഷ്ടസമം മേനേ കാംചനംഭൂഷണം പുനഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, സോമശർമൻ, വലിയ തേജസ്സോടെ, അവിടെ തപസ്സു ചെയ്തു; സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ കല്ലും മണ്ണും പോലെ തുല്യമായി കണ്ടു.
ജിതാഹാരഃ സ ധര്മാത്മാ നിദ്രയാ പരിവര്ജിതഃ । സ സര്വാന്വിഷയാംസ്ത്യക്ത്വാ ഏകാംതമപി സേവതേ
ആ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, ആഹാരം ജയിച്ച്, ഉറക്കം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളും വിട്ട്, ഏകാന്തതയിൽ സേവനം ചെയ്തു.
യോഗാസനസമാരൂഢോ നിരാശോ നിഃപരിഗ്രഹഃ । തസ്യ വേലാ സുസംപ്രാപ്താ മൃത്യുകാലസ്യ വൈ തദാ
യോഗാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ആശയില്ലാതെ, വസ്തുക്കളില്ലാതെ, അവന്റെ സമയവും മരണത്തിന്റെ ഘട്ടവും എത്തി.
ആഗതാ ദാനവാ വിപ്രം സോമശര്മാണമംതികേ । മൃത്യുകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ പ്രാണയാത്രാ പ്രവര്തിനഃ
ദാനവന്മാർ, സോമശർമൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്ത്, മരണസമയത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, അവന്റെ ജീവൻ എടുത്തുകൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചു.
ശാലിഗ്രാമേ മഹാക്ഷേത്രേ ഋഷീണാം മാനവര്ദ്ധനേ । കേചിദ്വദംതി വൈ ദൈത്യാഃ കേചിദ്വദംതി ദാനവാഃ
ശാലിഗ്രാമത്തിലെ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ, ഋഷികളുടെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, ചിലർ അവരെ ദൈത്യന്മാർ എന്നാണ് പറയുന്നത്, മറ്റുചിലർ ദാനവന്മാർ എന്നാണ് പറയുന്നു.
ഏവംവിധോ മഹാശബ്ദഃ കര്ണരംധ്രം ഗതസ്തദാ । തസ്യൈവ വിപ്രവര്യസ്യ സുചിരാത്സോമശര്മണഃ
അങ്ങനെയുള്ള വലിയ ശബ്ദം, സോമശർമൻ എന്ന മഹാബ്രാഹ്മണന്റെ കാതിൽ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് എത്തി.
ജ്ഞാനധ്യാനവിലഗ്നസ്യ പ്രവിഷ്ടം ദൈത്യജം ഭയമ് । തേന ധ്യാനേന തസ്യാപി ദൈത്യഭീത്യൈവ വൈ തദാ
ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും കൊണ്ട് ലയിച്ചവനിൽ, ദൈത്യന്മാരിൽ നിന്നുള്ള ഭയം പ്രവേശിച്ചു; ആ ധ്യാനത്തിലൂടെ, അവനും ദൈത്യഭയത്തിൽ പിടിയിലായി.
സത്വരം ചൈവ തത്പ്രാണാ ഗതാസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ । ദൈത്യഭയേന സംയുക്തഃ സ ഹി മൃത്യുവശം ഗതഃ
ദൈത്യഭയത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ജീവൻ വേഗത്തിൽ പുറത്ത് പോയി; അതിനാൽ, അവൻ മരണത്തിന്റെ അധീനതയിൽ എത്തി.
തസ്മാദ്ദൈത്യഗൃഹേ ജാതോ ഹിരണ്യകശിപോഃ സുതഃ । ദേവാസുരേ മഹായുദ്ധേ നിഹതശ്ചക്രപാണിനാ
അതിനാൽ, ദൈത്യരുടെ വീട്ടിൽ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മകനായി ജനിച്ചു; ദേവാസുര മഹായുദ്ധത്തിൽ, ചക്രപാണി അവനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
യുദ്ധ്യമാനേന തേനാപി പ്രഹ്ലാദേന മഹാത്മനാ । സുദൃഷ്ടം വാസുദേവത്വം വിശ്വരൂപസമന്വിതമ്
പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന മഹാത്മാവുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, വാസുദേവന്റെ വിശ്വരൂപം വ്യക്തമായി കണ്ടു.
യോഗാഭ്യാസേന പൂര്വേണ ജ്ഞാനമാസീന്മഹാത്മനഃ । സസ്മാര പൂര്വകം സര്വം ചരിതം ശിവശര്മണഃ
മുൻകാലത്തെ യോഗാഭ്യാസം കൊണ്ടു, ആ മഹാത്മാവിൽ ജ്ഞാനം ഉണർന്നു; ശിവശർമന്റെ എല്ലാ പഴയ പ്രവർത്തികളും ഓർമ്മപ്പെടുത്തി.
പ്രാഗഹം സോമശര്മാഖ്യഃ പ്രവിഷ്ടോ ദാനവീം തനുമ് । അസ്മാത്കായാത്കദാ പുണ്യം കേവലം ധാമ ഉത്തമമ്
മുൻകാലത്ത് ഞാൻ സോമശർമൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു; ദാനവരൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് 언제 ഞാൻ ശുദ്ധമായ ഉത്തമധാമം പ്രാപിക്കും?
പ്രയാസ്യാമി മഹാപുണ്യൈര്ജ്ഞാനാഖ്യൈര്മോക്ഷദായകമ് । സമരേ മ്രിയമാണേന പ്രഹ്ലാദേന മഹാത്മനാ
വലിയ പുണ്യവും മോക്ഷം നൽകുന്ന ജ്ഞാനവും കൊണ്ട്, ഞാൻ ഉത്തമധാമത്തിലേക്ക് പോകും; സമരത്തിൽ മരിക്കുന്ന പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന മഹാത്മാവായി.
ഏവം ചിംതാ കൃതാ പൂര്വം ശ്രൂയതാം ദ്വിജസത്തമാഃ । ഏവം തു ച സമാഖ്യാതം സര്വസംദേഹനാശനമ്
ഇങ്ങനെ മുമ്പ് ആലോചിച്ചിരുന്നതാണ്. ഇനി കേൾക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കുന്ന വിധത്തിൽ ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച- പ്രഹ്ലാദേ നിഹതേ സംഖ്യേ ദേവദേവേന ചക്രിണാ । രുരുദേ കമലാ സാ തു ഹതപുത്രാ ച കാമിനീ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ദേവതാദിപതിയായ ചക്രധാരി പ്രഭു യുദ്ധത്തിൽ പ്രഹ്ലാദനെ കൊല്ലുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളായ കമലാ, തന്റെ മകനു നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു.
പ്രഹ്ലാദസ്യ തു യാ മാതാ ഹിരണ്യകശിപോഃ പ്രിയാ । പ്രഹ്ലാദസ്യ മഹാശോകൈര്ദിവാരാത്രൌ പ്രശോചതി
പ്രഹ്ലാദന്റെ അമ്മ, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, പകലും രാത്രിയും പ്രഹ്ലാദനെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചു.
പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ കമലാ നാമ തത്പ്രിയാ । രോദമാനാം ദിവാരാത്രൌ നാരദസ്താമുവാച ഹ
പതിവ്രതയും മഹാഭാഗ്യവതിയും ആയ കമലാ എന്ന അവളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, പകലും രാത്രിയും കരയുമ്പോൾ, നാരദൻ അവളോട് പറഞ്ഞു.