നരേണ കര്മയുക്തേന പാപപുണ്യമയേന ഹി । ശോധനം ച കുരുഷ്വ ത്വമുഭയോ രോഗയുക്തയോഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ പാപവും പുണ്യവും ചേർന്ന കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രോഗം ബാധിച്ച ഇരുവരും ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം.
ശുശ്രൂഷണം മഹാഭാഗ യദി പുണ്യമിഹേച്ഛസി । ഏവമുക്തേ ശുഭേ വാക്യേ സോമശര്മാ മഹായശാഃ
മഹാഭാഗേ, നീ പുണ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സേവനം ചെയ്യണം. ഈ ശുഭവാക്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹായശസ്സുള്ള സോമശർമൻ പറഞ്ഞു—
ശുശ്രൂഷാം വാ കരിഷ്യാമി യുവയോഃ പുണ്യയുക്തയോഃ । മയാ പാപേന ദുഷ്ടേന കൃപണേന ദ്വിജോത്തമ
പുണ്യവത്തായ നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ സേവിക്കും. പാപിയായും ദുഷ്ടനായും ദയനീയനായും ആയ ഞാൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ—
കിം കര്തവ്യമിഹാദ്യൈവ യോ ഗുരും ന ഹി പൂജയേത് । ഏവമാഭാഷ്യ ദുഃഖാദ്വാ തയോര്ദുഃഖേന ദുഃഖിതഃ
ഗുരുവിനെ ആദരിക്കാത്തവൻ ഇന്ന് ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരുടെ ദുഃഖം കൊണ്ടു ദുഃഖിതനായി.
ശ്ലേഷ്മമൂത്രപുരീഷം ച ഉഭയോഃ പര്യശോധയത് । പാദപ്രക്ഷാലനം ചക്രേ അംഗസംവാഹനം തഥാ
അവരുടെ ഇരുവരുടെയും കഫം, മൂത്രം, മല എന്നിവ ശുദ്ധീകരിച്ചു; കാലുകൾ കഴുകി, ശരീരഭാഗങ്ങൾ മസാജ് ചെയ്തു.
സ്നാനസ്ഥാനാദികം സോപി തയോര്ഭക്ത്യാന്വിതഃ സ്വയമ് । ദ്വാവേതൌ ഹി ഗുരൂ വിപ്രഃ സോമശര്മാ മഹായശാഃ
അവരുടെ സ്നാനം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ സ്വയം ഭക്തിയോടെ ചെയ്തു. മഹായശസ്സുള്ള സോമശർമൻ അവരെ ഇരുവരെയും ഗുരുവായി കണക്കാക്കി.
തീര്ഥം നയതി ധര്മാത്മാ സ്കംധമാരോപ്യ സത്തമഃ । ദ്വാവേതൌ ഹി സ്വഹസ്തേന സ്നാപയിത്വാ തു മംഗലൈഃ
ധർമ്മാത്മാവായ അവൻ അവരെ ഇരുവരെയും തോളിൽ കയറ്റി തീർത്ഥത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് മംഗളമായ രീതിയിൽ അവരെ സ്നാനമടക്കി.
സുമംത്രൈര്വേദവിച്ചൈവ സ്നാനസ്യ വിധിപൂര്വകമ് । തര്പണം ച പിതൄണാം തു ദേവതാനാം തു പൂജനമ്
ഉത്തമമായ മന്ത്രങ്ങളോടും വേദജ്ഞാനത്തോടും കൂടി, നിർദേശപ്രകാരം സ്നാനം, പിതൃകർമ്മം, ദേവതാപൂജ എന്നിവ നടത്തി.
ദ്വാഭ്യാമപി സ ധര്മാത്മാ സ കാരയതി നിത്യശഃ । സ്വയം ഹോമം ദദാത്യഗ്നൌ പചത്യന്നമനുത്തമമ്
ധർമ്മാത്മാവായ അവൻ അവരെ ഇരുവരെയും ഈ കാര്യങ്ങൾ നിത്യേന ചെയ്യിച്ചു; സ്വയം അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി, ഉത്തമമായ അന്നം പാചകം ചെയ്തു.
സംജ്ഞാപയതി സുപ്രീതൌ ദ്വാവേതൌ ച മഹാഗുരൂ । ശയ്യാസനേ ച തൌ വിപ്രഃ പ്രസ്വാപയതി നിത്യശഃ
സുപ്രീതരായ മഹാഗുരുക്കളായ അവരെ വിശ്രമിപ്പിച്ചു; ബ്രാഹ്മണൻ അവരെ ഇരുവരെയും ശയ്യയിലും ഇരിപ്പിടത്തിലും നിത്യേന ഉറക്കത്തിൽ ആക്കി.
വസ്ത്രപുഷ്പാദികം സര്വം താഭ്യാം നിത്യം പ്രയച്ഛതി । താംബൂലം ബഹുഗംധാഢ്യമുഭയോരര്പയേത്സ തു
വസ്ത്രം, പൂവ് മുതലായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും അവരെ ഇരുവരെയും നിത്യം നൽകി; സുഗന്ധമുള്ള താമ്പൂലവും ഇരുവരെയും അർപ്പിച്ചു.
സോമശര്മാ മഹാഭാഗസ്താഭ്യാമപി ച പൂരയേത് । മൂലം പയഃ സുഭക്ഷ്യാദ്യം നിത്യമേവ ദദാത്യസൌ
മഹാഭാഗനായ സോമശർമൻ അവരെ ഇരുവരെയും സംപൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിച്ചു; മൂലങ്ങൾ, പാലു, ഉത്തമമായ ഭക്ഷണം എന്നിവ നിത്യം നൽകി.
തയോസ്തു വാംഛിതം നിത്യം സോമശര്മാ മഹായശാഃ । അനേന ക്രമയോഗേന നിത്യമേവ പ്രസാദയേത്
ഈ രണ്ടുപേരിൽ, സോമശർമൻ എന്ന മഹത്വമുള്ളവൻ എപ്പോഴും തനിക്കിഷ്ടമായതെല്ലാം നേടുന്നു; ഈ ക്രമവും രീതിയും പാലിച്ച് അവൻ അവരെ സദാ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
സോമശര്മാ സുധര്മാത്മാ പിതരൌ പരിപൂജയേത് । സോമശര്മാണമാഹൂയ പിതാ കുത്സതി നിഷ്ഠുരഃ
സോമശർമൻ, സദാ നന്മയുള്ളവൻ, മാതാപിതാക്കളെ ആദരിക്കണം; എന്നാൽ സോമശർമനെ വിളിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ പിതാവ് കഠിനമായി അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.
നിംദിതൈര്നിഷ്ഠുരൈര്വാക്യൈസ്താഡയേന്മുനിസന്നിധൌ । കൃതകാര്യേ കൃതേ പുണ്യേ നിത്യമേവ സുതേ പുനഃ
കഠിനവും നിന്ദ്യവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, സന്യാസികളുടെ സാനിധിയിൽ അവനെ തല്ലുന്നു; ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടും, പുണ്യവും നേടിയിട്ടും, വീണ്ടും വീണ്ടും തന്റെ മകനോട് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
ന കൃതം ശോഭനം മഹ്യം ത്വയൈവ കുലപാംസന । ഏവം നാനാവിധൈര്വാക്യൈര്നിഷ്ഠുരൈര്ദുഃഖദായകൈഃ
"നീ എനിക്കൊന്നും നല്ലത് ചെയ്തില്ല, കുടുംബത്തിന് അപകീർത്തിയാണു നീ!"—ഇങ്ങനെ, വിവിധതരം കഠിനവും വേദനിപ്പിക്കുന്ന വാക്കുകൾ കൊണ്ട്.
അതാഡയദ്ദംഡഘാതൈഃ ശിവശര്മാ സദാതുരഃ । ഏവം കൃതേപി ധര്മാത്മാ നൈവ കുപ്യതി കര്ഹിചിത്
ശിവശർമൻ എപ്പോഴും ദുഃഖിതനായിരുന്നു; അവനെ ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിച്ചുമെങ്കിലും, അങ്ങനെ ചെയ്തിട്ടും, സദാ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ ഒരിക്കലും കോപം കാണിച്ചില്ല.
മനസാ വചസാ ചൈവ കര്മണാ ത്രിവിധേന ച । സംതുഷ്ടഃ സര്വദാ സോപി പിതരം പരിപൂജയേത്
മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, പ്രവർത്തിയിൽ—മൂന്നിലും—അവൻ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ, പിതാവിനെ ആദരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
തദ്വത്സ സോമശര്മാ വൈ മാതരം ച ദിനേദിനേ । യജ്ജ്ഞാത്വാ ശിവശര്മാ ച ചരിതം സ്വീയമീക്ഷതേ
അത് പോലെ, സോമശർമൻ ദിവസേന തന്റെ അമ്മയെ ആദരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; ഇത് അറിയുന്ന ശിവശർമൻ തന്റെ സ്വഭാവം ആലോചിച്ചു.
അമൃതം മത്കൃതേ ചാപി ആനീതം വിഷ്ണുശര്മണാ । പുണ്യയുക്തഃ സ ധര്മാത്മാ പിതൃഭക്തിപരഃ സദാ
എന്റെ خاطر, വിഷ്ണുശർമൻ അമൃതം കൊണ്ടുവന്നു; പുണ്യത്താൽ സമ്പന്നനായ ആ ധർമ്മവാനു എപ്പോഴും മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഭക്തിയോടെ ജീവിച്ചു.
ഏവം ബഹുതിഥേ കാലേ ശതസംഖ്യേ ഗതേ സതി । ശിവശര്മാ പിതസ്യൈവ ഭക്തിം ദൃഷ്ട്വാ വിചിംത്യ വൈ
ഇങ്ങനെ, നൂറ് വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ശിവശർമൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ ഭക്തി കണ്ടു ആലോചിച്ചു.
മയാ വൈ പൂര്വമിത്യുക്തം സുപുത്രം യജ്ഞസംജ്ഞകമ് । മാതൃഖംഡാനിമാന്പുത്ര യത്ര തത്ര ക്ഷിപസ്വ ഹി
"മുൻപ് ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, യജ്ഞ എന്ന പേരുള്ള മകനേ, അമ്മയുടെ ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ എവിടെയെങ്കിലും കണ്ടാൽ അവിടെ വച്ചു കളയണം."
മദ്വാക്യം പാലിതം തേന കൃതാ ന മാതരി കൃപാ । ഏതത്സ്വല്പതരം ദുഃഖം നിര്ജീവേ ഘാതമിച്ഛതഃ
അവൻ എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചു, പക്ഷേ അമ്മയോടു കരുണ കാണിച്ചില്ല; ജീവഹീനരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ഇതു ചെറിയ ദുഃഖം മാത്രമാണ്.
സാഹസം തു കൃതം തേന പുത്രേണ വേദശര്മണാ । അസ്യാധികമഹം മന്യേ യതോഽയം ചലതേ ന ച
എന്റെ മകൻ വേദശർമൻ അത്യന്തം ധൈര്യത്തോടെ ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു; ഞാൻ ഇതിനെ കൂടുതൽ വലിയതായി കരുതുന്നു, കാരണം അവൻ ഒരിക്കലും ചലിക്കുന്നില്ല.
നിമേഷമാത്രമേവാപി സാഹസം കാരയേത്പുനഃ । അപരം സത്യസംപന്നം പ്രഭാവം തപസഃ പുനഃ
ഒരുപക്ഷേ ഒരു നിമിഷം പോലും, അവൻ വീണ്ടും ധൈര്യപ്രവൃത്തി നടത്തും; വീണ്ടും, സത്യസന്ധതയുള്ള തപസ്സിന്റെ ശക്തി കാണപ്പെടുന്നു.
നിത്യം സമാരാധനേപി അധികം ചാസ്യ ദൃശ്യതേ । തസ്മാദസ്യ പരീക്ഷാ ച സമയേ തപസഃ കൃതാ
അവൻ എപ്പോഴും സേവനം ചെയ്യുമ്പോഴും, അതിലും കൂടുതൽ ഒന്നാണ് അവനിൽ കാണുന്നത്; അതുകൊണ്ട്, അവന്റെ തപസ്സിനെ ശരിയായ സമയത്ത് പരീക്ഷിച്ചു.
ഭക്തിഭാവാത്തഥാ സത്യാന്നൈവ പുത്രഃ പ്രണശ്യതി । മായയാ ച നിജാംഗേഽപി കുഷ്ഠരോഗോ നിദര്ശിതഃ
ഭക്തിയും സത്യവും കൊണ്ടു മകൻ ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല; എങ്കിലും, മായയാൽ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ തന്നെ കുഷ്ഠരോഗം കാണിച്ചു.
ശ്ലേഷ്മമൂത്രമലാനാം ച ഘൃണാം നൈവ കരോതി ച । വ്രണാന്വിശോധയേന്നിത്യം സ്വഹസ്തേന മഹായശാഃ
ശ്ലേഷ്മം, മൂത്രം, മല എന്നിവയോട് അവൻ ഒരിക്കലും വിരസത കാണിച്ചില്ല; മഹത്വമുള്ളവൻ എപ്പോഴും തന്റെ കൈകൊണ്ട് വ്രണങ്ങൾ ശുചീകരിച്ചു.
പാദസംവാഹനം ദദ്യാച്ഛൌചം ചൈവ മഹാമതിഃ । ദുഃസഹം വചനം മഹ്യം ദാരുണം സഹതേ സദാ
പാദസമ്വാഹനം ചെയ്യുകയും ശുചിത്വം പാലിക്കുകയും, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ; എപ്പോഴും എനിക്ക് നിന്നു വരുന്ന ദാരുണവും സഹിക്കാനാവാത്ത വാക്കുകൾ സഹിക്കുന്നു.
ഭര്ത്സനേ താഡനേ ചൈവ സദാഭീഷ്ടപ്രവാചകഃ । ഏവം ദുഃഖസമാചാരോ മമ പുത്രോ മഹാമതിഃ
കുറ്റപ്പെടുത്തലോ തല്ലലോ ഉണ്ടായാലും, എപ്പോഴും ഇഷ്ടമുള്ള വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ, എന്റെ മകൻ, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ജീവിതം സഹിക്കുന്നു.