വസ്ത്രൈസ്താംബൂലദീപൈശ്ച പുഷ്പകര്പൂരകുംകുമൈഃ । ഭക്ഷ്യൈരുച്ചാവചൈര്ഭോജ്യൈരംതഃപുര നിവാസിനഃ
വസ്ത്രം, താംബൂലം, ദീപം, പുഷ്പം, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമം, പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ, ഉച്ചനീചഭോജനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അന്തർപുരവാസികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ഗ്രാമര്ഷഭം ച ദാനൈശ്ച സാമംതാന്നൃപതിര്ധനൈഃ । പദാതിജനസംഘാംശ്ച ഗ്രൈവേയൈഃ കടകൈഃ ശുഭൈഃ
ഗ്രാമത്തിലെ കാളയെ ദാനങ്ങൾകൊണ്ടും, രാജാവിനെ ധനത്താലും, കാലാളുകളെ മനോഹരമായ കണികകളും കങ്കണങ്ങളും നൽകി സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
സ്വാനമാത്യാംശ്ച താന്രാജാ തോഷയേത്സ്വജനാന്പൃഥക് । യഥാര്ഥം തോഷയിത്വാ തു തതോ മല്ലാന്നടാംസ്തഥാ
രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരെയും സ്വന്തം ജനത്തെയും വേർതിരിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കണം; അവരെ യഥായോഗ്യം തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം മല്ലന്മാരെയും നർത്തകരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
വൃഷഭാംശ്ച മഹോക്ഷാംശ്ച യുദ്ധ്യ്മാനാന്പരൈഃ സഹ । രാജാന്യാംശ്ചാപി യോധാംശ്ച പദാതീന്സ സമലംകൃതാന്
മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം പോരാടുന്ന കാളകളും വലിയ കാളകളും, രാജാക്കന്മാരും യോദ്ധാക്കളും അലങ്കരിച്ച കാലാളുകളും.
മംചാരൂഢഃ സ്വയം പശ്യേന്നടനര്തകചാരണാന് । യോധയേദ്വാസയേച്ചൈവ ഗോമഹിഷ്യാദികം ച യത്
ഒരുവൻ കിടക്കയിൽ ഇരുന്നു സ്വയം നർത്തകരെയും നടന്മാരെയും ഗായകരെയും കാണണം. പിന്നെ കാള, മേശ, മുതലായവയുടെ മത്സരങ്ങളും, അവയുടെ സാന്നിധ്യവും ഒരുക്കണം.
വത്സാനാകര്ഷയേദ്ഗോഭിരുക്തിപ്രത്യുക്തി വാദനാത് । തതോപരാഹ്ണസമയേ പൂര്വസ്യാം ദിശി പാവകേ
കാളകളെയും കിടാക്കളെയും ചേർത്ത് വിളിക്കണം, ചോദ്യം-ഉത്തരം പറയിച്ചുകൊണ്ട്. അതിന് ശേഷം ഉച്ചയ്ക്ക് കിഴക്കേ ദിക്കിൽ അഗ്നിയരികിൽ—
മാര്ഗപാലദ്യം പ്രബധ്നീയാദ്ദുര്ഗസ്തംഭേഽഥ പാദപേ । കുശകാശമയീം ദിവ്യാം ലംബകൈര്ബഹുഭിര്ഗുഹ
വഴികാവലുകാരനെ കോട്ടയിലോ വൃക്ഷത്തിലോ കൂശയോ കാശയോ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ദൈവീയമായ കയറിൽ, പല തൂക്കികൾ അണിഞ്ഞതിൽ കെട്ടണം, ഗുഹാ.
വീക്ഷയിത്വാ ഗജാനശ്വാന്മാര്ഗപാല്യാസ്തലേ നയേത് । ഗാവൈര്വൃഷാംശ്ചമഹിഷാന്മഹിഷീര്ഘംടികോത്കടാഃ
ആനകളെയും കുതിരകളെയും പരിശോധിച്ച്, അവയെ വഴികാവലുകാരന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം. കാളകളും കാളപ്പിടകളും മേശകളും മണിയണിഞ്ഞ കാട്ടുമേശകളും കൂടെ കൂട്ടണം.
കൃതഹോമൈര്ദ്വിജേംദ്രൈസ്തു ബധ്നീയാന്മാര്ഗപാലികാമ് । നമസ്കാരം തതഃ കുര്യാന്മംത്രേണാനേന സുവ്രതഃ
ദ്വിജന്മാരിൽ പ്രധാനൻ ഹോമം നടത്തി കഴിഞ്ഞാൽ, വഴികാവലുകാരനെ കെട്ടണം. അതിന് ശേഷം, സുവ്രതനേ, ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കാരം ചെയ്യണം.
മാര്ഗപാലി നമസ്തുഭ്യം സര്വലോകസുഖപ്രദേ । മാര്ഗപാലീതലേ സ്കംദ യാംതി ഗാവോ മഹാവൃഷാഃ
വഴികാവലേ, സകല ലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്നവനേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. വഴികാവലന്റെ നിലത്താണ് കാളകളും വലിയ കാളപ്പിടകളും കടന്നു പോകുന്നത്—
രാജാനോ രാജപുത്രാശ്ച ബ്രാഹ്മണാശ്ച വിശേഷതഃ । മാര്ഗപാലദ്യം സമുല്ലംഘ്യ നിരുജഃ സുഖിനോ ഹി തേ
രാജാക്കന്മാർ, രാജകുമാരന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർ, വഴികാവലന്റെ നിലം കടന്ന് രോഗമില്ലാതെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
കൃത്വൈതത്സര്വമേവേഹ രാത്രൌ ദൈത്യപതേര്ബലേഃ । പൂജാം കുര്യാത്തതഃ സാക്ഷാദ്ഭൂമൌ മംഡലകേ കൃതേ
ഇവയെല്ലാം ദൈത്യപതി ബലിയുടെ ഉത്സവരാത്രിയിൽ ചെയ്തശേഷം, നിലത്തൊരു മണ്ഡലം വരച്ച് നേരിട്ട് പൂജ നടത്തണം.
ബലിമാലിഖ്യ ദൈത്യേംദ്രം വര്ണകൈഃ പംചരംഗകൈഃ । സര്വാഭരണസംപൂര്ണം വിംധ്യാവലിസമന്വിതമ്
ബലി ദൈത്യാധിപതിയെ അഞ്ചു നിറങ്ങളുള്ള പൊടികൾ കൊണ്ട്, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, പർവ്വത നിരയോടുകൂടെ വരയ്ക്കണം.
കൂഷ്മാംഡമയ ജംഭോരു മധുദാനവസംവൃതമ് । സംപൂര്ണം ഹൃഷ്ടവദനം കിരീടോത്കടകുംഡലമ്
കൂഷ്മാണ്ഡം കൊണ്ട്, വലുതായ കാലുകൾ, മധു മുതലായ അസുരന്മാർ ചുറ്റിയ, സന്തോഷമുള്ള മുഖം, വലിയ കിരീടവും കൂണ്ടലവും അണിഞ്ഞതും ആകണം.
ദ്വിഭുജം ദൈത്യരാജാനം കാരയിത്വാ സ്വകേ പുനഃ । ഗൃഹസ്യ മധ്യേ ശാലായാം വിശാലായാം തതോഽര്ചയേത്
ഇങ്ങനെ രണ്ട് കൈകളോടെ ദൈത്യരാജാവിനെ നിർമ്മിച്ചശേഷം, തന്റെ വീട്ടിലെ വിശാലമായ മുറിയുടെ നടുവിൽ അവനെ പൂജിക്കണം.
മാതൃഭ്രാതൃജനൈഃ സാര്ദ്ധം സംതുഷ്ടോ ബംധുഭിഃ സഹ । കമലൈഃ കുമുദൈഃ പുഷ്പൈഃ കല്ഹാരൈ രക്തകോത്പലൈഃ
അമ്മമാരും സഹോദരന്മാരും സന്തോഷമുള്ള ബന്ധുക്കളുമൊത്ത്, താമര, കുമുദം, പൂക്കൾ, കലഹാര, ചുവന്ന താമര എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം.
ഗംധപുഷ്പാന്നനൈവേദ്യൈഃ സക്ഷീരൈര്ഗുഡപായസൈഃ । മദ്യമാംസസുരാലേഹ്യ ചോഷ്യ ഭക്ഷ്യോപഹാരകൈഃ 6.122.
സুগന്ധമുള്ള പൂക്കൾ, അന്നം, പാൽപായസം, ശർക്കര ചേർത്ത പായസം, മദ്യം, മാംസം, മദ്യം, ചൊവ്വാൻ, ഉണക്കാൻ, കഴിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടു സമർപ്പിക്കണം.
മംത്രേണാനേന രാജേംദ്ര സഃ മംത്രീ സപുരോഹിതഃ । പൂജാം കരിഷ്യതേ യോ വൈ സൌഖ്യം സ്യാത്തസ്യ വത്സരമ്
രാജാവേ, ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് മന്ത്രിയും പുരോഹിതനും കൂടെ പൂജ നടത്തണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സുഖം ലഭിക്കും.
ബലിരാജ നമസ്തുഭ്യം വിരോചനസുത പ്രഭോ । ഭവിഷ്യേംദ്ര സുരാരാതേ പൂജേയം പ്രതിഗൃഹ്യതാമ്
ബലി രാജാവേ, വീരോചനന്റെ പുത്രനേ, ഭാവിയിലെ ഇന്ദ്രനേ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. ഈ പൂജ നീ സ്വീകരിക്കണമേ.
ഏവം പൂജാവിധിം കൃത്വാ രാത്രൌ ജാഗരണം തതഃ । കാരയേദ്വൈ ക്ഷണം രാത്രൌ നടനര്തകഗായകൈഃ
ഇങ്ങനെ പൂജാവിധി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, രാത്രിയിൽ കുറേ നേരം നർത്തകരെയും നടന്മാരെയും ഗായകരെയും കൂട്ടി ജാഗരണം നടത്തണം.
ലോകൈശ്ചാപി ഗൃഹസ്യാംതേ സപര്യാം ശുക്ലതംഡുലൈഃ । സംസ്ഥാപ്യ ബലിരാജാനം ഫലൈഃ പുഷ്പൈശ്ച പൂജയേത്
വീട്ടിന്റെ അറ്റത്ത് ജനങ്ങളോടൊപ്പം വെള്ള അരിയാൽ സേവനം അർപ്പിച്ച്, ബലി രാജാവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പഴവും പൂക്കളുംകൊണ്ട് പൂജിക്കണം.
ബലിമുദ്ദിശ്യ വൈ തത്ര കാര്യം സര്വം ച പാവകേ । യാനി യാന്യക്ഷയാന്യാഹു ഋഷയസ്തത്വദര്ശിനഃ
ബലിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അഗ്നിയരികിൽ നിർവഹിക്കണം. അക്ഷയമായ ആ കർമങ്ങളെ തത്വം അറിയുന്ന ഋഷിമാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യദത്ര ദീയതേ ദാനം സ്വല്പം വാ യദി വാ ബഹു । തദക്ഷയം ഭവേത്സര്വം വിഷ്ണോഃ പ്രീതികരം ശുഭമ്
ഇവിടെ കൊടുക്കുന്ന ദാനം ചെറുതായാലും വലിയതായാലും, അതൊക്കെയും അക്ഷയം, ശുഭകരം, വിഷ്ണുവിന് പ്രിയം ആയിരിക്കും.
രാത്രൌ യേ ന കരിഷ്യംതി തവ പൂജാം ബലേര്നരാഃ । തേഷാമശ്രോത്രിയം ധര്മം സര്വം ത്വാമുപതിഷ്ഠതു
രാത്രിയിൽ നിന്റെ പൂജ ചെയ്യാത്ത പുരുഷന്മാരുടെ എല്ലാ ശാസ്ത്രപഠനമില്ലാത്ത ധർമ്മഫലവും നിന്നിൽ എത്തട്ടെ.
വിഷ്ണുനാ ച സ്വയം വത്സ തുഷ്ടേന ബലയേ പുനഃ । ഉപകാരകരം ദത്തമസുരാണാം മഹോത്സവമ്
കുഞ്ഞേ, വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ ബാലിയെ വീണ്ടും അനുഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, അസുരന്മാർക്ക് വലിയ ഉത്സവം ലഭിച്ചു, അതു അവർക്കു ഉപകാരമായി.
തദാ പ്രഭൃതി സേനാനേ പ്രവൃത്താ കൌമുദീ സദാ । സര്വോപദ്രവവിദ്രാവാ സര്വവിഘ്നവിനാശിനീ
അപ്പോൾ മുതൽ, സേനാനായകാ, കൗമുദി ഉത്സവം തുടർന്നു, എല്ലാപ്രതിസന്ധികളും അകറ്റി, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
ലോകശോകഹരാ കാമ്യാ ധനപുഷ്ടിസുഖാവഹാ । കുശബ്ദേന മഹീ ജ്ഞേയാ മുദ ഹര്ഷേ തതോ ദ്വയമ്
ലോകത്തിലെ ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്ന, ആഗ്രഹിക്കാവുന്ന, ധനം, ആരോഗ്യം, സന്തോഷം നൽകുന്ന ഉത്സവം; ഭൂമി 'കുശ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ഇതൊക്കെ ഉണ്ടാകുന്നു.
ധാതുത്വേ നിഗമൈശ്ചൈവ തേനൈഷാ കൌമുദീ സ്മൃതാ । കൌമോദം തേ ജനാ യസ്മാന്നാനാഭാവൈഃ പരസ്പരമ്
സ്വഭാവത്തിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെയും ഇതിനെ കൗമുദി എന്നു വിളിക്കുന്നു; പലവിധ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആളുകൾ പരസ്പരം സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
ഹൃഷ്ടതുഷ്ടാഃ സുഖാപന്നാസ്തേനൈഷാ കൌമുദീ സ്മൃതാ । കുമുദാനി ബലേര്യസ്യാം ദീയംതേ തേന ഷണ്മുഖ
ഇതിലൂടെ ആളുകൾ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും അനുഭവിക്കുന്നതിനാൽ ഇതിനെ കൗമുദി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഷൺമുഖാ, ഇതിൽ ബാലിക്ക് കുമുദപൂക്കൾ അർപ്പിക്കുന്നു.
അഘാര്ഥം പാര്ഥിവൈഃ പുത്ര തേനൈഷാ കൌമുദീ സ്മൃതാ । ഏകമേവമഹോരാത്രം വര്ഷേവര്ഷേ ച കാര്തികേ
രാജാക്കന്മാർ പാപം അകറ്റാൻ ഇതിനെ കൗമുദി എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഓരോ വർഷവും കാർത്തിക മാസത്തിൽ ഒരു ദിവസം മാത്രം ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.