നരകായ പ്രദാതവ്യോ ദീപഃ സംപൂജ്യ ദേവതാഃ । തതഃ പ്രദോഷസമയേ ദീപാന്ദദ്യാന്മനോഹരാന്
നരകനുവേണ്ടി ദീപം കൊടുക്കണം, ദേവതകളെ പൂജിച്ചശേഷം; അതിനുശേഷം പ്രദോഷസമയത്ത് മനോഹരമായ വിളക്കുകൾ അർപ്പിക്കണം.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദീനാം ഭവനേഷു വിശേഷതഃ । കൂടാഗാരേഷു ചൈത്യേഷു സഭാസു ച നദീഷു ച
ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശിവന്റെയും വീടുകളിൽ പ്രത്യേകിച്ച്, കൂടാതെ ഗോപുരങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ, സഭകളിൽ, നദികളരികിലും.
പ്രാകാരോദ്യാനവാപീഷു പ്രതോലീ നിഷ്കുടേഷു ച । മംദുരാസു വിവിക്താസു ഹസ്തിശാലാസു ചൈവ ഹി
കോട്ടമതിൽ, തോട്ടം, കിണർ, നടപ്പാത, വാതിൽപ്പടി, കാളവളരും ഇടങ്ങൾ, ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ, ആനശാലകളിലും വിളക്ക് വെക്കണം.
ഏവം പ്രഭാതസമയേ ഹ്യമാവാസ്യാം തു പാവകം । സ്നാത്വാ ദേവാന്പിതൄന്ഭക്ത്യാ സംപൂജ്യാഥ പ്രണമ്യ ച
ഇങ്ങനെ, അമാവാസ്യയുടെ പ്രഭാതസമയത്ത്, കുളിച്ചശേഷം, ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കണം.
കൃത്വാ തു പാര്വണം ശ്രാദ്ധം ദധിക്ഷീരഘൃതാദിഭിഃ । ഭോജ്യൈര്നാനാവിധൈര്വിപ്രാന്ഭോജയിത്വാ ക്ഷമാപയേത്
പക്ഷശ്രാദ്ധം തൈരും പാൽവും നെയ്യും മറ്റു വിഭവങ്ങളുമായി നടത്തി, വിവിധ വിഭവങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു ഭക്ഷിപ്പിച്ച്, അവസാനം അവരോട് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
തതോപരാഹ്ണസമയേ പോഷയേന്നാഗരാന്പ്രിയ । തേഷാം ഗോഷ്ഠീം ച മാനം ച കൃത്വാ സംഭാഷണം നൃപഃ
അതിനുശേഷം ഉച്ചസമയത്ത് നഗരവാസികളെ പോഷിപ്പിക്കണം, പ്രിയനേ; അവരുടെ കൂട്ടായ്മകളും മാനവും രാജാവു ആദരിച്ച് സംസാരിക്കണം.
വക്തൃണാം വത്സരം യാവത്പ്രീതിരുത്പദ്യതേ ഗുഹ । അപ്രബുദ്ധേ ഹരൌ പൂര്വം സ്ത്രീഭിര്ലക്ഷ്മീഃ പ്രബോധയേത്
വേദപാരായണികൾക്ക് ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സ്നേഹം ഉണരുമ്പോൾ, ഹരിയെ ഉണർത്തുന്നതിന് മുമ്പ് സ്ത്രീകൾ ലക്ഷ്മിയെ ഉണർത്തണം.
പ്രബോധസമയേ ലക്ഷ്മീം ബോധയിത്വാ തു സുസ്ത്രിയാ । പുമാന്വൈ വത്സരം യാവല്ലക്ഷ്മീസ്തം നൈവ മുംചതി
പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു സദ്ഭാര്യയോടെ ലക്ഷ്മിയെ ഉണർത്തിയാൽ, ആ പുരുഷനെ ലക്ഷ്മി ഒരു വർഷം മുഴുവൻ വിട്ടുപോകില്ല.
അഭയം പ്രാപ്യ വിപ്രേഭ്യോ വിഷ്ണുഭീതാ സുരദ്വിഷഃ । സുപ്തം ക്ഷീരോദധൌ ജ്ഞാത്വാ ലക്ഷ്മീം പദ്മാശ്രിതാം തഥാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്ന് അഭയം ലഭിച്ച ദൈവവൈരികൾ, വിഷ്ണുവിനെ ഭയന്ന്, ലക്ഷ്മി ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നതും, പദ്മത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചതും അറിഞ്ഞു.
ത്വം ജ്യോതിഃ ശ്രീ രവിശ്ചംദ്രോ വിദ്യുത്സൌവര്ണതാരകഃ । സര്വേഷാം ജ്യോതിഷാം ജ്യോതിര്ദീപജ്യോതിഃ സ്ഥിതാ തു യാ
നീ പ്രകാശമാണ്, നീ ശ്രീയാണ്, നീ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മിന്നലും പൊന്നും നക്ഷത്രങ്ങളും ആണു; എല്ലാ പ്രകാശത്തിന്റെയും പ്രകാശം, ദീപത്തിന്റെ ജ്വാലയായി നിലകൊള്ളുന്നവളാണ് നീ.
യാ ലക്ഷ്മീര്ദിവസേ പുണ്യേ ദീപാവല്യാം ച ഭൂതലേ । ഗവാം ഗോഷ്ഠേ തു കാര്തിക്യാം സാ ലക്ഷ്മീര്വരദാ മമ
പുണ്യദിനമായ ദീപാവലിയിൽ ഭൂമിയിൽയും, കാർത്തിക മാസത്തിൽ പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ ഉള്ള ലക്ഷ്മിയാണ് എനിക്ക് വരം നൽകുന്നവൾ.
ശംകരശ്ച ഭവാനീ ച ക്രീഡയാ ദ്യൂതമാസ്ഥിതൌ । ഭവാന്യാഭ്യര്ചിതാ ലക്ഷ്മീര്ധേനുരൂപേണ സംസ്ഥിതാ
ശംകരനും ഭവാനിയും കളിയായി പാശകം കളിച്ചു; ഭവാനി പൂജിച്ച ലക്ഷ്മി പശുവിന്റെ രൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
ഗൌര്യാ ജിത്വാ പുരാ ശംഭുര്നഗ്നോ ദ്യൂതേ വിസര്ജിതഃ । അതോഽയം ശംകരോ ദുഃഖീ ഗൌരീ നിത്യം സുഖേസ്ഥിതാ
പണ്ടുകാലത്ത് ഗൗരിയോട് തോറ്റ ശംഭു പാശകത്തിൽ നഗ്നനായി പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ടാണ് ശംകരൻ ദുഃഖത്തിൽ, ഗൗരി എപ്പോഴും സന്തോഷത്തിൽ.
പ്രഥമം വിജയോ യസ്യ തസ്യ സംവത്സരം സുഖമ് । ഏവം ഗതേ നിശീഥേ തു ജനേ നിദ്രാര്ധലോചനേ
ആദ്യമായി ജയിച്ചവന് ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സന്തോഷം ലഭിക്കും; അങ്ങനെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ എല്ലാവരും ഉറക്കത്തിലായപ്പോൾ,
താവന്നഗരനാരീഭിസ്തൂര്യ ഡിംഡിമവാദനൈഃ । നിഷ്കാസ്യതേ പ്രഹൃഷ്ടാഭിരലക്ഷ്മീശ്ച ഗൃഹാംഗണാത്
അപ്പോൾ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകളും തുര്യവും മൃദംഗവും മുഴക്കി സന്തോഷത്തോടെ അലക്ഷ്മിയെ വീട്ടുമുറ്റത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്നു.
പരാജയേ വിരുദ്ധം സ്യാത്പ്രതിപദ്യുദിതേ രവൌ । പ്രാതര്ഗോവര്ദ്ധനഃ പൂജ്യോ ദ്യൂതം രാത്രൌ സമാചരേത്
തോൽവിയിൽ, അടുത്ത ദിവസം സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ എതിര്ഭാവം ഉണ്ടാകും; രാവിലെ ഗോവർദ്ധനനെ പൂജിക്കണം, രാത്രി പാശകം കളിക്കണം.
ഭൂഷണീയാസ്തഥാ ഗാവോ വര്ജ്യാ വഹനദോഹനാത് । ഗോവര്ദ്ധനധരാധാര ഗോകുലത്രാണകാരക
പശുക്കളെ അലങ്കരിക്കണം, ഭാരവാഹനത്തിലും പാൽകുറുക്കലിലും നിന്ന് ഒഴിവാക്കണം; ഗോവർദ്ധനൻ, ഗോകുലത്തെ രക്ഷകൻ, ആദരിക്കപ്പെടണം.
വിഷ്ണുബാഹുകൃതോച്ഛ്രായ ഗവാം കോടിപ്രദോ ഭവ । യാ ലക്ഷ്മീര്ലോകപാലാനാം ധേനുരൂപേണ സംസ്ഥിതാ
വിഷ്ണുവിന്റെ ഭുജശക്തിയിൽ നിന്നുള്ള മഹത്വംകൊണ്ട്, നീ കോടിപശുക്കൾ നൽകുന്നവനാകണം; ലോകപാലന്മാരുടെ ഇടയിൽ പശുവിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ലക്ഷ്മിയാണ് അവൾ.
ഘൃതം വഹതി യജ്ഞാര്ഥേ മമ പാപം വ്യപോഹതു । അഗ്രതഃ സംതു മേ ഗാവോ ഗാവോ മേ സംതു പൃഷ്ഠതഃ । ഗാവോ മേ ഹൃദയേ സംതു ഗവാം മധ്യേ വസാമ്യഹമ്
യാഗത്തിനായി കൊണ്ടുവരുന്ന നെയ്യ് എന്റെ പാപങ്ങൾ നീക്കട്ടെ; എന്റെ മുന്നിലും പിന്നിലും പശുക്കൾ ഉണ്ടാകട്ടെ; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പശുക്കൾ നിലകൊള്ളട്ടെ; ഞാൻ പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ വസിക്കട്ടെ.
ഇതിഗോവര്ദ്ധനപൂജാ । സദ്ഭാവേനൈവ സംതോഷ്യ ദേവാന്സത്പുരുഷാന്നരാന് । ഇതരേഷാമന്നപാനൈര്വാക്യദാനേന പംഡിതാന്
ഇങ്ങനെ ആണ് ഗോവർദ്ധന പൂജ; സത്യസ്നേഹത്തോടെ ദേവന്മാരെയും സത്പുരുഷന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കണം; മറ്റുള്ളവരെ അന്നം, പാനം, പണ്ഡിതന്മാരെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
വസ്ത്രൈസ്താംബൂലദീപൈശ്ച പുഷ്പകര്പൂരകുംകുമൈഃ । ഭക്ഷ്യൈരുച്ചാവചൈര്ഭോജ്യൈരംതഃപുര നിവാസിനഃ
വസ്ത്രം, താംബൂലം, ദീപം, പുഷ്പം, കർപ്പൂരം, കുങ്കുമം, പലവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾ, ഉച്ചനീചഭോജനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അന്തർപുരവാസികളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ഗ്രാമര്ഷഭം ച ദാനൈശ്ച സാമംതാന്നൃപതിര്ധനൈഃ । പദാതിജനസംഘാംശ്ച ഗ്രൈവേയൈഃ കടകൈഃ ശുഭൈഃ
ഗ്രാമത്തിലെ കാളയെ ദാനങ്ങൾകൊണ്ടും, രാജാവിനെ ധനത്താലും, കാലാളുകളെ മനോഹരമായ കണികകളും കങ്കണങ്ങളും നൽകി സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
സ്വാനമാത്യാംശ്ച താന്രാജാ തോഷയേത്സ്വജനാന്പൃഥക് । യഥാര്ഥം തോഷയിത്വാ തു തതോ മല്ലാന്നടാംസ്തഥാ
രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരെയും സ്വന്തം ജനത്തെയും വേർതിരിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കണം; അവരെ യഥായോഗ്യം തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ ശേഷം മല്ലന്മാരെയും നർത്തകരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
വൃഷഭാംശ്ച മഹോക്ഷാംശ്ച യുദ്ധ്യ്മാനാന്പരൈഃ സഹ । രാജാന്യാംശ്ചാപി യോധാംശ്ച പദാതീന്സ സമലംകൃതാന്
മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം പോരാടുന്ന കാളകളും വലിയ കാളകളും, രാജാക്കന്മാരും യോദ്ധാക്കളും അലങ്കരിച്ച കാലാളുകളും.
മംചാരൂഢഃ സ്വയം പശ്യേന്നടനര്തകചാരണാന് । യോധയേദ്വാസയേച്ചൈവ ഗോമഹിഷ്യാദികം ച യത്
ഒരുവൻ കിടക്കയിൽ ഇരുന്നു സ്വയം നർത്തകരെയും നടന്മാരെയും ഗായകരെയും കാണണം. പിന്നെ കാള, മേശ, മുതലായവയുടെ മത്സരങ്ങളും, അവയുടെ സാന്നിധ്യവും ഒരുക്കണം.
വത്സാനാകര്ഷയേദ്ഗോഭിരുക്തിപ്രത്യുക്തി വാദനാത് । തതോപരാഹ്ണസമയേ പൂര്വസ്യാം ദിശി പാവകേ
കാളകളെയും കിടാക്കളെയും ചേർത്ത് വിളിക്കണം, ചോദ്യം-ഉത്തരം പറയിച്ചുകൊണ്ട്. അതിന് ശേഷം ഉച്ചയ്ക്ക് കിഴക്കേ ദിക്കിൽ അഗ്നിയരികിൽ—
മാര്ഗപാലദ്യം പ്രബധ്നീയാദ്ദുര്ഗസ്തംഭേഽഥ പാദപേ । കുശകാശമയീം ദിവ്യാം ലംബകൈര്ബഹുഭിര്ഗുഹ
വഴികാവലുകാരനെ കോട്ടയിലോ വൃക്ഷത്തിലോ കൂശയോ കാശയോ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ദൈവീയമായ കയറിൽ, പല തൂക്കികൾ അണിഞ്ഞതിൽ കെട്ടണം, ഗുഹാ.
വീക്ഷയിത്വാ ഗജാനശ്വാന്മാര്ഗപാല്യാസ്തലേ നയേത് । ഗാവൈര്വൃഷാംശ്ചമഹിഷാന്മഹിഷീര്ഘംടികോത്കടാഃ
ആനകളെയും കുതിരകളെയും പരിശോധിച്ച്, അവയെ വഴികാവലുകാരന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം. കാളകളും കാളപ്പിടകളും മേശകളും മണിയണിഞ്ഞ കാട്ടുമേശകളും കൂടെ കൂട്ടണം.
കൃതഹോമൈര്ദ്വിജേംദ്രൈസ്തു ബധ്നീയാന്മാര്ഗപാലികാമ് । നമസ്കാരം തതഃ കുര്യാന്മംത്രേണാനേന സുവ്രതഃ
ദ്വിജന്മാരിൽ പ്രധാനൻ ഹോമം നടത്തി കഴിഞ്ഞാൽ, വഴികാവലുകാരനെ കെട്ടണം. അതിന് ശേഷം, സുവ്രതനേ, ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കാരം ചെയ്യണം.
മാര്ഗപാലി നമസ്തുഭ്യം സര്വലോകസുഖപ്രദേ । മാര്ഗപാലീതലേ സ്കംദ യാംതി ഗാവോ മഹാവൃഷാഃ
വഴികാവലേ, സകല ലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്നവനേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു. വഴികാവലന്റെ നിലത്താണ് കാളകളും വലിയ കാളപ്പിടകളും കടന്നു പോകുന്നത്—