മാനുഷ്യം ദുര്ല്ലഭം പ്രാപ്യ പരാം ഗതിമവാപ സാ । ലുബ്ധകോഽപി ചതുര്ദശ്യാം പൂജയിത്വാ മഹേശ്വരമ്
ദുര്ലഭമായ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ച്, അവൾ പരമഗതിയിലേറി. ഒരു വേട്ടക്കാരൻ പോലും, ചതുർദശ്യത്തിൽ മഹേശ്വരനെ ആരാധിച്ചാൽ.
നിര്ഭക്ഷഃ പരമം പ്രാപ്യ വിഷ്ണുലോകം ജഗാമ സഃ । ശ്വപാകസ്യാശ്രയാദ്വൈശ്യാ ദീപം കൃത്വാ പരൈഃ കൃതമ്
അവൻ ഉപവാസം പാലിച്ച് പരമാവസ്ഥയിലേറി, വിഷ്ണുലോകത്തേക്ക് പോയി. ഒരു സ്ത്രീ, ശ്വപാകന്റെ ആശ്രയത്തിൽ, മറ്റൊരാൾ നിർമിച്ച ദീപം തെളിച്ചു.
ശുദ്ധാ ലീലാവതീ ഭൂത്വാ ജഗാമ സ്വര്ഗമക്ഷയമ് । ഗോപഃ കശ്ചിദമാവസ്യാം പൂജാം ദൃഷ്ട്വാ തു ശാര്ങ്ഗിണഃ
അവൾ ശുദ്ധയായ ലീലാവതിയായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഒരു ഗോപൻ, അമാവാസ്യയിൽ ശാർംഗധനു ധരിയുടെ പൂജ കണ്ടു.
മുഹുര്മുഹുര്ജയേത്യുക്ത്വാ രാജരാജേശ്വരോഽഭവത് । തസ്മാദ്ദീപാഃ പ്രദാതവ്യാ രാത്രാവസ്തമതേ രവൌ
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും 'ജയം' എന്നു പറഞ്ഞ് രാജരാജേശ്വരനായി. അതുകൊണ്ട്, ദീപങ്ങൾ രാത്രി മുഴുവൻ, സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നവരെ സമർപ്പിക്കണം.
ഗൃഹേഷു സര്വഗോഷ്ഠേഷു സര്വേഷ്വായതനേഷു ച । ദേവാലയേഷു ദേവാനാം ശ്മശാനേഷു സരസ്സു ച
വീടുകളിൽ, എല്ലാ പശുപുറ്റികളിലും, എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും, ദേവതകളുടെ ആലയങ്ങളിലും, ശ്മശാനങ്ങളിലും, തടാകങ്ങളിലും.
ഘൃതാദിനാ ശുഭാര്ഥായ യാവത്പംചദിനാനി ച । പാപിനഃ പിതരോ യേ ച ലുപ്തപിംഡോദകക്രിയാഃ । തേപി യാംതി പരാം മുക്തിം ദീപദാനസ്യ പുണ്യതഃ
നെയ്യും മറ്റ് ശുഭദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അഞ്ചു ദിവസം ദീപം തെളിയിക്കണം. പാപികളായ പിതാക്കന്മാർക്കും, പിണ്ടം വെള്ളം എന്നിവയുടെ ക്രിയകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്കും, ദീപദാനത്തിന്റെ പുണ്യത്താൽ പരമമോക്ഷം ലഭിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സഹസ്രസംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ കാര്ത്തികമാഹാത്മ്യേ ദീപ ഗംധ ധാത്രീ മാഹാത്മ്യവര്ണനോ നാമ ഏകവിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിൽ, അയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അഞ്ഞൂറ്റി അയ്യായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, കാർത്തികമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ദീപം, ഗന്ധം, ധാത്രി മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന നൂറിരുപത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം.
കാര്തികേയ ഉവാച। ദീപാവലിഫലം നാഥ വിശേഷാദ്ബ്രൂഹി സാംപ്രതമ് । കിമര്ഥം ക്രിയതേ സാ തു തസ്യാഃ കാ ദേവതാ ഭവേത്
കാർത്തികേയൻ പറഞ്ഞു: നാഥാ, ദീപാവലിയുടെ ഫലം പ്രത്യേകമായി ഇപ്പോൾ പറയൂ. അതെന്തിനാണ് നടത്തുന്നത്? അതിന്റെ ദേവത ആരാണ്?
കിം ച തത്ര ഭവേദ്ദേയം കിം ന ദേയം വദ പ്രഭോ । പ്രഹര്ഷഃ കോഽത്ര നിര്ദിഷ്ടഃ ക്രീഡാ കാത്ര പ്രകീര്തിതാ
അതോടൊപ്പം, അങ്ങോട്ട് ദാനം ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണ്, ചെയ്യരുതാത്തത് എന്താണ് എന്നും ദയവായി പറയേണം, പ്രഭോ. ഇവിടെ ഏത് സന്തോഷമാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്, ഏത് കളിയാണിത് എന്നുമാണ് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
സൂത ഉവാച। ഇതി സ്കംദവചഃ ശ്രുത്വാ ഭഗവാന്കാമശോഷണഃ । സാധൂക്ത്വാ കാര്തികം വിപ്രാഃ പ്രഹസന്നിദമബ്രവീത്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്കന്ദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, കാമശോഷണൻ എന്ന ഭഗവാൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നോക്കി പുഞ്ചിരിയോടെ 'നന്നായി പറഞ്ഞു' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശ്രീശിവ ഉവാച। കാര്തികസ്യാസിതേ പക്ഷേ ത്രയോദശ്യാം തു പാവകേ । യമദീപം ബഹിര്ദദ്യാദപമൃത്യുര്വിനശ്യതി
ശ്രീശിവൻ പറഞ്ഞു: കാർത്തിക മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ത്രയോദശി ദിവസത്തിൽ, പുറത്ത് യമനുവേണ്ടി വിളക്ക് വെക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അകാലമരണങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും.
മൃത്യുനാ പാശഹസ്തേന കാലേന ഭാര്യയാ സഹ । ത്രയോദശീദീപദാനാത്സൂര്യജഃ പ്രീയതാമിതി
മരണൻ പാശം പിടിച്ച്, കാലനോടും ഭാര്യയോടും കൂടെ ബന്ധിച്ചവർക്കായി, ത്രയോദശി ദിവസത്തിൽ വിളക്ക് കൊടുത്താൽ, സൂര്യപുത്രൻ സന്തോഷിക്കും.
കാര്തികേ കൃഷ്ണപക്ഷേ ച ചതുര്ദശ്യാം വിധൂദയേ । അവശ്യമേവ കര്ത്തവ്യം സ്നാനം ച പാപഭീരുഭിഃ
കാർത്തിക മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുർദശി ദിവസത്തിൽ, ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന സമയത്ത്, പാപത്തെ ഭയപ്പെടുന്നവർ നിർബന്ധമായും കുളിക്കണം.
പൂര്വവിദ്ധാ ചതുര്ദശ്യാ കാര്തികസ്യ സിതേതരേ । പക്ഷേ പ്രത്യൂഷസമയേ സ്നാനം കുര്യാദതംദ്രിതഃ
കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷമോ കൃഷ്ണപക്ഷമോ ആയിരിക്കും, ചതുർദശി മുമ്പേ വന്നാൽ, അപ്പോൾ പുലർച്ചെ തന്നെ അശ്രദ്ധയില്ലാതെ കുളിക്കണം.
തൈലേ ലക്ഷ്മീര്ജലേ ഗംഗാ ദീപാവല്യാം ചതുര്ദശീമ് । പ്രാപ്തഃ സ്നാനം ഹി യഃ കുര്യാദ്യമലോകം ന പശ്യതി
ദീപാവലിയുടെ ചതുർദശി ദിവസം, എണ്ണയിൽ ലക്ഷ്മിയും വെള്ളത്തിൽ ഗംഗയും വസിക്കുന്നു; അപ്പോൾ കുളിക്കുന്നവൻ യമലോകം കാണേണ്ടി വരില്ല.
അപാമാര്ഗസ്തഥാ തുംബീ പ്രപുന്നാടം ച വാഹ്വലമ് । ഭ്രാമയേത്സ്നാനമധ്യേ തു നരകസ്യ ക്ഷയായ വൈ
അപാമാർഗം, തുമ്പ, പ്രപുന്നാടം, വാഹ്വല എന്നീ ചെടികൾ കുളിക്കുമ്പോൾ ചുറ്റിക്കൊണ്ടാൽ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
സീതാലോഷ്ടസമായുക്ത സകംടക ദലാന്വിത । ഹര പാപമപാമാര്ഗ ഭ്രാമ്യമാണഃ പുനഃ പുനഃ
ഒരു മണ്ണ് കഷ്ണവും മുള്ളുള്ള ഇലകളും അപാമാർഗ ഇലകളും ചേർത്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും ചുറ്റിക്കൊണ്ടാൽ, അപാമാർഗമേ, പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണം.
അപാമാര്ഗം പ്രപുന്നാടം ഭ്രാമയേച്ഛിരസോപരി । തതശ്ച തര്പണം കാര്യം യമരാജസ്യ നാമഭിഃ
അപാമാർഗവും പ്രപുന്നാടവും തലക്കു മുകളിൽ ചുറ്റിക്കൊണ്ടാൽ, അതിനുശേഷം യമരാജന്റെ പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ച് തർപ്പണം നടത്തണം.
യമായ ധര്മരാജായ മൃത്യവേ ചാംതകായ ച । വൈവസ്തായ കാലായ സര്വഭൂതക്ഷയായ ച
യമനു, ധർമ്മരാജാവിന്, മരണത്തിന്, അന്തകനു, വൈവസ്വതന്, കാലന്, എല്ലാ ജീവികളുടെ സംഹാരകനു—
ഔദുംബരായ ദധ്നായ നീലായ പരമേഷ്ഠിനേ । വൃകോദരായ ചിത്രായ ചിത്രഗുപ്തായ വൈ നമഃ
ഔദുംബരന്, ദധ്നന്, നീലന്, പരമേഷ്ഠി, വൃക്കോദരൻ, ചിത്ര, ചിത്രഗുപ്തൻ— ഇവർക്കും നമസ്കാരം.
നരകായ പ്രദാതവ്യോ ദീപഃ സംപൂജ്യ ദേവതാഃ । തതഃ പ്രദോഷസമയേ ദീപാന്ദദ്യാന്മനോഹരാന്
നരകനുവേണ്ടി ദീപം കൊടുക്കണം, ദേവതകളെ പൂജിച്ചശേഷം; അതിനുശേഷം പ്രദോഷസമയത്ത് മനോഹരമായ വിളക്കുകൾ അർപ്പിക്കണം.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദീനാം ഭവനേഷു വിശേഷതഃ । കൂടാഗാരേഷു ചൈത്യേഷു സഭാസു ച നദീഷു ച
ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ശിവന്റെയും വീടുകളിൽ പ്രത്യേകിച്ച്, കൂടാതെ ഗോപുരങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ, സഭകളിൽ, നദികളരികിലും.
പ്രാകാരോദ്യാനവാപീഷു പ്രതോലീ നിഷ്കുടേഷു ച । മംദുരാസു വിവിക്താസു ഹസ്തിശാലാസു ചൈവ ഹി
കോട്ടമതിൽ, തോട്ടം, കിണർ, നടപ്പാത, വാതിൽപ്പടി, കാളവളരും ഇടങ്ങൾ, ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ, ആനശാലകളിലും വിളക്ക് വെക്കണം.
ഏവം പ്രഭാതസമയേ ഹ്യമാവാസ്യാം തു പാവകം । സ്നാത്വാ ദേവാന്പിതൄന്ഭക്ത്യാ സംപൂജ്യാഥ പ്രണമ്യ ച
ഇങ്ങനെ, അമാവാസ്യയുടെ പ്രഭാതസമയത്ത്, കുളിച്ചശേഷം, ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കണം.
കൃത്വാ തു പാര്വണം ശ്രാദ്ധം ദധിക്ഷീരഘൃതാദിഭിഃ । ഭോജ്യൈര്നാനാവിധൈര്വിപ്രാന്ഭോജയിത്വാ ക്ഷമാപയേത്
പക്ഷശ്രാദ്ധം തൈരും പാൽവും നെയ്യും മറ്റു വിഭവങ്ങളുമായി നടത്തി, വിവിധ വിഭവങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു ഭക്ഷിപ്പിച്ച്, അവസാനം അവരോട് ക്ഷമ ചോദിക്കണം.
തതോപരാഹ്ണസമയേ പോഷയേന്നാഗരാന്പ്രിയ । തേഷാം ഗോഷ്ഠീം ച മാനം ച കൃത്വാ സംഭാഷണം നൃപഃ
അതിനുശേഷം ഉച്ചസമയത്ത് നഗരവാസികളെ പോഷിപ്പിക്കണം, പ്രിയനേ; അവരുടെ കൂട്ടായ്മകളും മാനവും രാജാവു ആദരിച്ച് സംസാരിക്കണം.
വക്തൃണാം വത്സരം യാവത്പ്രീതിരുത്പദ്യതേ ഗുഹ । അപ്രബുദ്ധേ ഹരൌ പൂര്വം സ്ത്രീഭിര്ലക്ഷ്മീഃ പ്രബോധയേത്
വേദപാരായണികൾക്ക് ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സ്നേഹം ഉണരുമ്പോൾ, ഹരിയെ ഉണർത്തുന്നതിന് മുമ്പ് സ്ത്രീകൾ ലക്ഷ്മിയെ ഉണർത്തണം.
പ്രബോധസമയേ ലക്ഷ്മീം ബോധയിത്വാ തു സുസ്ത്രിയാ । പുമാന്വൈ വത്സരം യാവല്ലക്ഷ്മീസ്തം നൈവ മുംചതി
പ്രഭാതത്തിൽ ഒരു സദ്ഭാര്യയോടെ ലക്ഷ്മിയെ ഉണർത്തിയാൽ, ആ പുരുഷനെ ലക്ഷ്മി ഒരു വർഷം മുഴുവൻ വിട്ടുപോകില്ല.
അഭയം പ്രാപ്യ വിപ്രേഭ്യോ വിഷ്ണുഭീതാ സുരദ്വിഷഃ । സുപ്തം ക്ഷീരോദധൌ ജ്ഞാത്വാ ലക്ഷ്മീം പദ്മാശ്രിതാം തഥാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്ന് അഭയം ലഭിച്ച ദൈവവൈരികൾ, വിഷ്ണുവിനെ ഭയന്ന്, ലക്ഷ്മി ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നതും, പദ്മത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചതും അറിഞ്ഞു.
ത്വം ജ്യോതിഃ ശ്രീ രവിശ്ചംദ്രോ വിദ്യുത്സൌവര്ണതാരകഃ । സര്വേഷാം ജ്യോതിഷാം ജ്യോതിര്ദീപജ്യോതിഃ സ്ഥിതാ തു യാ
നീ പ്രകാശമാണ്, നീ ശ്രീയാണ്, നീ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മിന്നലും പൊന്നും നക്ഷത്രങ്ങളും ആണു; എല്ലാ പ്രകാശത്തിന്റെയും പ്രകാശം, ദീപത്തിന്റെ ജ്വാലയായി നിലകൊള്ളുന്നവളാണ് നീ.