മിഥുനേ കലഹോ നിത്യം മര്ത്യസ്തു പരികീര്തിതഃ। പ്രകൃത്യാ ചപലോ നിത്യം സദാ ഭോജനചംചലഃ
ജീവിതസഖാവുമായി എപ്പോഴും വഴക്കിടുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വഭാവത്തിൽ ചഞ്ചലൻ, എപ്പോഴും ഭക്ഷണത്തിൽ അശാന്തനും.
പ്ലവഗഃ കാനനപ്രീതോ നരഃ ശാഖാമൃഗോ ഭുവി। സൂചകോ ഭാഷയാ ബുധ്യാ സ്വജനേഽന്യജനേഷു ച
കാടിനെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന കുരങ്ങ്, ഭൂമിയിൽ ശാഖാമൃഗം പോലെയാണ്; സ്വന്തം ആളുകളിലും അന്യരിലും വാക്കിലും ബുദ്ധിയിലും വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ.
ഉദ്വേഗജനകത്വാച്ച സ പുമാനുരഗഃ സ്മൃതഃ। ബലവാന്ക്രാംതശീലശ്ച സതതം ചാനപത്രപഃ൧൦൦ 1.76.
ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നവനെ ഉരുക്കമുള്ളവൻ എന്നു പറയുന്നു; എപ്പോഴും ശക്തനും, അതിക്രമിക്കുന്നവനും, ലജ്ജയില്ലാത്തവനും.
പൂതിമാംസപ്രിയോ ഭോഗീ നൃസിംഹസ്സമുദാഹൃതഃ। തത്സ്വനാദേവ സീദംതി ഭീതാ അന്യേ വൃകാദയഃ
പഴുത്ത മാംസം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ആസ്വാദകൻ, മനുഷ്യസിംഹൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ ഗർജ്ജനത്തിൽ തന്നെ, ഭയപ്പെട്ട മറ്റ് കൊയ്ത്തുകുതിരകളും താഴ്ന്നുപോകുന്നു.
ദ്വിരദാദി നരാ യേ ച ജ്ഞായംതേ ദൂരദര്ശിനഃ। ഏവമാദി ക്രമേണൈവ വിജാനീയാന്നരേഷു ച
ദൂരത്ത് നിന്ന് തിരിച്ചറിയാവുന്ന ആനയോടും മറ്റുള്ളവരോടുംപോലെ, മനുഷ്യരിലും ഇങ്ങനെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും തിരിച്ചറിയണം.
സുരാണാം ലക്ഷണം ബ്രൂമോ നരരൂപം വ്യവസ്ഥിതമ്। ദ്വിജദേവാതിഥീനാം ച ഗുരുസാധുതപസ്വിനാമ്
ദൈവങ്ങൾ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അവരിലെ ലക്ഷണങ്ങൾ, അതുപോലെ ദ്വിജന്മാർ, ദേവന്മാർ, അതിഥികൾ, ഗുരുക്കന്മാർ, സദാചാരികൾ, തപസ്സുകാർ എന്നിവരുടേയും ഗുണങ്ങൾ ഞങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു.
പൂജാതപോരതോനിത്യം ധര്മശാസ്ത്രേഷു നീതിഷു। ക്ഷമാശീലോ ജിതക്രോധഃ സത്യവാദീ ജിതേംദ്രിംയഃ
നിത്യവും പൂജയിലും വ്രതങ്ങളിലും, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും നീതിശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ക്ഷമയുള്ളവൻ, കോപം ജയിച്ചവൻ, സത്യം പറയുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ—
ദയാലുര്ദയിതോ ലോകേ രൂപവാന്മധുരസ്വരഃ। വാഗീശഃ സര്വകാര്യേഷു ഗുണീ ദക്ഷോ മഹാബലഃ
ലോകത്തോട് കരുണയും സ്നേഹവും പുലർത്തുന്നവൻ, സുന്ദരനായവൻ, മധുരമായ ശബ്ദമുള്ളവൻ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വാഗ്മിയായവൻ, ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവൻ, കൗശലമുള്ളവൻ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവൻ—
സാക്ഷരശ്ചാപി വിദ്വാംശ്ച ഗീതനൃത്യാര്ഥതത്ത്വവിത്। ആത്മവിദ്യാദികാര്യേഷു സര്വതംത്രീസ്വരേഷു ച
അക്ഷരജ്ഞനും പണ്ഡിതനും, സംഗീതനൃത്തങ്ങളുടെ തത്ത്വം അറിയുന്നവനും, ആത്മവിദ്യയിലും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, എല്ലാ കലകളിലും സ്വാധീനമുള്ളവനും—
ഹവിഷ്യേഷു ച സര്വേഷു ഗവ്യേഷു ച നിരാമിഷേ। സദ്യോഗാസ്വാദദ്രവ്യേ ച പ്രത്യഗ്രേ ചാതിശോഭനേ
എല്ലാ ഹവിസ്സുകളിലും, മാംസം കലർന്നിട്ടില്ലാത്ത പാലുപകരണങ്ങളിലും, പുതിയതും അത്യന്തം മനോഹരവുമായ വിഭവങ്ങളിലും—
ഗംധമാല്യേഷു വസ്ത്രേഷു ശാസ്ത്രേഷ്വാഭരണേഷു ച। സംപ്രീതശ്ചാതിഥൌ ദാനേ പാര്വണാദിഷു കര്മസു
സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകളിലും വസ്ത്രങ്ങളിലും, ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ആഭരണങ്ങളിലും, അതിഥികളെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നതിലും, ദാനത്തിലും, ഉത്സവാദി കര്മ്മങ്ങളിലും—
സ്നാനദാനാദിഭിഃ കാര്യേ വ്രതൈര്യജ്ഞൈഃ സുരാര്ചനൈഃ। കാലോ ഗച്ഛതി പാഠൈശ്ച ന ക്ലീബം വാസരം ഭവേത്
സ്നാനം, ദാനം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങളിലും, വ്രതങ്ങളിലും, യജ്ഞങ്ങളിലും, ദേവാരാധനയിലും, പാരായണത്തിലൂടെയും ദിവസങ്ങൾ പാഴാകാതെ പോകുന്നു.
അയമേവ മനുഷ്യാണാം സദാചാരോ നിരംതരമ്। ദേവവന്മാനവാചാരോ ഗീയതേ മുനിസത്തമൈഃ
ഇതാണ് മനുഷ്യരുടെ സ്ഥിരമായ നല്ല ആചാരം; ദേവന്മാരുടെ പോലെ മനുഷ്യരുടെ ആചാരവും മഹർഷിമാർ പ്രശംസിക്കുന്നു.
കിംതു സത്ത്വാധികോ ദേവോ മനുഷ്യോ ഭീത ഏവ ച। ഗംഭീരഃ സര്വദാ ദേവഃ സദൈവ മാനവോ മൃദുഃ
എങ്കിലും, ദേവൻ ശക്തിയിൽ കൂടുതലാണ്, മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ഭയത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു; ദേവൻ എപ്പോഴും ഗൗരവമുള്ളവൻ, മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും മൃദുവാണ്.
ദ്വയോസ്തുത്യാ ച സംപ്രീതിര്ന ദൈത്യാദൌ ഭവേത്കില। പ്രീതിഭാവം പരം സൌഖ്യം സൌഹൃദം സുകൃതം ശുഭമ്
ദേവന്മാരും ദാനവാദികളും തമ്മിൽ പരസ്പര സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; സ്നേഹത്തിൽ നിന്നാണ് പരമസുഖം, സൗഹൃദം, സദ്ഗുണം, മംഗളം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നത്.
ദൈവമാനുഷയോരേവ ദൈത്യരാക്ഷസയോസ്തഥാ। പ്രേതാദീനാം ച പ്രേതേഷു പശൌ പ്രീതിഃ പശോരപി
ദൈവങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ഇടയിൽ, ദാനവരുടെയും രാക്ഷസരുടെയും ഇടയിൽ, പ്രേതാദികളുടെയും അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, മൃഗങ്ങളുടെയും അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ മാത്രമാണ് സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നത്.
കാകാദയഃ സ്വജാതൌ ച തഥാന്യേ ച സ്വജാതിഷു। പ്രീതാ ഭവംതി ചാപ്രീതാ വിദ്യാ തേഷാം ച ലക്ഷണമ്
കാക്കകളും മറ്റുള്ളവരും തങ്ങളുടെ ജാതിയിൽ സ്നേഹത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു; അതുപോലെ മറ്റുള്ളവരും തങ്ങളുടെ ജാതിയോടാണ് സ്നേഹം കാണിക്കുന്നത്. സ്നേഹവും അസ്നേഹവും അവരുടേതായ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
ഏവം പുണ്യവിശേഷേണ സവിശേഷാ സുജാതിഷു। പ്രിയാപ്രിയം വിജാനീയാത്പുണ്യാപുണ്യം ഗുണാഗുണമ്
ഇങ്ങനെ, പുണ്യത്തിന്റെ വ്യത്യാസം നോക്കി, നല്ല വംശജരിൽ പ്രിയവും അപ്രീയവും, പുണ്യവും പാപവും, ഗുണവും ദോഷവും തിരിച്ചറിയണം.
ദംപത്യോര്ന സുഖം കിംചിജ്ജാതിഭേദാന്നൃണാം ഭുവി। സ്വജാതിഷു ഭവേത്പ്രീതിര്മുക്തോ വാ നിരയേപി വാ
ഭൂമിയിൽ ദമ്പതികൾക്ക് ജാതി വ്യത്യാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല; സ്വജാതികളിൽ മാത്രമാണ് സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നത്, മോക്ഷം പ്രാപിച്ചാലും നരകത്തിൽ ആയാലും.
അതിപുണ്യാല്ലഭേദായുഃ ശോഭനാഃ പുണ്യകാരിണഃ। പാപാത്മാനോ ലഭംതേഽന്തം യേ ച ദൈത്യാദയോ നരാഃ
വളരെ വലിയ പുണ്യത്താൽ, പുണ്യപ്രവർത്തകർക്ക് മനോഹരമായ ആയുസ്സും ജീവിതവും ലഭിക്കും; പാപികൾക്കും ദാനവാദികൾ പോലെയുള്ള മനുഷ്യർക്കും അവസാനം നശിക്കും.
കൃതേ ജാതാഃ സുരാ ഭൂമൌ ന ദൈത്യാശ്ചാന്യജാതയഃ। ത്രേതായാമേകപാദം ച ദ്വിപദം ദ്വാപരേ യുഗേ
കൃതയുഗത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ദൈവങ്ങൾ മാത്രം ജനിച്ചു, ദാനവരും മറ്റു ജാതികളും അല്ല; ത്രേതായുഗത്തിൽ ഒരു ഭാഗം, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ട് ഭാഗം—
സംധ്യായാം ച കലേരേവ സര്വപാദം ച സംകുലമ്। ദേവാദീനാം ഭവേജ്ജാതം ഭാരതം യത്പ്രവര്തിതമ്
സന്ധിയിലും കലിയുഗത്തിലും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും കലക്കത്തോടെ കാണാം; ദേവന്മാരുടെയും മറ്റ് ജാതികളുടെയും ജനനം ഭാരതാ, നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ നടക്കുന്നു.
യേ തേ ദുര്യോധനസ്യൈവ യോധാഃ സൈന്യാദയസ്തഥാ। തേ ച ദൈത്യാദയഃ സര്വേ യേ ച കര്ണാദയോ ഭുവി
ദുര്യോധനന്റെ യോദ്ധാക്കളും സൈന്യങ്ങളും, അതുപോലെ ദൈത്യന്മാരും മറ്റു ശക്തരും, ഭൂമിയിൽ കർണ്ണനും അവനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നവരും—all ഇവരും—
ഗാംഗേയോ വസുമുഖ്യശ്ച ദ്രോണോ ദേവമുനിഃ പ്രഭുഃ। അശ്വത്ഥാമാ ഹരഃ സാക്ഷാദ്ധരിര്നംദകുലോദ്ഭവഃ
ഗംഗാപുത്രൻ, വസുമുഖൻ, ദൈവമുനിയായ ദ്രോൺ, അശ്വത്താമൻ—അവൻ നേരെ ശിവൻ തന്നെയാണ്—കൂടാതെ നന്ദകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഹരിയും—
പംചേംദ്രാഃ പാംഡവാ ജാതാ വിദുരോ ധര്മ ഏവ ച। ഗാംധാരീ ദ്രൌപദീ കുംതീ ചൈതാ ദേവ്യോ ധരാതലേ
അഞ്ചു ഇന്ദ്രന്മാർ പാണ്ഡവരായി ജനിച്ചു, വിധുരൻ തന്നെയാണ് ധർമ്മം, ഗന്ധാരി, ദ്രൗപദി, കുന്തി—ഇവരാണ് ഭൂമിയിൽ ദേവികൾ ആയി വന്നവർ—
ദേവദൈത്യാഃ കലേര്മധ്യേ ദൈത്യാശ്ശേഷേ ച മാനവാഃ। ഉത്പത്സ്യംതേ സദാ പ്രേതാഃ ക്രവ്യാദാഃ പശുപക്ഷിണഃ
കലിയുഗത്തിൽ ദേവരും ദൈത്യന്മാരും, അവസാനം ദൈത്യന്മാരും മനുഷ്യരും; എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രേതന്മാർ, മാംസം തിന്നുന്നവർ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവ ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും—
തേഷാം ച കുലടാ ദാസീ നിത്യകഷ്ടാ യവീയസീ। നിത്യം ദ്വംദ്വേഷു സംപ്രീത്യാ തേഷാമാചാരഭാഷിണീ
അവരിൽ ചിലർ കുളടകളും ദാസികളും, എപ്പോഴും കഷ്ടം അനുഭവിക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാരും; അവർക്കിടയിൽ എപ്പോഴും വഴക്കുകളും തർക്കങ്ങളും, തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ പറയുന്നവരും—
കില്ബിഷേഷു ച സര്വേഷു കലഹേഽന്യായകര്മണി। രതാ ദൈത്യാദയോ യേ തേ സര്വേ നിരയഗാമിനഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിലും വഴക്കുകളിലും അന്യായകൃത്യങ്ങളിലും ദൈത്യന്മാരും മറ്റു ചതികളുമുള്ളവർ ആസ്വദിക്കുന്നു; ഇവരൊക്കെയും നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്—
വൈശംപായന ഉവാച-। ദൈത്യാദീനാം മൃഷാഭാവാത്സുരത്വം ന സുരാലയമ്। കഥം ഭോഗ്യം കഥം സൌഖ്യമാരോഗ്യം ബലസംചയമ്
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു: ദൈത്യന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും കപടസ്വഭാവം കാരണം, ദൈവത്വം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നില്ല; എങ്ങനെ ആനന്ദം, സുഖം, ആരോഗ്യവും ശക്തിയും ഉണ്ടാകാൻ കഴിയും?
രാജ്യമായുസ്തഥാ കീര്തിരഭീഷ്ടം ദയിതം ബലമ്। നീതിവിദ്യാദികം ഭാവ്യം ജന്മവൃദ്ധം സനാതനമ്
രാജ്യം, ആയുസ്സ്, കീർത്തി, ഇഷ്ടവസ്തുക്കൾ, സ്നേഹം, ശക്തി, നയശാസ്ത്രം, വിജ്ഞാനം, ജനനം, വളർച്ച, ശാശ്വതമായതെല്ലാം—