ഉദ്ഭവം തീര്ഥരാജസ്യ ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ। ശ്രീഭഗവാനുവാച- മുനിര്ദേവൈഃ സമാരാധ്യഃ പദ്മയോനിസമപ്രഭഃ
തീർത്ഥരാജാവിന്റെ ഉത്ഭവം സത്യമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനുപോലെയുള്ള മഹർഷിയെ ദേവന്മാർ ആരാധിച്ചു.
ശംതനുശ്ചേതി വിഖ്യാതഃ പത്നീ തസ്യ പതിവ്രതാ। അമോഘേതി സമാഖ്യാതാ രൂപയൌവനശാലിനീ
അവൻ ശാന്തനു എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തൻ; അവന്റെ ഭാര്യ ഭർത്താവിനോടു അഗാധഭക്തിയുള്ളവളായിരുന്നു. അമോഘ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അവൾ സൗന്ദര്യത്തിലും യൗവനത്തിലും സമ്പന്നയായിരുന്നു.
അസ്യാശ്ച പതിമന്വേഷ്ടും യാതോ ബ്രഹ്മാ ച തദ്ഗൃഹമ്। തസ്മിന്കാലേ മുനിശ്രേഷ്ഠഃ പുഷ്പാദ്യര്ഥം വനം ഗതഃ
അവളുടെ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവ് അവരുടെ വീട്ടിലേക്ക് വന്നു. അപ്പോൾ മഹർഷി പൂക്കൾക്കായി കാടിലേക്ക് പോയിരുന്നു.
സാ തം ദൃഷ്ട്വാ സുരശ്രേഷ്ഠമര്ഘ്യപാദ്യാദികം ദദൌ। ദൂരേഭിവാദനം കൃത്വാ സാ ഗൃഹം പ്രവിവേശ ഹ
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ അർഘ്യവും പാദ്യവും നൽകി. ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്ദനം നടത്തി അവൾ വീട്ടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
താം ച ദൃഷ്ട്വാ നവദ്യാംഗീം ധാതാ കാമവശം ഗതഃ। സ്രഷ്ടാത്മാനം സമാധായാചിംതയത്താം പുരോഗതാമ്
പുതിയയൗവനത്തോടു കനിഞ്ഞ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ സൃഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് മോഹത്തിൽ ആകയപ്പെട്ടു. മനസ്സിൽ അവളെ ചിന്തിച്ചു അവൾ മുന്നിലൂടെ കടന്നുപോയപ്പോൾ.
ബീജം പപാത ഖട്വായാം ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ। തതോ ബ്രഹ്മാ ഗതസ്ത്രസ്തസ്ത്വരയാ പരിപീഡിതഃ
പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബീജം കട്ടിലിൽ വീണു. അതിനുശേഷം ഭയപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാവ് അതിവേഗം അവിടെ നിന്ന് പോയി.
അഥായാതോ മുനിര്ഗേഹം ശുക്രം പീഠേ ദദര്ശ ഹ। തമപൃച്ഛദ്വരാരോഹാം കശ്ചാപ്യത്രാഗതഃ പുമാന്
പിന്നീട് മഹർഷി വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി ആ സീറ്റ്പ്പീഠത്തിൽ ശുക്ലം കണ്ടു. മനോഹരിയായ ഭാര്യയോടു ചോദിച്ചു: ഇവിടെ ആരെങ്കിലും വന്നോ?
തമുവാച തതോഽമോഘാ ബ്രഹ്മാ ഹ്യത്രാഗതഃ പതേ। ത്വാമേവാന്വേഷിതും നാഥ മയാ ദത്തോത്ര പീഠകഃ
അപ്പോൾ അമോഘ പറഞ്ഞു: ഭർത്താവേ, ബ്രഹ്മാവ് ഇവിടെ വന്നു. നിന്നെ അന്വേഷിച്ചാണ് അദ്ദേഹം വന്നത്; ഞാൻ ഈ പീഠം അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.
ശുക്രസ്യ കാരണം ചാത്ര തപസാ ജ്ഞാതുമര്ഹസി। തതോ ധ്യാനാത്പരിജ്ഞാതം തേനൈവ ച ദ്വിജന്മനാ
ഇവിടെ ശുക്ലം വന്നതിന്റെ കാരണം തപസ്സിലൂടെ നീ അറിയണം. പിന്നെ ധ്യാനത്തിലൂടെ ആ ദ്വിജൻ അതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി.
ബ്രഹ്മരേതഃ പരം സാധ്വീ പാലയസ്വ മമാജ്ഞയാ। ഉത്പദ്യതേ സുതസ്തേ തു സര്വലോകൈകപാവനഃ
നല്ലവളേ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബീജം സംരക്ഷിക്കണം. നിനക്കൊരു പുത്രൻ ജനിക്കും; അവൻ ലോകങ്ങളെല്ലാം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ ആയിരിക്കും.
ആവയോഃ സര്വകല്യാണം ഫലിഷ്യതി മനോഗതമ്। തതഃ പതിവ്രതാ തസ്യ ആജ്ഞാമാഗൃഹ്യ സംഭവാത്
നമ്മുടെ മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ മംഗളവും ഫലിക്കുമെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പു പറയുന്നു. പിന്നെ ഭർത്താവിന്റെ കല്പന സ്വീകരിച്ച് ആ ഭക്തയായ ഭാര്യ അതിനുശേഷം—
പപൌ രേതോ മഹാഭാഗാ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ। ആവര്ത ഇവ സംജജ്ഞേ രൌദ്രഗര്ഭ ഇതി സ്ഫുരന്
അമോഘ, ഭാഗ്യശാലിയായ അവൾ, പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബീജം കുടിച്ചു. ഒരു ചുഴലിപോലെ, അതിൽ നിന്ന് രൗദ്രഗർഭൻ എന്ന പ്രകാശം ജനിച്ചു.
പ്രസോഢും നൈവ ശക്താ സാ ശംതനും ചാബ്രവീത്തതഃ। ഗര്ഭം ധാരയിതും നാഥ ന ശക്നോമ്യധുനാ പ്രഭോ
അവൾ അതു സഹിക്കാനാവാതെ ശാന്തനുവിനോട് പറഞ്ഞു: ഭർത്താവേ, ഞാൻ ഈ ഗർഭം ഇനി വഹിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
കിം കരിഷ്യാമി ധര്മജ്ഞ പ്രാണോ മേ സംചലത്യപി। ആജ്ഞാപയ മഹാഭാഗ ഗര്ഭം ത്യക്ഷ്യാമി യത്ര ച
ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എന്റെ ജീവൻ പോലും വിട്ടുപോകുന്നു. ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, എവിടെ ഈ ഗർഭം വെടിയണമെന്ന് കല്പിക്കൂ.
പത്യുരാജ്ഞാം സമാദായ മുക്തോ ഗര്ഭോ യുഗംധരേ। പയസ്തേജോമയം ശുദ്ധം സര്വധര്മപ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഭർത്താവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് ഗർഭം യുഗന്ധരപർവതത്തിൽ വിട്ടുവിട്ടു. ആ ഗർഭം പാൽപോലും പ്രകാശംപോലും ശുദ്ധമായതും എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നതുമായിരിന്നു.
തന്മധ്യേ പുരുഷഃ ശുദ്ധഃ കിരീടീ നീലവാസസാ। രത്നദാമ്നാ ച വിദ്ധാംഗോ ദുഃപ്രേക്ഷ്യോ ജ്യോതിഷാം ഗണഃ
അതിനകത്ത് ഒരു ശുദ്ധനായ പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവൻ കിരീടം ധരിച്ചും നീലവസ്ത്രം അണിഞ്ഞും രത്നമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും അത്യന്തം പ്രകാശമുള്ളവനായി, കാണാൻ പ്രയാസമുള്ളവനായി നില്ക്കുന്നു.
തതോ ദേവഗണാഃ സ്വര്ഗാത്പുഷ്പവര്ഷമവാകിരന്। പ്രസൂതഃ സര്വതീര്ഥേഷു തീര്ഥരാജ ഇതി സ്മൃതഃ
അതിനുശേഷം ദേവതകൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു. അവൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ജനിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ തീർത്ഥരാജാവ് എന്നു ഓർക്കുന്നത്.
തതോ രാമ ഇതി ഖ്യാതഃ പ്രജാതോഹം ഭൃഗോഃ കുലേ। ക്ഷത്രിയാന്പിതൃഹംതൄംസ്തു സസൈന്യബലവാഹനാന്
അതിനുശേഷം ഞാൻ രാമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ചു. അപ്പന്മാരെ കൊല്ലുന്ന ക്ഷത്രിയന്മാരെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും ഞാൻ സംഹരിച്ചു.
ഹത്വാ യുദ്ധഗതാന്ഭീതാന്പംകൈഃ സര്വൈര്യുതോ ഹ്യഹമ്। ബ്രഹ്മഹത്യാസമം ഘോരം മദ്ഗേഹേ സമുപസ്ഥിതമ്
പൊരുതുമ്പോൾ ഭയന്നും ചെളിയിൽ മൂടപ്പെട്ടും ഒന്നിച്ചിരുന്ന ക്ഷത്രിയന്മാരെ ഞാൻ കൊല്ലുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണഹത്യക്ക് തുല്യമായ ഒരു ഭയങ്കര പാപം എന്റെ വീട്ടിൽ വന്നുചേർന്നു.
പംകയുക്തം കുഠാരം മേ ക്ഷാലിതം നൈവ ശുദ്ധ്യതി। തതഃ ഖേ ചാഭവദ്വാണീ രാമ മദ്വചനം കുരു
ചെളിയിൽ മൂടപ്പെട്ട എന്റെ വാൾ എത്ര തവണ കഴുകിയാലും ശുദ്ധിയാവുന്നില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു: 'രാമാ, എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കൂ'.
യത്ര തീര്ഥേ കുഠാരം തേ നിര്മലം ച ഭവേദിഹ। തത്ര തേ സര്വപാപാനാം ജാതാനാം ച ക്ഷയോ ഭവേത്
'നിന്റെ വാൾ ഏതെങ്കിലും തീർത്ഥത്തിൽ മുഴുവൻ ശുദ്ധമാകുന്നിടത്ത്, അവിടെ നിന്നെ ബാധിച്ച എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും'.
ജനാനാം തത്ര സര്വേഷാം ഹിതാര്ഥം തിഷ്ഠ മാനദ। ചപലം ഗച്ഛ തീര്ഥാനി സര്വാണി സുമഹാംതി ച
'എല്ലാ ജനങ്ങൾക്കും ഉപകാരത്തിനായി നീ അവിടെ നില്ക്കണം. മഹത്തായ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും നീ പോകണം'.
തേഷാം മധ്യേ മഹാതീര്ഥേ പര്ശുഃ ശുദ്ധോ ഭവേദ്യദി। തം ച ജാനീഹി തീര്ഥേഷു മുക്തിദം പരികീര്തിതമ്
'അവയിൽ ഏറ്റവും വലിയ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്റെ വാൾ ശുദ്ധമാകുന്നുവെങ്കിൽ, അതാണ് മോക്ഷം നൽകുന്ന പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം'.
തച്ഛ്രുത്വാ ജാമദഗ്ന്യസ്തു തീര്ഥാനി പ്രയയൌ തദാ। ഗംഗാം സരസ്വതീം ശുഭ്രാം കാവേരീം സരയൂം തഥാ
അത് കേട്ട ജാമദഗ്ന്യൻ ഗംഗ, ശുദ്ധമായ ശരസ്വതി, കാവേരി, ശരയു എന്നീ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോയി.
ഗോദാവരീം ച യമുനാം കദ്രൂം ച വസുദാം തഥാ। അന്യാം ച പുണ്യദാം രമ്യാം ഗൌരീം പൂര്വാം സ്ഥിതാം ശുഭാമ്
ഗോദാവരി, യമുന, കദ്രു, വസുദാ, അതുപോലെ കിഴക്കോട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മനോഹരവും പുണ്യവും നൽകുന്ന ഗൗരീ എന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥവും അവൻ സന്ദർശിച്ചു.
ഗച്ഛതസ്തസ്യ ധീരസ്യ സദാഗതിസമസ്യ ച। ക്ഷാലിതഃ സര്വതീര്ഥേഷു ന പുനര്നിര്മലോഽഭവത്
ആ ധീരനും സദാ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവനുമായി തുല്യനായവനും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പോയി കഴുകിയെങ്കിലും, അവന്റെ വാൾ വീണ്ടും ശുദ്ധമാകുന്നില്ല.
തതോ ഗിരിഗുഹാം ദുര്ഗാം മഹാരണ്യം ച പര്വതമ്। ഗിരികൂടം ച ദുര്ലഭ്യം യയൌ തീര്ഥമസൌ ഹരിഃ
അതിനുശേഷം അവൻ ഒരു പർവതഗുഹയിലേക്കും ദുർഗമമായ കാടിലേക്കും കയറാൻ പ്രയാസമുള്ള പർവതശിഖരത്തിലേക്കും പോയി. അങ്ങനെ ഹരിയാണ് ആ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോയത്.
ന ച നിര്മലതാമേതി കുഠാരസ്തസ്യ തേന ച। വിഷാദമഗമത്തത്ര രാമഃ പരപുരംജയഃ
അവിടെ പോലും അവന്റെ വാൾ ശുദ്ധമാകുന്നില്ല. അപ്പോൾ ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിച്ച രാമൻ വലിയ വിഷാദത്തിൽ ആകുന്നു.
ഹാഹേതി വിവിധം കൃത്വാ ചോപവിശ്യ ധരാതലേ। പ്രചിംതാമഗമദ്വീരസ്തമുവാച പുനസ്തഥാ
'ഹാ' എന്നിങ്ങനെ പലവിധം വിളിച്ചു, ഭൂമിയിൽ ഇരുന്ന് ആ വീരൻ ആഴമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി. അപ്പോൾ വീണ്ടും ആ ശബ്ദം അവനോട് പറഞ്ഞു.
പൂര്വസ്യാം ദിശി ദേവേശ തീര്ഥം ചാസ്തി ഗുഹോദരേ। തച്ഛ്രുത്വാ നരശാര്ദൂലോ ഗത്വാ കുംഡം ദദര്ശ സഃ
'കിഴക്കോട്ട് ദിശയിൽ, ദേവതകളുടെ പ്രഭുവേ, ഒരു ഗുഹയുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്.' ഇത് കേട്ട നരശാർദൂളൻ അവിടെ പോയി ആ കുളം കണ്ടു.