ന കുര്വീത തതഃ സ്വപ്നം ശസ്തം ച പൂര്വദക്ഷിണമ്। ആയുഷ്യം പ്രാങ്മുഖോ ഭുംക്തേഽയശസ്യം ദക്ഷിണാമുഖഃ
അതിനാൽ അങ്ങനെ ഉറങ്ങരുത്; കിഴക്കോ ദക്ഷിണയോ നോക്കി ഉറങ്ങുന്നത് ഉചിതമാണ്. കിഴക്കോട്ട് നോക്കി ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കും; ദക്ഷിണോട്ട് നോക്കി കഴിച്ചാൽ അപകീർത്തി വരും.
ശ്രിയം പ്രത്യങ്മുഖോ ഭുംക്തേ യശോ ഭുങ്ക്ത ഉദങ്മുഖഃ। പ്രാച്യാം നരോ ലഭേദായുര്യാമ്യാം പ്രേതത്വമശ്നുതേ
പടിഞ്ഞാറോട്ട് നോക്കി ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ സമ്പത്ത് ലഭിക്കും; വടക്കോട്ട് നോക്കിയാൽ കീർത്തി ലഭിക്കും. കിഴക്കോട്ട് മനുഷ്യൻ ദീർഘായുസ്സ് നേടുന്നു; ദക്ഷിണയിൽ പ്രേതാവസ്ഥയിലാകും.
വാരുണേ ച ഭവേദ്രോഗീ ആയുര്വിത്തം തഥോത്തരേ। ദേവാനാമേകഭുക്തം തു ദ്വിഭുക്തം സ്യാന്നരസ്യ ച
പടിഞ്ഞാറിൽ രോഗം വരും; വടക്കിൽ ആയുസ്സും സമ്പത്തും ലഭിക്കും. ദേവന്മാർക്ക് ഒരു പ്രാവശ്യം ഭക്ഷണം; മനുഷ്യർക്കു രണ്ടുപ്രാവശ്യം.
ത്രിഭുക്തം പ്രേതദൈത്യസ്യ ചതുര്ഥം കൌണപസ്യ തു। നിരാമിഷം ഹവിര്ദേവാ മത്സ്യമാംസാദി മാനുഷാഃ
മൂന്ന് പ്രാവശ്യം പ്രേതന്മാർക്കും ദാനവർക്കും; നാലാമത് കുഴിച്ചവർക്കും. ദേവന്മാർ അമിഷം ഇല്ലാത്ത ഹവിരഭാഗം കഴിക്കുന്നു; മനുഷ്യർ മീനും മാംസവും കഴിക്കുന്നു.
പൂതിപര്യുഷിതം ദുഷ്ടമന്യേ ഭുംജംത്യനാവൃതാഃ। സ്വര്ഗസ്ഥിതാനാമിഹ ജീവലോകേ ചത്വാരി തേഷാം ഹൃദയേ ച സംതി
മറ്റുള്ളവർ പുഴുവീണതും പഴകിയതും കെട്ടിയതും മറയ്ക്കാതെ കഴിക്കുന്നു. സ്വർഗത്തിൽ പാർക്കുന്നവരിൽ, ഈ ലോകത്തിൽ, നാലുപേർ അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ദാനം പ്രശസ്തം മധുരാ ച വാണീ ദേവാര്ചനം ബ്രാഹ്മണതര്പണം ച। കാര്പണ്യവൃത്തിസ്വജനേഷു നിംദാ കുചേലതാ നീചജനേഷു ഭക്തിഃ
ഉത്തമമായ ദാനം, മധുരമായ വാക്ക്, ദേവാരാധന, ബ്രാഹ്മണസന്തോഷം; സ്വജനങ്ങളിൽ കനിഞ്ഞത, കുറ്റം പറയൽ, ദാരിദ്ര്യം, ചാവക്കാർയിൽ ഭക്തി.
അതീവ രോഷഃ കടുകാ ച വാണീ നരസ്യ ചിഹ്നം നരകാഗതസ്യ। നവനീതോപമാ വാണീ കരുണാ കോമലം മനഃ
അതിയായ കോപവും കഠിനമായ വാക്കുകളും നരകത്തിലേക്കുള്ളവന്റെ ലക്ഷണമാണ്. നെയ്യുപമമായ വാക്ക്, കരുണ, മൃദുവായ മനസ്സ്.
ധര്മബീജപ്രസൂതാനാമേതത്പ്രത്യക്ഷ ലക്ഷണമ്। ദയാദരിദ്രഹൃദയം വചഃ ക്രകച കര്കശമ്
ധർമ്മത്തിന്റെ വിത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരുടെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണം ഇതാണ്: കരുണയില്ലാത്ത ഹൃദയം, അരിവാൾപോലെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ.
പാപബീജപ്രസൂതാനാമേതത്പ്രത്യക്ഷ ലക്ഷണമ്। ശ്രാവയേച്ഛൃണുയാദ്വാപി സദാചാരാദികം നരഃ
പാപത്തിന്റെ വിത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവരുടെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണം ഇതാണ്: നല്ല ആചാരങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോഴും കേൾക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യൻ അവയിൽ നിന്ന് മാറി നിൽക്കും.
ആചാരാദേഃ ഫലം ലബ്ധ്വാ പാപാത്പൂതോഽച്യുതോ ദിവി
നല്ല ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ചാൽ, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധനായി, സ്വർഗത്തിൽ അക്ഷയം പ്രാപിക്കാം.
ഭീഷ്മ ഉവാച-। യത്പുണ്യമധികം ലോകേ സര്വദാ സര്വസംമതമ്। തദ്വദസ്വേച്ഛയാ വിപ്ര യത്കൃതം പൂര്വപൂര്വകൈഃ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ലോകത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യം ഏതാണ്? പുരാതനർ സ്വമേധയാ ചെയ്തതെന്താണ്, ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി പറയൂ.
പുലസ്ത്യ ഉവാച-। ഏകദാ തു ദ്വിജാഃ സര്വേ വ്യാസശിഷ്യാസ്സഹാദരാത്। വ്യാസം പ്രണമ്യ പപ്രച്ഛു ധര്മം മാം ച യഥാ ഭവാന്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ, സകല ദ്വിജന്മാരും, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യന്മാർ, ആദരത്തോടെ വ്യാസനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് അവനോടും എന്നോടും ചോദിച്ചു.
ദ്വിജാ ഊചുഃ-। പുണ്യാത്പുണ്യതമം ലോകേ സര്വധര്മേഷു ചോത്തമമ്। കിം കൃത്വാ മാനവാ സ്വര്ഗം ഭുംജതേ ചാക്ഷയം വദ
ദ്വിജന്മാർ ചോദിച്ചു: എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉത്തമവും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യവും ഏതാണ്? മനുഷ്യർ സ്വർഗ്ഗവും അക്ഷയഫലവും അനുഭവിക്കാൻ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് പറയൂ.
ലഭ്യം ചാകഷ്ടകം ശുദ്ധം വര്ണാനാം മര്ത്യവാസിനാമ്। ഗുരൂണാം ച ലഘൂനാം ച സാധ്യമേകം ക്രതും വദ
മനുഷ്യരിൽ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും, മുതിർന്നവർക്കും ചെറുപ്പക്കാർക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ശുദ്ധമായ യജ്ഞം പറയൂ.
യദ്യത്കൃത്വാ ച ദേവാനാം പൂജ്യോ നാകേ ഭവേന്നരഃ। തത്തദ്വദ ച നോ ബ്രഹ്മന്പ്രസാദീ ഭവ ധര്മതഃ
ദേവന്മാരുടെ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ ആരാധ്യനാകാൻ എന്തെല്ലാം ചെയ്യണം, അവയെല്ലാം വിശദമായി പറയൂ ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി ധർമ്മം പഠിപ്പിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച-। പംചാഖ്യാനം വദിഷ്യാമി ശൃണുധ്വം തത്ര പൂര്വതഃ। പംചാനാമേകകം കൃത്വാ വിംദേന്മോക്ഷം ദിവം യശഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ അഞ്ചു പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ പറയാം; ആദ്യം മുതൽ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നു ചെയ്താൽ മോക്ഷവും സ്വർഗ്ഗവും പ്രശസ്തിയും ലഭിക്കും.
പിത്രോരര്ചാഽഥ പത്യുശ്ച സാമ്യം സര്വജനേഷു ച। മിത്രാദ്രോഹോ വിഷ്ണുഭക്തിരേതേ പംച മഹാമഖാഃ
മാതാപിതാക്കളെ ആരാധിക്കൽ, ഭർത്താവിനെ ആരാധിക്കൽ, എല്ലാവരോടും സമത്വം പുലർത്തൽ, സുഹൃത്തുക്കളെ ദ്രോഹിക്കാതിരിക്കൽ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തി—ഇവയാണ് അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ.
പ്രാക്പിത്രോരര്ചയാ വിപ്രാ യദ്ധര്മം സാധയേന്നരഃ। ന തത്ക്രതുശതൈരേവ തീര്ഥയാത്രാദിഭിര്ഭുവി
മാതാപിതാക്കളെ ആരാധിച്ച് ധർമ്മം പാലിച്ചാൽ, ഭൂമിയിൽ നൂറുകണക്കിന് യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്താലും തീർത്ഥയാത്രകൾ നടത്തിയാലും കിട്ടാനാകാത്തത് ലഭിക്കും.
പിതാ ധര്മഃ പിതാ സ്വര്ഗഃ പിതാ ഹി പരമം തപഃ। പിതരി പ്രീതിമാപന്നേ പ്രീയംതേ സര്വദേവതാഃ
പിതാവ് തന്നെയാണ് ധർമ്മം, പിതാവാണ് സ്വർഗ്ഗം, പിതാവാണ് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സു; പിതാവ് സന്തോഷപ്പെട്ടാൽ എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷിക്കും.
പിതരോ യസ്യ തൃപ്യംതി സേവയാ ച ഗുണേന ച। തസ്യ ഭാഗീരഥീ സ്നാനമഹന്യഹനി വര്തതേ
മാതാപിതാക്കൾ സേവനത്തിലും ഗുണത്തിലും തൃപ്തരായാൽ, ആ മനുഷ്യന് ഭാഗീരഥി നദിയിൽ നിത്യം സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെയാകും.
സര്വതീര്ഥമയീ മാതാ സര്വദേവമയഃ പിതാ। മാതരം പിതരം ചൈവ യസ്തു കുര്യാത്പ്രദക്ഷിണമ്
മാതാവിൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, പിതാവിൽ എല്ലാ ദേവതകളും; മാതാപിതാക്കളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവൻ.
പ്രദക്ഷിണീകൃതാ തേന സപ്തദ്വീപാ വസുംധരാ। ജാനുനീ ച കരൌ യസ്യ പിത്രോഃ പ്രണമതഃ ശിരഃ
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി മുഴുവൻ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തതുപോലെയാകും; പിതാവിനും മാതാവിനുമുൾക്കാൽ മുട്ടും കൈയും വെച്ച് വന്ദനം ചെയ്യുന്നവന്റെ തല നിലത്തടയും.
നിപതംതി പൃഥിവ്യാം ച സോക്ഷയം ലഭതേ ദിവം। തയോശ്ചരണയോര്യാവദ്രജശ്ചിഹ്നാനി മസ്തകേ
അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണാലും സ്വർഗ്ഗം അക്ഷയമായി നേടും; മാതാപിതാക്കളുടെ കാലടിയിലെ പൊടിയുടെ അടയാളങ്ങൾ തലയിൽ ഇരിക്കുന്നതുവരെ.
പ്രതീകേ ച വിലഗ്നാനി താവത്പൂതഃ സുതസ്തയോഃ। പാദാരവിംദസലിലം യഃ പിത്രോഃ പിബതേ സുതഃ
ആ അടയാളങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുവരെ ആ മകൻ പാവനനാകും; മാതാപിതാക്കളുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം കുടിക്കുന്നവൻ.
തസ്യ പാപക്ഷയം യാതി ജന്മകോടിശതാര്ജിതം। ധന്യോസൌ മാനവോ ലോകേ പൂതോസൌ സര്വകല്മഷാത്
അവന്റെ കോടിക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നശിക്കും; ആ മനുഷ്യൻ ലോകത്തിൽ ഭാഗ്യവാനായും എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധനായും മാറും.
വിനായകത്വമാപ്നോതി ജന്മനൈകേന മാനവഃ। പിതരൌ ലംഘയേദ്യസ്തു വചോഭിഃ പുരുഷാധമഃ
ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ മനുഷ്യൻ വിനായകത്വം നേടും; പക്ഷേ, വാക്കിലൂടെ മാതാപിതാക്കളെ അവഗണിക്കുന്നവൻ ഏറ്റവും തുച്ഛനായ മനുഷ്യനാകും.
നിരയേ ച വസേത്താവദ്യാവദാഭൂതസംപ്ലവം। പിത്രോരനര്ചനം കൃത്വാ ഭുംക്തേ യസ്തു സുതാധമഃ
തന്റെ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ആദരിക്കാതിരുന്ന ദുഷ്ടനായ മകൻ ലോകം നശിക്കുന്നതുവരെ നരകത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്നു.
ക്രിമികൂപേഥ നരകേ കല്പാംതമുപതിഷ്ഠതി। രോഗിണം ചാപി വൃദ്ധം ച പിതരം വൃത്തികര്ശിതമ്
അച്ഛനു രോഗം വരുത്തുകയോ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിലും ദാരിദ്ര്യത്തിലും അവനെ ഉപദ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, നരകത്തിലെ കീടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കുഴിയിൽ ഒരു കല്പം മുഴുവൻ കഴിയേണ്ടിവരും.
വികലം നേത്രകര്ണാഭ്യാം ത്യക്ത്വാ ഗച്ഛേച്ച രൌരവമ്। അംത്യജാതിഷു മ്ലേച്ഛേഷു ചാംഡാലേഷ്വപി ജായതേ
കണ്ണോ ചെവിയോ ദുർബലമായ അച്ഛനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ റൗരവനരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു; പിന്നെ അവൻ ചണ്ഡാളന്മാരിലും വിദേശികളിലും ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർക്കിടയിലും ജനിക്കുന്നു.
പിത്രോരപോഷണം കൃത്വാ സര്വപുണ്യക്ഷയോ ഭവേത്। നാരാധ്യ പിതരൌ പുത്രസ്തീര്ഥദേവാന്ഭജന്നപി
അമ്മയെയും അച്ഛനെയും പോഷിപ്പിക്കാതെ അവഗണിക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ പുണ്യവും നശിച്ചുപോകുന്നു; അത്തരം മകൻ തീർത്ഥങ്ങളിലും ദേവന്മാരെയും ആരാധിച്ചാലും, മാതാപിതാക്കളെ ആദരിക്കാതിരുന്നാൽ അതിന് ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.