പൃഥുരുവാച। കൃഷ്ണവേണ്യാതടാദ്യസ്മാത്ശിവവിഷ്ണുഗണൈഃ പുരാ । വണിക്ശരീരാത്കലഹാ നിര്മിതാ കഥിതാ ത്വയാ
പൃഥു ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണവേണിയുടെ തീരത്ത്, ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന്, ഒരു വ്യാപാരിയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു കലഹം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് നീ പറഞ്ഞിരുന്നു.
പ്രഭാവോഽയം തയോര്നദ്യോഃ കിംവാ ക്ഷേത്രസ്യ തസ്യ വാ । തന്മേ കഥയ ധര്മജ്ഞ വിസ്മയോഽത്ര മഹാന്മമ
അത് ആ രണ്ട് നദികളുടെ ശക്തിയാണോ, അതോ ആ പ്രദേശത്തിന്റെതാണോ? ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ഇതിൽ എനിക്ക് വലിയ അത്ഭുതമാണ്, ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
നാരദ ഉവാച। കൃഷ്ണാ കൃഷ്ണതനുഃ സാക്ഷാദ്വേണ്യാ ദേവോ മഹേശ്വരഃ । തത്സംഗമപ്രഭാവം തു നാലം വക്തും ചതുര്മുഖഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ, കറുത്ത രൂപമുള്ള കൃഷ്ണതനു, വേണി നദിയിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായ മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ്. അവരുടെ സംഗമത്തിന്റെ മഹത്വം പോലും നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവിന് വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തഥാപി തത്സമുത്പത്തിം കീര്തയിഷ്യാമി തച്ഛൃണു । ചാക്ഷുഷസ്യാംതരേ പൂര്വം മനോര്ദേവഃ പിതാമഹഃ
എങ്കിലും അതിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ പറയാം; നീ കേൾക്കു. ചാക്ഷുഷ മാന്വന്തരത്തിനിടയിൽ, മനുവിന്റെ അച്ഛനായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹ്യാദ്രിശിഖരേ രമ്യേ യജനായോദ്യതോഽഭവത് । സ കൃത്വാ യജ്ഞസംഭാരാന്സര്വദേവഗണൈര്വൃതഃ
സഹ്യാദ്രിയുടെ മനോഹരമായ ചൂഡയിൽ, ബ്രഹ്മാവ് യാഗത്തിനായി തയ്യാറായി. എല്ലാ ദേവതകളെയും കൂട്ടി യാഗസാമഗ്രികളും ഒരുക്കി.
യുക്തോ ഹരിഹരാഭ്യാം ച തദ്ഗിരേഃ ശിഖരം യയൌ । ഭൃഗ്വാദയോ മുനിഗണാ മുഹൂര്തേ ബ്രഹ്മദൈവതേ
ഹരി-ഹരന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് ആ മലയുടെ ചൂഡയിലേക്ക് ചെന്നു. ഭൃഗു മുതലായ മുനികൾ, ബ്രഹ്മാവിനെ ദേവതയായി കണക്കാക്കി, ഉടൻ അവിടെ എത്തി.
തസ്യ ദീക്ഷാവിധാനായ സമാജം തത്ര ചക്രിരേ । അഥ ജ്യേഷ്ഠാം സ്വരാം പത്നീം വിഷ്ണുരാഹ്വയത ദ്വിജൈഃ
അവിടെ ദീക്ഷാവിധിക്കായി എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ, പിന്നീട് ദ്വിജന്മാരുടെ അഭ്യർത്ഥനയിൽ വിഷ്ണു തന്റെ മൂത്ത ഭാര്യയായ സ്വാം വിളിച്ചു.
സാശനൈരായയൌ താവദ്ഭൃഗുര്വിഷ്ണുമുവാച ഹ । ഭൃഗുരുവാച। വിഷ്ണോ സ്വരാ ത്വയാഹൂതാ ആയാതി ന ഹി സത്വരാ
അപ്പോൾ ഇടിമുഴങ്ങുമ്പോൾ ഭൃഗു വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ വിളിച്ച സ്വാ വേഗത്തിൽ വരുന്നില്ല.'
മുഹൂര്ത്താതിക്രമശ്ചായം കാര്യോ ദീക്ഷാവിധിഃ കഥമ് । വിഷ്ണുരുവാച। നായാതി ചേത്സ്വരാ ശീഘ്രം ഗായത്ര്യത്ര വിധീയതാമ്
'സമയപരിധി കടന്നുപോകുന്നു; ദീക്ഷാവിധി നിർബന്ധമായും നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. എന്ത് ചെയ്യണം?' വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'സ്വാ വേഗത്തിൽ വരില്ലെങ്കിൽ, ഇവിടെ ഗായത്രിയെ നിയോഗിക്കാം.'
ഏഷാപി ന ഭവത്യസ്യ ഭാര്യാ കിം പുണ്യകര്മണി । നാരദ ഉവാച। ഏവമേവ ഹി രുദ്രോഽപി വിഷ്ണോര്വാക്യമമോദത
'പക്ഷേ, അവൾ ഈ പുണ്യകർമ്മത്തിൽ അവന്റെ ഭാര്യയല്ല.' നാരദൻ പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെയാണ് രുദ്രനും വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കിൽ സമ്മതിച്ചത്.
തച്ഛ്രുത്വാ സ ഭൃഗുര്വാക്യം ഗായത്രീം ബ്രഹ്മണസ്തദാ । നിവേശ്യ ദക്ഷിണേ ഭാഗേ ദീക്ഷാവിധിമഥാകരോത്
ഭൃഗുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ടു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാര്യയായ ഗായത്രിയെ അവന്റെ വലതുവശത്ത് ഇരുത്തി ദീക്ഷാവിധി നടത്തി.
യാവദ്ദീക്ഷാവിധിം തസ്യ വിധേശ്ചക്രുര്വിധാനതഃ । താവദഭ്യായയൌ തത്ര സ്വരാ യജ്ഞസ്ഥലേ നൃപ
അവർ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദീക്ഷാവിധി നടത്തുമ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് സ്വാ യാഗശാലയിൽ എത്തി, രാജാവേ.
തതസ്താം ദീക്ഷിതാം ദൃഷ്ട്വാ ഗായത്രീം ബ്രഹ്മണാ സഹ । സപത്നീര്ഷാപരാ ക്രോധാത്സ്വരാ വചനമബ്രവീത്
അപ്പോൾ, ഗായത്രിയെ ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം ദീക്ഷിതയായതായി കണ്ട സ്വാ, സഹപത്നിയോടുള്ള അസൂയയും കോപവും കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വരോവാച। അപൂജ്യാ യത്ര പൂജ്യന്തേ പൂജ്യാനാം ച വ്യതിക്രമഃ । ത്രീണി തത്ര ഭവിഷ്യംതി ദുര്ഭിക്ഷം മരണം ഭയമ്
സ്വാ പറഞ്ഞു: 'യോഗ്യരല്ലാത്തവരെ ആദരിക്കുകയും യോഗ്യരെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത് മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കും: ദാരിദ്ര്യം, മരണഭയം, ഭയങ്കരത.
മമാസനേ കനിഷ്ഠേയം ഭവദ്ഭിഃ സന്നിവേശിതാ । തസ്മാത്സര്വേ ജഡീഭൂതാ നാനാരൂപാ ഭവിഷ്യഥ
'എന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ എന്റെ ഇളയഭാര്യയെ നിങ്ങൾ ഇരുത്തി; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും മന്ദബുദ്ധികളായി പലവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കും.'
ഇദം ച ദക്ഷിണേഭാഗേ ഹ്യുപവിഷ്ടാ മദാസനേ । തസ്മാല്ലോകൈഃ സദാഽദൃശ്യാ തനുര്വഹതു നിമ്നഗാ
'എന്റെ വലതുവശത്തുള്ള ഇരിപ്പിടത്തിൽ അവൾ ഇരുന്നതിനാൽ, അവൾ ജനങ്ങൾക്ക് എപ്പോഴും അദൃശയായി ഒരു നദിയായി മാറട്ടെ.'
നാരദ ഉവാച। തതസ്തച്ഛാപമാകര്ണ്യ ഗായത്രീ കംപിതാ തദാ । സമുത്ഥായാശപദ്ദേവൈര്വാര്യമാണാപി താം സ്വരാമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ആ ശാപം കേട്ട ഗായത്രി വിറച്ച് എഴുന്നേറ്റു; ദേവതകൾ തടഞ്ഞിട്ടും അവൾ സ്വാവിനെ തിരിച്ചും ശപിച്ചു.
തവ ഭര്ത്താ യഥാ ബ്രഹ്മാ മമാപ്യേഷ തഥാ ഖലു । വൃഥാശപസ്ത്വം യസ്മാന്മാം ഭവ ത്വമപി നിമ്നഗാ
'ബ്രഹ്മാവ് എങ്ങനെ നിന്റെ ഭർത്താവാണോ, അതുപോലെ അവൻ എന്റെയും ഭർത്താവാണ്; നീ എന്നെ അനാവശ്യമായി ശപിച്ചതിനാൽ, നീയും ഒരു നദിയായി മാറണം.'
നാരദ ഉവാച। തതോ ഹാഹാകൃതാഃ സര്വേ ശിവവിഷ്ണുമുഖാഃ സുരാഃ । തദാ ലോകത്രയം ഹ്യേതദ്വിനാശം യാസ്യതി ധ്രുവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ശിവനും വിഷ്ണുവും മുന്നിൽ നിന്ന് എല്ലാ ദേവതകളും ദുഃഖത്തിൽ നിലവിളിച്ചു; കാരണം ഇതു മൂലം മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിച്ചുപോകുമെന്നു ഉറപ്പാണ്.
ദേവാ ഊചുഃ । ദേവി സര്വേ വയം ശപ്താ ബ്രഹ്മാദ്യാ യത്ത്വയാധുനാ । യദി സര്വേ ജഡീഭൂതാ ഭവിഷ്യാമോഽത്ര നിമ്നഗാഃ
ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'ദേവിയേ, നീ ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളൊക്കെ, ബ്രഹ്മാവിനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി, ശപിച്ചു. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മന്ദബുദ്ധികളായി നദികളായി മാറിയാൽ എന്താകും?'
തദാ ലോകത്രയം ഹ്യേതദ്വിനാശം യാസ്യതി ധ്രുവമ് । അവിവേകഃ കൃതസ്തസ്മാച്ഛാപോഽയം വിനിവര്ത്യതാമ്
അപ്പോള് ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും തീര്ച്ചയായും നശിക്കും. അതുകൊണ്ട് വിവേകക്കുറവ് സംഭവിച്ചതിനാല് ഈ ശാപം പിന്വലിക്കണം.
സ്വരോവാച। നാര്ചിതോ ഹി ഗണാധ്യക്ഷോ യജ്ഞാദൌ യത്സുരോത്തമാഃ । തസ്മാദ്വിഘ്നം സമുത്പന്നം മത്ക്രോധജമിദം ഖലു
സ്വരാ പറഞ്ഞു: യജ്ഞാരംഭത്തില് ഗണാധിപന് ആരാധിക്കപ്പെട്ടില്ല, ദേവന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠരേ, അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ കോപത്തില് നിന്നു ഈ തടസ്സം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
നാപി മദ്വചനം ഹ്യേതദസത്യം ജായതേ ഖലു । തസ്മാത്സ്വാംശൈര്ജഡീഭൂതാ യൂയം ഭവത നിമ്നഗാഃ
എന്റെ വാക്കുകള് ഒരിക്കലും അസത്യമാവില്ല. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങള് നിങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങള് കൊണ്ട് മന്ദബുദ്ധികളായി നദികളായി ഒഴുകണം.
ആവാമപി സപത്ന്യൌ ച സ്വാംശാഭ്യാമപി നിമ്നഗേ । ഭവിഷ്യാവോഽത്ര വൈ ദേവാഃ പശ്ചിമാഭിമുഖാവഹേ
ഞാനും എന്റെ സഹപത്നിയും ഞങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങള് കൊണ്ട് ഇവിടെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന നദികളായി മാറും, ദേവന്മാരേ.
നാരദ ഉവാച। ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ । ജഡീഭൂതാഭവന്നദ്യഃ സ്വാംശൈരേവ തദാ നൃപ
നാരദന് പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകള് കേട്ടു ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും അന്നേരം അവരവരുടെ ഭാഗങ്ങള് കൊണ്ട് മന്ദബുദ്ധികളായി നദികളായി മാറി.
തത്ര വിഷ്ണുരഭൂത്കൃഷ്ണ വേണ്യാ ദേവോ മഹേശ്വരഃ । ബ്രഹ്മാ കകുദ്മിനീഗംഗാ പൃഥഗേവാഭവത്തദാ
അവിടെ വിഷ്ണു കൃഷ്ണാനദിയായി, മഹേശ്വരന് വേണ്യാനദിയായി, ബ്രഹ്മാവ് കകുദ്മിനീഗംഗയായി വേറേ വേറേ ആയി മാറി.
ദേവാ സ്വാനപിതാനംശാന്ജഡീകൃത്വാ വിചക്ഷണാഃ । സഹ്യാദ്രിശിഖരേഭ്യസ്താഃ പൃഥഗാസന്സുനിമ്നഗാഃ
ദേവന്മാര് അവരുടെതും പിതാക്കളുടെതുമായ ഭാഗങ്ങള് മന്ദമാക്കി, സഹ്യാദ്രിശിഖരങ്ങളില് നിന്നു വേറേ വേറേ ഉത്തമനദികളായി മാറി.
ദേവാംശൈഃ പൂര്വവാഹിന്യോ ബഭൂവുഃ സരിതാം വരാഃ । ഗായത്രീ ച സ്വരാ ചൈവ പശ്ചിമാഭിമുഖേ തദാ
ദൈവഭാഗങ്ങള് കൊണ്ട് മുന്പോട്ടു ഒഴുകുന്ന പ്രധാന നദികള് ഉണ്ടായി; ഗായത്രിയും സ്വരയും അന്നേരം പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി.
യോഗേനാഭവതാം നദ്യൌ സാവിത്രീതി പ്രഥാം ഗതേ । ബ്രഹ്മണാ സ്ഥാപിതൌ തത്ര യജ്ഞേ ഹരിഹരാവുഭൌ
യോഗശക്തിയാല് ആ രണ്ടു നദികളും സാവിത്രി എന്ന പേരില് പ്രസിദ്ധമായി. അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ഹരിയും ഹരിയും യജ്ഞത്തില് സ്ഥാപിച്ചു.
മഹാബലാതിബലിനൌ നാമ്നാ ദേവൌ ബഭൂവതുഃ । തയോര്നദ്യോസ്തു മാഹാത്മ്യം നാഹം വക്തും ക്ഷമോ നൃപ । യയുര്ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാഃ സ്വാംശൈസ്തിഷ്ഠംതി ചാപഗാഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള ആ രണ്ടു ദേവന്മാര് നദികളായി മാറി. രാജാവേ, ആ രണ്ടു നദികളുടെ മഹത്വം ഞാന് വിവരിക്കാന് കഴിയില്ല. ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും അവരുടെ ഭാഗങ്ങളോടെ പോയി, നദികള് അവിടെയുണ്ട്.