ദര്ശനം നര്മദായാസ്തു ഗംഗാസ്നാനം തഥൈവ ച । തുലസീവനസംസര്ഗഃ സമമേതത്ത്രയം സ്മൃതമ്
നർമദയെ കാണുന്നതും, ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്നത് പോലെയും, തുളസി തോട്ടത്തിൽ ഇടപഴകുന്നതും ഈ മൂന്നും തുല്യമായതായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
രോപണാത്പാലനാത്സേകാദ്ദര്ശനാത്സ്പര്ശനാന്നൃണാമ് । തുലസീ ദഹതേ പാപം വാങ്മനഃകായ സംചിതമ്
തുളസിയെ നട്ട്, സംരക്ഷിച്ച്, വെള്ളം കൊടുത്ത്, കണ്ടു, സ്പർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യരുടെ വാക്ക്, മനസ്സ്, ശരീരം എന്നിവയാൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ തുളസി ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
തുലസീമംജരീഭിര്യഃ കുര്യാദ്ധരിഹരാര്ചനമ് । ന സ ഗര്ഭഗൃഹം യാതി മുക്തിഭാഗീ ന സംശയഃ
തുളസി പൂക്കൾകൊണ്ട് ഹരിയെയും ഹരനെയും ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാൽ, അവൻ വീണ്ടും ജന്മം എടുക്കേണ്ടി വരില്ല; അവൻ നിർബന്ധമായും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
പുഷ്കരാദീനി തീര്ഥാനി ഗംഗാദ്യാഃ സരിതസ്തഥാ । വാസുദേവാദയോ ദേവാസ്തിഷ്ഠംതി തുലസീദലേ
പുഷ്കരാദി തീർത്ഥങ്ങളും, ഗംഗാദി നദികളും, വാസുദേവൻ മുതലായ ദേവന്മാരും എല്ലാം തുളസി ഇലയിൽ വസിക്കുന്നു.
തുലസീമംജരീയുക്തോ യദി പ്രാണാന്വിമുംചതി । വിഷ്ണോഃ സായുജ്യമാപ്നോതി സത്യം സത്യം നൃപോത്തമ
തുളസിയുടെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ ജീവൻ വിട്ടാൽ, അവൻ വിഷ്ണുവുമായ് ഐക്യത്തിനെത്തുന്നു. ഇതു സത്യമാണ്, സത്യമാണ്, രാജാവേ.
തുലസീമൃത്തികാലിപ്തോ യസ്തു പ്രാണാന്വിമുചംതി । യമോഽപി നേക്ഷിതും ശക്തോ യുക്തം പാപശതൈരപി
തുളസി മണ്ണ് ശരീരത്തിൽ പുരട്ടി ജീവൻ വിട്ടാൽ, നൂറുകണക്കിന് പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും യമനും അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
തുലസീകാഷ്ഠജം യസ്തു ചംദനം ധാരയേന്നരഃ । തദ്ദേഹം നസ്പൃശേത്പാപം ക്രിയമാണമപീഹ യത്
തുളസി വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള ചന്ദനം ധരിച്ചാൽ, ഈ ലോകത്ത് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും പാപം ആ ശരീരത്തെ സ്പർശിക്കില്ല.
തുലസീവിപിനച്ഛായാ യത്ര യത്ര ഭവേന്നൃപ । തത്ര ശ്രാദ്ധം പ്രകര്ത്തവ്യം പിതൄണാം ദത്തമക്ഷയമ്
തുളസി തോട്ടത്തിന്റെ നിഴൽ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം; അവിടെ നൽകിയതൊന്നും നശിക്കില്ല.
ധാത്രീഛായാസു യഃ കുര്യാത്പിംഡദാനം നൃപോത്തമ । തൃപ്തിം ച യാംതി പിതരസ്തസ്യ യേ നരകേ സ്ഥിതാഃ
ധാത്രി വൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴലിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവരുടെ പിതാക്കന്മാർ നരകത്തിൽ ഇരുന്നാലും തൃപ്തിയടയുന്നു, മഹാരാജാവേ.
മൂര്ധ്നി പാണൌ മുഖേ ചൈവ ദേഹേ ച നൃപസത്തമ । ധത്തേ ധാത്രീഫലം യസ്തു സ വിജ്ഞേയോ ഹരിഃ സ്വയമ്
മുടിയിലും കൈയിലും വായിലും ശരീരത്തിലും ധാത്രി പഴം വയ്ക്കുന്നവൻ, മഹാരാജാവേ, സ്വയം ഹരിയാണ് എന്ന് അറിയണം.
ധാത്രീഫലം ച തുലസീമൃത്തികാ ദ്വാരകോദ്ഭവാ । യസ്യ ദേഹേ സ്ഥിതാ നിത്യം സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ധാത്രി പഴവും തുളസി മണ്ണും ദ്വാരക മണ്ണും ശരീരത്തിൽ എപ്പോഴും ധരിക്കുന്നവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ചവനാണ്.
ധാത്രീഫലവിമിശ്രൈസ്തു തുലസീദലമിശ്രിതൈഃ । ജലൈഃ സ്നാതി നരസ്തസ്യ ഗംഗാസ്നാനഫലം സ്മൃതമ്
ധാത്രി പഴം ചേർത്തതും തുളസി ഇല ചേർത്തതുമായ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചാൽ, അതിന് ഗംഗയിൽ കുളിച്ച ഫലമാണ്.
ദേവാര്ചനം നരഃ കുര്യാദ്ധാത്രീപത്രൈഃ ഫലൈരപി । സുവര്ണപുഷ്പൈര്വിവിധൈരര്ചനസ്യാപ്നുയാത്ഫലമ്
ധാത്രി ഇലകളും പഴങ്ങളും കൊണ്ടു ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചാൽ, വിവിധ സ്വർണ്ണപുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് പൂജിച്ച ഫലം ലഭിക്കും.
തീര്ഥാനി മുനയോ ദേവാ യജ്ഞാഃ സര്വേഽപി കാര്തികേ । നിത്യം ധാത്രീം സമാശ്രിത്യ തിഷ്ഠംത്യര്കേ തുലാശ്രിതേ
കാർത്തിക മാസത്തിൽ, സൂര്യൻ തുലാരാശിയിലിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, മുനികളും, ദേവന്മാരും, യജ്ഞങ്ങളും എല്ലാം ധാത്രി വൃക്ഷത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
ദ്വാദശ്യാം തുലസീപത്രം ധാത്രീപത്രം തു കാര്തികേ । ലുനാതി സ നരോ ഗച്ഛേന്നിരയാനതിഗര്ഹിതാന്
കാർത്തിക മാസത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ, തുളസി ഇലയും ധാത്രി ഇലയും പറക്കുന്നവൻ, പണ്ഡിതന്മാർ കുറ്റം ചൂണ്ടുന്ന വിധത്തിൽ നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
ധാത്രീഛായാം സമാശ്രിത്യ കാര്തികേഽന്നം ഭുനക്തി യഃ । അന്നസംസര്ഗജം പാപമാവര്ഷം തസ്യ നശ്യതി
കാർത്തിക മാസത്തിൽ ധാത്രി വൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴലിൽ ഇരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവന്റെ ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ പാപങ്ങളും ആ വർഷം മുഴുവൻ നശിക്കും.
ധാത്രീമൂലേ തു യോ വിഷ്ണും കാര്തികേഽര്ചയതേ നരഃ । വിഷ്ണുക്ഷേത്രേഷു സര്വേഷു പൂജിതസ്തേന സര്വദാ
കാർത്തിക മാസത്തിൽ ധാത്രി വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിലും എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ധാത്രീതുലസ്യോര്മാഹാത്മ്യമപിദേവശ്ചതുര്മുഖഃ । ന സമര്ഥോ ഭവേദ്വക്തും യഥാ ദേവസ്യശാര്ങ്ഗിണഃ
ധാത്രിയും തുളസിയും എത്ര മഹത്തായതാണെന്ന് നാലുമുഖനായ ദേവനും പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല, ശാരംഗധനനായ ദേവനെപ്പറ്റി പറയുന്നതുപോലെ.
ധാത്രീ തുലസ്യുദ്ഭവകാരണം ച ശൃണോതി യഃ ശ്രാവയതേ ച ഭക്ത്യാ । വിധൂതപാപ്മാ സഹ പൂര്വജൈശ്ച സ്വര്ഗം വ്രജത്യഗ്ര്യവിമാനസംസ്ഥഃ
ധാത്രിയും തുളസിയും എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചുവെന്ന കഥ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവനും മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുന്നവനും പാപങ്ങൾ വിട്ട്, പൂർവ്വികരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ ഉന്നതമായ വിമാനങ്ങളിൽ പാർക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സഹസ്രസംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ കാര്തികമാഹാത്മ്യേ ശ്രീകൃഷ്ണസത്യഭാമാസംവാദേ ധാത്രീതുലസ്യോര്മാഹാത്മ്യംനാമ പംചാധികശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ കാർത്തികമാഹാത്മ്യത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും സത്യഭാമയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ധാത്രി-തുളസിയുടെ മഹത്വം എന്ന നൂറ്റിയഞ്ചാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
പൃഥുരുവാച। കൃഷ്ണവേണ്യാതടാദ്യസ്മാത്ശിവവിഷ്ണുഗണൈഃ പുരാ । വണിക്ശരീരാത്കലഹാ നിര്മിതാ കഥിതാ ത്വയാ
പൃഥു ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണവേണിയുടെ തീരത്ത്, ശിവനും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന്, ഒരു വ്യാപാരിയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു കലഹം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് നീ പറഞ്ഞിരുന്നു.
പ്രഭാവോഽയം തയോര്നദ്യോഃ കിംവാ ക്ഷേത്രസ്യ തസ്യ വാ । തന്മേ കഥയ ധര്മജ്ഞ വിസ്മയോഽത്ര മഹാന്മമ
അത് ആ രണ്ട് നദികളുടെ ശക്തിയാണോ, അതോ ആ പ്രദേശത്തിന്റെതാണോ? ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ഇതിൽ എനിക്ക് വലിയ അത്ഭുതമാണ്, ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
നാരദ ഉവാച। കൃഷ്ണാ കൃഷ്ണതനുഃ സാക്ഷാദ്വേണ്യാ ദേവോ മഹേശ്വരഃ । തത്സംഗമപ്രഭാവം തു നാലം വക്തും ചതുര്മുഖഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ, കറുത്ത രൂപമുള്ള കൃഷ്ണതനു, വേണി നദിയിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായ മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ്. അവരുടെ സംഗമത്തിന്റെ മഹത്വം പോലും നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവിന് വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തഥാപി തത്സമുത്പത്തിം കീര്തയിഷ്യാമി തച്ഛൃണു । ചാക്ഷുഷസ്യാംതരേ പൂര്വം മനോര്ദേവഃ പിതാമഹഃ
എങ്കിലും അതിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ പറയാം; നീ കേൾക്കു. ചാക്ഷുഷ മാന്വന്തരത്തിനിടയിൽ, മനുവിന്റെ അച്ഛനായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹ്യാദ്രിശിഖരേ രമ്യേ യജനായോദ്യതോഽഭവത് । സ കൃത്വാ യജ്ഞസംഭാരാന്സര്വദേവഗണൈര്വൃതഃ
സഹ്യാദ്രിയുടെ മനോഹരമായ ചൂഡയിൽ, ബ്രഹ്മാവ് യാഗത്തിനായി തയ്യാറായി. എല്ലാ ദേവതകളെയും കൂട്ടി യാഗസാമഗ്രികളും ഒരുക്കി.
യുക്തോ ഹരിഹരാഭ്യാം ച തദ്ഗിരേഃ ശിഖരം യയൌ । ഭൃഗ്വാദയോ മുനിഗണാ മുഹൂര്തേ ബ്രഹ്മദൈവതേ
ഹരി-ഹരന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് ആ മലയുടെ ചൂഡയിലേക്ക് ചെന്നു. ഭൃഗു മുതലായ മുനികൾ, ബ്രഹ്മാവിനെ ദേവതയായി കണക്കാക്കി, ഉടൻ അവിടെ എത്തി.
തസ്യ ദീക്ഷാവിധാനായ സമാജം തത്ര ചക്രിരേ । അഥ ജ്യേഷ്ഠാം സ്വരാം പത്നീം വിഷ്ണുരാഹ്വയത ദ്വിജൈഃ
അവിടെ ദീക്ഷാവിധിക്കായി എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ, പിന്നീട് ദ്വിജന്മാരുടെ അഭ്യർത്ഥനയിൽ വിഷ്ണു തന്റെ മൂത്ത ഭാര്യയായ സ്വാം വിളിച്ചു.
സാശനൈരായയൌ താവദ്ഭൃഗുര്വിഷ്ണുമുവാച ഹ । ഭൃഗുരുവാച। വിഷ്ണോ സ്വരാ ത്വയാഹൂതാ ആയാതി ന ഹി സത്വരാ
അപ്പോൾ ഇടിമുഴങ്ങുമ്പോൾ ഭൃഗു വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ വിളിച്ച സ്വാ വേഗത്തിൽ വരുന്നില്ല.'
മുഹൂര്ത്താതിക്രമശ്ചായം കാര്യോ ദീക്ഷാവിധിഃ കഥമ് । വിഷ്ണുരുവാച। നായാതി ചേത്സ്വരാ ശീഘ്രം ഗായത്ര്യത്ര വിധീയതാമ്
'സമയപരിധി കടന്നുപോകുന്നു; ദീക്ഷാവിധി നിർബന്ധമായും നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. എന്ത് ചെയ്യണം?' വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'സ്വാ വേഗത്തിൽ വരില്ലെങ്കിൽ, ഇവിടെ ഗായത്രിയെ നിയോഗിക്കാം.'
ഏഷാപി ന ഭവത്യസ്യ ഭാര്യാ കിം പുണ്യകര്മണി । നാരദ ഉവാച। ഏവമേവ ഹി രുദ്രോഽപി വിഷ്ണോര്വാക്യമമോദത
'പക്ഷേ, അവൾ ഈ പുണ്യകർമ്മത്തിൽ അവന്റെ ഭാര്യയല്ല.' നാരദൻ പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെയാണ് രുദ്രനും വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കിൽ സമ്മതിച്ചത്.