ലതാശ്ച സഫലാഃ സര്വാ യാ ആഹുര്ദൈത്യനാശികാഃ। ഫലേ ഫലാന്യജായംത പുഷ്പേ പുഷ്പം തഥൈവ ച
ദാനവനാശിനികളെന്ന് പറയുന്ന എല്ലാ വള്ളികളും പഴം കായ്ച്ചു; പഴത്തിനകത്ത് പഴവും പൂവിനകത്ത് പൂവും ഉദിച്ചുവന്നു.
ഉന്മീലംതി നിമീലംതി ഹസംതി പ്രരുദംതി ച। വിക്രോശംതി ച ഗംഭീരം ധൂമായംതേ ജ്വലംതി ച
അവ തുറക്കുകയും അടയ്ക്കുകയും ചിരിക്കുകയും കരയുകയും ചെയ്യുന്നു; ആഴത്തിലുള്ള നിലവിളി മുഴക്കുകയും പുകവീശുകയും ജ്വലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രതിമാസ്സര്വദേവാനാം കഥയംത്യോ മഹദ്ഭയമ്। ആരണ്യൈഃ സഹ സംസൃഷ്ടാ ഗ്രാമ്യാശ്ച മൃഗപക്ഷിണഃ
എല്ലാ ദേവതകളുടെയും പ്രതിമകൾ വലിയ ഭയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു; വന്യജീവികളുമായി ചേർന്ന് വീടുകളിലെ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അകലുന്നു.
ചുക്രുശുര്ഭൈരവം തത്ര മൃഗയുദ്ധ ഉപസ്ഥിതേ। നദ്യശ്ച പ്രതികൂലാനി വഹംതി കലുഷോദകാഃ
അവിടെ യുദ്ധം അടുത്തപ്പോൾ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭയാനകമായി നിലവിളിച്ചു; നദികൾ മലിനമായ വെള്ളം വിരുദ്ധദിശകളിലേക്ക് ഒഴുക്കി.
ന പ്രാകാശംത ച ദിശോ രക്തരേണുസമാകുലാഃ। വാനസ്പത്യാ ന പൂജ്യംതേ പൂജനാര്ഹാഃ കഥംചന
ചുവന്ന പൊടികൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ദിശകൾ കാണാനായില്ല; ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യമായ വനവൃക്ഷങ്ങൾ ആരും പൂജിച്ചില്ല.
വായുവേഗേന ഹന്യംതേ ഭജ്യംതേ പ്രണമംതി ച। തഥാ ച സര്വഭൂതാനാം ഛായാ ന പരിവര്ത്തതേ
കാറ്റിന്റെ ശക്തിയിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ തകർന്നു വീണു നമിച്ചു; അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ നിഴലും മാറിയില്ല.
അപരേണ ഗതേ സൂര്യേ സലോകാനാം യുഗക്ഷയേ। തദാ ഹിരണ്യകശിപോര്ദൈത്യസ്യോപരിവേശ്മനഃ
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചതിനുശേഷം, ലോകങ്ങളുടെ കാലാവസാനത്ത്, അപ്പോൾ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മഹലിന്റെ മുകളിൽ—
ഭാംഡാഗാരായുധാഗാരേ നിവിഷ്ടമഭവന്മധു। അസുരാണാം വിനാശായ സുരാണാം വിജയായ ച
ഭണ്ഡാരത്തിലും ആയുധശാലയിലും തേൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് അസുരന്മാരുടെ നാശത്തിനും ദേവന്മാരുടെ വിജയത്തിനും ആയിരുന്നു.
ദൃശ്യംതേ വിവിധോത്പാതാ ഘോരാഘോരനിദര്ശനാഃ। ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ഘോരരൂപാഃ സമുത്ഥിതാഃ
വിവിധ ഭയാനകവും അത്ഭുതകരമായും ഉള്ള അശുഭസൂചനകൾ കാണപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ അനേകം ഭയാനകരൂപങ്ങൾ ഉദിച്ചു.
ദൈത്യേംദ്രസ്യ വിനാശായ ദൃശ്യംതേ രണശംസിനഃ। മേദിന്യാം കംപമാനായാം ദൈത്യേംദ്രേണ മഹാത്മനഃ
ദാനവരാജാവിന്റെ നാശത്തിനായി യുദ്ധസൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; മഹാത്മാവായ ദാനവേന്ദ്രന്റെ കാലടിയിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി.
മഹീധരാ നാഗഗണാ നിപേതുരമിതൌജസഃ। വിഷജ്വാലാകുലൈര്വക്ത്രൈര്വിമുംചംതോ ഹുതാശനമ്
വലിയ പർവതങ്ങളും അതിവിശാലശക്തിയുള്ള സർപ്പസമൂഹങ്ങളും വീണു; വിഷം പാറുന്ന വായിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഊറ്റി പുറത്തുവിട്ടു.
ചതുഃശീര്ഷാഃ പംചശീര്ഷാഃ സപ്തശീര്ഷാശ്ച പന്നഗാഃ। വാസുകിസ്തക്ഷകശ്ചൈവ കര്കോടകധനംജയൌ
നാലു തലയും അഞ്ചു തലയും ഏഴു തലയും ഉള്ള സർപ്പങ്ങൾ—വാസുകി, തക്ഷക, കൂടാതെ കർക്കോട്ടയും ധനഞ്ജയനും—
ഏലാമുഖഃ കാലിയശ്ച മഹാപദ്മശ്ച വീര്യവാന്। സഹസ്രശീര്ഷശ്ശുദ്ധാംഗോ ഹേമതാലധ്വജഃ പ്രഭുഃ
ഏലാമുഖൻ, കാലിയൻ, മഹാപദ്മൻ എന്നിങ്ങനെ ശക്തരായവർ, സഹസ്രശീർഷൻ, ശുദ്ധമായ ശരീരമുള്ളവൻ, ഹേമതാലധ്വജൻ എന്ന പ്രഭു—
ശേഷോനംതോ മഹാനാഗോ ഹ്യപ്രകംപ്യശ്ച കംപിതാഃ। ദീപ്യംതേംതര്ജലസ്ഥാനി പൃഥിവീവിവരാണി വൈ
ശേഷൻ, അനന്തൻ, മഹാനാഗൻ, അചഞ്ചലൻ, എന്നാൽ ഇളകിപ്പോയവൻ; ജലത്തിനടിയിലെ ഭൂമിയിലെ പൊക്കിളുകൾ പ്രകാശിച്ചു.
സപ്തദൈത്യേംദ്രകോപേന കംപിതാനി സമംതതഃ। നാനാതേജോധരാശ്ചാപി പാതാലതലചാരിണഃ
ഏഴു ദൈത്യാധിപന്മാരുടെ കോപത്തിൽ എല്ലായിടത്തും ഭൂമി ഇളകി; പലവിധ പ്രകാശമുള്ള പാതാളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ.
പാതാലേ സഹസാ ക്ഷുബ്ധേ ദുഷ്പ്രകംപ്യാഃ പ്രകംപിതാഃ। ഹിരണ്യകശിപുര്ദൈത്യസ്തദാ സംസ്പൃഷ്ടവാന്മഹീമ്1.45.
പാതാളം അപ്രത്യക്ഷമായി ഇളകുമ്പോൾ, ഇളക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവർ പോലും അലയുന്നു; അപ്പോൾ ദൈത്യനായ ഹിരണ്യകശിപു ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചു.
സംദഷ്ടൌഷ്ഠപുടഃ ക്രുദ്ധോ വരാഹ ഇവ പൂര്വജഃ। ഗംഗാ ഭാഗീരഥീ ചൈവ കൌശികീ സരയൂരപി
കോപത്തിൽ അധരങ്ങൾ കടിച്ചുകൊണ്ടു, പുരാതന വരാഹനെപ്പോലെ; ഗംഗ, ഭാഗീരതി, കൗശികി, സരയു ഇവരും—
യമുനാ ചാഥ കാവേരീ കൃഷ്ണവേണീ ച നിമ്നഗാ। തുംഗഭദ്രാ മഹാവേഗാ നദീ ഗോദാവരീ തഥാ
യമുനയും, പിന്നെ കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി എന്ന നീരൊഴുക്ക്; അതിവേഗമുള്ള തുങ്ഗഭദ്രയും, ഗോദാവരി എന്ന മഹാനദിയും.
ചര്മണ്വതീ ച സിംധുശ്ച തഥാ നദനദീപതിഃ। മേലകപ്രഭവശ്ചൈവ ശോണോ മണിനിഭോദകഃ
ചർമൺവതി, സിന്ധു, നദികളുടെ അധിപൻ; മേലകത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച, മണിപോലുള്ള വെള്ളമുള്ള ശോണം.
നര്മദാ ച ശുഭസ്രോതാസ്തഥാ വേത്രവതീ നദീ। ഗോമതീ ഗോകുലാകീര്ണാ തഥാ പൂര്വാ സരസ്വതീ
നർമദയും, മനോഹരമായ ഒഴുക്കുള്ളവളും, വേത്രവതി നദിയും; പശുക്കളാൽ നിറഞ്ഞ ഗോമതി, പൂർവ്വ ദിശയിലെ സരസ്വതിയും.
മഹാകാലമഹീചൈവ തമസാ പുഷ്പവാഹിനീ। ജംബൂദ്വീപം രത്നവച്ച സര്വരത്നോപശോഭിതമ്
മഹാകാലന്റെ ദേശവും, പൂക്കൾ ഒഴുക്കുന്ന തമസാ നദിയും; രത്നങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ജംബൂദ്വീപം, എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ചത്.
സുവര്ണപുടകം ചൈവ സുവര്ണാകരമംഡിതമ്। മഹാനദശ്ച ലൌഹിത്യശ്ശൈലഃ കാംചനശോഭിതഃ
സുവർണപുടകം എന്ന സ്വർണ്ണഖനികൾ ഉള്ള സ്ഥലം; മഹാനദിയായ ലൗഹിത്യയും, പൊന്നുപോലുള്ള കുന്നും.
പത്തനം കോശകാരാണാം കശം ച രജതാകരമ്। മഗധാശ്ച മഹാഗ്രാമാഃ പുണ്ഡ്രാ ഉഗ്രാസ്തഥൈവ ച
നൂലുകാർ താമസിക്കുന്ന പട്ടണം, കാശ എന്ന വെള്ളി ഖനികൾ ഉള്ള സ്ഥലം; മഹത്തായ ഗ്രാമങ്ങളുള്ള മഗധരും, ഭയങ്കരനായ പുണ്ഡ്രരും.
സ്രുഘ്നാ മല്ലാ വിദേഹാശ്ച മാലവാഃ കാശി കോസലാഃ। ഭവനം വൈനതേയസ്യ ദൈത്യേംദ്രേണാഭികംപിതമ്
സ്രുഘ്നർ, മല്ലർ, വിദേഹർ, മാളവർ, കാശികൾ, കോസലർ; ഗരുഡന്റെ ഭവനം ദൈത്യാധിപൻ ഇളക്കി.
കൈലാസശിഖരാകാരം യത്കൃതം വിശ്വകര്മണാ। രത്നതോയോ മഹാഭീമോ ലൌഹിത്യോ നാമ സാഗരഃ
കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെയുള്ളത്, വിശ്വകർമ്മ നിർമിച്ചത്; രത്നജലമുള്ള ഭയങ്കരമായ ലൗഹിത്യ എന്ന സമുദ്രം.
ഉദയശ്ച മഹാശൈല ഉച്ഛ്രിതഃ ശതയോജനമ്। സവര്ണവേദികഃ ശ്രീമാന്മേഘപംക്തിനിഷേവിതഃ
ഉദയ എന്ന മഹാശൈലം, നൂറ് യോജന ഉയരത്തിൽ; പൊന്നുപോലുള്ള പടികൾ, ഭംഗിയുള്ളത്, മേഘങ്ങളുടെ നിരകൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ഭ്രാജമാനോര്കസദൃശൈര്ജാതരൂപമയൈര്ദ്രുമൈഃ। സാലൈസ്താലൈസ്തമാലൈശ്ച കര്ണികാരൈശ്ച പുഷ്പിതൈഃ
സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള, പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായ മരങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നത്; സാല, താല, തമാല, പൂത്ത കർണികാരമരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ.
അയോമുഖശ്ച വിഖ്യാതഃ സര്വതോ ധാതുമംഡിതഃ। തമാലവനഗംധശ്ച പര്വതോ മലയഃ ശുഭഃ
അയോമുഖൻ എന്ന പ്രസിദ്ധനായ കുന്ന്, എല്ലായിടത്തും ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; തമാലവനത്തിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള, ശുഭമായ മലയപർവതം.
സുരാഷ്ട്രാശ്ച സബാഹ്ലീകാശ്ശൂദ്രാഭീരാസ്തഥൈവ ച। ഭോജാഃ പാംഡ്യാശ്ച വംഗാശ്ച കലിംഗാസ്താമ്രലിപ്തകാഃ
സുരാഷ്ട്രരും, ബാഹ്ലീകർ, ശൂദ്രർ, ആഭീരർ; ഭൂജർ, പാണ്ഡ്യർ, വംഗർ, കലിംഗർ, താമ്രലിപ്തകർ.
തഥൈവ പൌംഡ്രാഃ ശുഭ്രാശ്ച വാമചൂഡാസ്സകേരലാഃ। ക്ഷോഭിതാസ്തേന ദൈത്യേന ദേവാശ്ചാപ്സരസാം ഗണാഃ
അതു പോലെ പൗണ്ഡ്രർ, ശുഭ്രർ, വാമചൂഡർ, സകേരളർ; ആ ദൈത്യന്റെ പ്രകമ്പനത്തിൽ ദേവന്മാരും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും ഇളകി.