പൂജയേത്തത്ര ദേവേശം ശംഖചക്രഗദാധരമ് । കൌശേയപീതവസനം യുക്തം ജലധികന്യയാ
അവിടെ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ള, കുശവസ്ത്രം ധരിച്ച, സമുദ്രകുമാരിയോടൊപ്പം ഉള്ള ദേവേന്ദ്രനെ ആരാധിക്കണം.
ഇംദ്രാദിലോകപാലാംശ്ച പൂജയേന്മംഡലേ വ്രതീ । ദ്വാദശ്യാം പ്രതിബുദ്ധഃ സ ത്രയോദശ്യാം യതഃ സുരൈഃ
വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന് ഇന്ദ്രന് മുതലായ ലോകപാലന്മാരെ വൃത്താകൃതിയില് ആരാധിക്കണം; ദ്വാദശിയില് ദേവന്മാര് ഉണര്ത്തിയതുപോലെ...
ദൃഷ്ടോഽര്ചിതശ്ചതുര്ദശ്യാം തസ്മാത്പൂജ്യസ്തഥാധികമ് । തസ്യാമുപവസേദ്ഭക്ത്യാ ശാംതഃ പ്രയതമാനസഃ
നാല്പതിയൊന്നാം ദിവസം ദർശിച്ച് ആരാധിച്ചാൽ, അന്നാൾ അതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആദരിക്കണം. ആ ദിവസം ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം പാലിച്ച് മനസ്സിൽ സമാധാനവും ഏകാഗ്രതയും പുലർത്തണം.
പൂജയേദ്ദേവദേവേശം സൌവര്ണം ഗുര്വനുജ്ഞയാ । ഉപചാരൈഃ ഷോഡശഭിര്നാനാഭക്ഷ്യസമന്വിതൈഃ
ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ദേവദേവനേ പതിനാറ് വിധത്തിലുള്ള ഉപചാരങ്ങളാൽ, വിവിധ വിഭവങ്ങളോടുകൂടി ആരാധിക്കണം.
രാത്രൌ ജാഗരണം കുര്യാദ്ഗീതവാദ്യാദി മംഗലൈഃ । ഗീതം കുര്വംതി യേ ഭക്ത്യാ ജാഗരേ ചക്രപാണിനഃ
രാത്രിയിൽ ഉണർന്നു ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഗാനം, വാദ്യം തുടങ്ങിയ മംഗളഗീതങ്ങളാൽ ഉത്സവം നടത്തണം. ഭക്തിയോടെ ചക്രധാരിയുടെ ജാഗരത്തിൽ പാട്ട് പാടുന്നവർ—
ജന്മാംതരശതോദ്ഭൂതൈസ്തേ മുക്താഃ പാപസംചയൈഃ । ജാഗരേ വാസരേ വിഷ്ണോര്ഗീതം നൃത്യം ച കുര്വതാമ്
നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ മുതൽ അവരിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും. വിഷ്ണുവിന്റെ ജാഗരത്തിൽ പാട്ടും നൃത്തവും ചെയ്യുന്നവർക്ക്—
ഗോസഹസ്രം ച ദദതാം തത്ഫലം സമുദാഹൃതമ് । ഗീതനൃത്യാദികം കുര്വന്ദര്ശയേത്കൌതുകാനി ച
ആനുകൂല്യം ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. ഗാനം, നൃത്തം തുടങ്ങിയവ നടത്തുമ്പോൾ ഉത്സവപ്രസംഗങ്ങളും കാണിക്കണം.
പുരതോ വാസുദേവസ്യ രാത്രൌ യോ ഹരിജാഗരേ । പഠന്വിഷ്ണുചരിത്രാണി യോ രംജയതി വൈഷ്ണവാന്
വാസുദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ, ഹരിയുടെ ജാഗരത്തിൽ, വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകൾ വായിച്ച് വൈഷ്ണവരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ—
മുഖേന കുരുതേ വാദ്യം സ്വേച്ഛാലാപാംശ്ച ദര്ശയന് । ഭാവൈരേതൈര്നരോ യസ്തു കുരുതേ ഹരിജാഗരമ്
വായിലൂടെ വാദ്യം വായിക്കുകയും സ്വേച്ഛാലാപം കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഈ ഭാവങ്ങളോടെ ഹരിയുടെ ജാഗരം ആചരിക്കുന്നവൻ—
ദിനേദിനേ തസ്യ പുണ്യം തീര്ഥകോടിസമം സ്മൃതമ് । തതസ്തു പൌര്ണിമാസ്യാം വൈ സപത്നീകാന്ദ്വിജോത്തമാന്
അവനു ഓരോ ദിവസവും ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം കോടിയധികം തീർത്ഥയാത്രകൾക്കു തുല്യമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതിനുശേഷം, പൗർണ്ണമി ദിവസം ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉത്തമബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിക്കണം.
ത്രിംശന്മിതാനനേകാന്വാ സ്വശക്ത്യാ വാ നിമംത്രയേത് । വരാന്ദത്ത്വാ യതോ വിഷ്ണുര്മത്സ്യരൂപീ അഭൂത്തദാ
മുപ്പത് പേരെയോ അതിലധികമോ അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ചോ ക്ഷണിക്കണം. ആ സമയത്താണ്, വരങ്ങൾ നൽകി വിഷ്ണു മീനാവതാരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
തസ്യാം ദത്തം ഹുതം ജപ്തം തദക്ഷയഫലം സ്മൃതമ് । അതസ്താന്ഭോജയേദ്വിപ്രാന്പായസാന്നാദിനാ വ്രതീ
അന്നാൾ നൽകിയതും ഹോമം ചെയ്തതും ജപിച്ചതും എല്ലാം അക്ഷയഫലമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ട്, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പാൽപായസം മുതലായ വിഭവങ്ങൾ നൽകി ഭോജിപ്പിക്കണം.
അതോ ദേവാ ഇതി ദ്വാഭ്യാം ജുഹുയാത്തിലപായസമ് । പ്രീത്യര്ഥം ദേവദേവസ്യ ദേവാനാം ച പൃഥക്പൃഥക്
അതിനുശേഷം, രണ്ട് കരണ്ടി ഉപയോഗിച്ച്, ദേവദേവന്റെ പ്രീതിക്കായി, വേറേ ദേവന്മാർക്കായി വേറെയും എള്ള് പാൽപായസം ഹോമം ചെയ്യണം.
ദക്ഷിണാം ച യഥാശക്തി പ്രദദ്യാത്പ്രണമേച്ച താന് । പുനര്ദേവം സമഭ്യര്ച്യ ദേവാംശ്ച തുലസീം തഥാ
തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകുകയും അവരെ നമസ്കരിക്കുകയും വേണം. പിന്നെ ദൈവത്തെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും തുളസിയെയും വീണ്ടും ആരാധിക്കണം.
തതോ ഗാം കപിലാം തത്ര പൂജയേദ്വിധിവദ്വ്രതീ । ഗുരും വ്രതോപദേഷ്ടാരം വസ്ത്രാലംകരണാദിഭിഃ
അതിനുശേഷം, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ അവിടെ കപില പശുവിനെയും, വ്രതം പഠിപ്പിച്ച ഗുരുവിനെയും വസ്ത്രം, അലങ്കാരം മുതലായവകൊണ്ട് യഥാവിധി ആരാധിക്കണം.
സപത്നീകം സമഭ്യര്ച്യ ഗാം ച തസ്മൈ പ്രദാപയേത് । യുഷ്മത്പ്രസാദാദ്ദേവേശഃ പ്രസന്നോ മേ ഭവേത്തദാ
അവരെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആരാധിച്ച് ആ പശു അവർക്കു നൽകണം. 'ദേവദേവാ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ദൈവം എനിക്ക് പ്രസന്നനാകട്ടെ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.
വ്രതാദസ്മാച്ച യത്പാപം സപ്തജന്മകൃതം മയാ । തത്സര്വം നാശമായാതു സ്ഥിരാ മേ ചാസ്തു സംതതിഃ
'ഈ വ്രതം കൊണ്ട് ഏഴു ജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിക്കട്ടെ; എന്റെ സന്തതി സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.
മനോരഥാശ്ച സഫലാഃ സംതു നിത്യം മമാര്ചനാത് । ദേഹാംതേ വൈഷ്ണവം സ്ഥാനം പ്രാപ്നുയാമതിദുര്ലഭമ്
'എന്റെ ആരാധനയാൽ എന്റെ എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും സഫലമാകട്ടെ; ശരീരം വിട്ടശേഷം അതിദുർലഭമായ വൈഷ്ണവലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ' എന്ന് ആശംസിക്കണം.
ഇതി ക്ഷമാപ്യതാന്വിപ്രാന്പ്രസാദ്യ ച വിസര്ജയേത് । താമര്ചാം ഗുരവേ ദദ്യാദ്രത്നയുക്താം തദാ വ്രതീ
ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കുകയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത് അവരെ വിടവാങ്ങിക്കണം. പിന്നെ വ്രതം പാലിച്ചവൻ ആ അലങ്കരിച്ച ആരാധന ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം.
തദാ സുഹൃദ്ഗുരുയുതഃ സ്വയം ഭുംജതി ഭക്തിമാന് । കാര്ത്തികേ വാഥ തപസി വിധിരേവംവിധഃ സ്മൃതഃ
ശേഷം സുഹൃത്തുക്കളോടും ഗുരുവിനോടും കൂടെ ഭക്തിയോടെ സ്വയം ആഹാരം കഴിക്കണം. കാർത്തിക മാസത്തിലോ വ്രതകാലത്തിലോ ഇങ്ങനെയാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ക്രമം.
ഏവം യഃ കുരുതേ സമ്യക്കാര്തികസ്യ വ്രതം നരഃ । വിപാപ്മാ സ വിനിര്മുക്തോ വിഷ്ണുസാന്നിധ്യഗോ ഭവേത്
ഇങ്ങനെ കാർത്തിക വ്രതം ശരിയായി ആചരിക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, വിഷ്ണുവിന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കും.
സര്വവ്രതൈഃ സര്വതീര്ഥൈഃസ ര്വദാനൈശ്ച യത്ഫലമ് । തത്കോടിഗുണിതം ജ്ഞേയം സമ്യഗസ്യ വിധാനതഃ
എല്ലാ വ്രതങ്ങളാലും, എല്ലാ തീർത്ഥസ്നാനങ്ങളാലും, എല്ലാ ദാനങ്ങളാലും ലഭിക്കുന്ന ഫലത്തിൽ പത്ത് കോടി ഗുണം കൂടുതലായി ഈ വ്രതം ശരിയായി ആചരിച്ചാൽ ലഭിക്കും എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
തേ ധന്യാസ്തേ മഹാപുണ്യാസ്തേഷാം സര്വഫലോദയഃ । വിഷ്ണുഭക്തിരതാ യേ സ്യുഃ കാര്തികേ വ്രതകാരിണഃ
വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയോടെ കാർത്തിക വ്രതം ആചരിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളും മഹാപുണ്യവാന്മാരുമാണ്; അവരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും.
ദേഹസ്ഥിതാനി പാപാനി വിതര്കം യാംതി തദ്ഭയാത് । ക്വ യാസ്യാമോ വദംത്യേവം യദ്യയം വ്രതകൃന്നരഃ
ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്ന പാപങ്ങൾ ഭയന്ന്, 'ഇവൻ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ നാം എവിടെ പോകണം?' എന്ന് ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങും.
ഇത്യൂര്ജവ്രതനിയമാന്ശൃണോതി ഭക്താ യേ ചൈതത്കഥയംതി ചൈവ വൈഷ്ണവാഗ്രേ । തേ സമ്യഗ്വ്രതകരണാത്ഫലം ലഭേരന്തത്സര്വം കലുഷവിനാശനം ലഭംതേ
ഈ ഊർജ്ജ വ്രതനിയമങ്ങൾ വൈഷ്ണവരുടെ മുമ്പിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം കേൾക്കുന്നവരും പറയുന്നവരും, വ്രതം ശരിയായി ആചരിച്ചാൽ അതിന്റെ എല്ലാ ഫലവും ലഭിക്കുകയും, എല്ലാ അശുദ്ധികളും നശിക്കുകയും ചെയ്യും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സഹസ്രസംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ കാര്തികമാഹാത്മ്യേ ശ്രീകൃഷ്ണസത്യഭാമാസംവാദേ ഉദ്യാപനവര്ണനോനാമ പംചനവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പത്തൊൻപതാം അദ്ധ്യായം, 'ഉദ്യാപനത്തിന്റെ വിവരണം' എന്ന പേരിൽ, കാർത്തികമാഹാത്മ്യത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും സത്യഭാമയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, അയ്യായിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റഞ്ച് ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സംഹിതയിൽ സമാപിക്കുന്നു.
പൃഥുരുവാച- യത്ത്വയാ കഥിതം ബ്രഹ്മന്വ്രതമൂര്ജസ്യ വിസ്തരാത് । തത്ര യാ തുലസീമൂലേ വിഷ്ണോഃ പൂജാ ത്വയോദിതാ
പൃഥു പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, നീ വിശദമായി വിവരിച്ച ഊർജ്ജ വ്രതത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തുളസിയുടെ അടിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കുന്നതിനെ കുറിച്ച്...
തേനാഹം പ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി മാഹാത്മ്യം തുലസീഭവമ് । കഥം സാതിപ്രിയാ വിഷ്ണോര്ദേവദേവസ്യ ശാര്ങ്ഗിണഃ
അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു: തുളസിയുടെ മഹത്വവും ഉദ്ഭവവും എന്താണ്? ദേവദേവനായ, ശാർംഗം ധരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിന് അവൾ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ പ്രിയങ്കരയായി?
കഥമേഷാ സമുത്പന്നാ കസ്മിംസ്ഥാനേ ച നാരദ । ഏതദ്ബ്രൂഹി സമാസേന സര്വജ്ഞോഽസി മതോ ഹി മേ
അവൾ എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു, ഏത് സ്ഥലത്താണ് അതു സംഭവിച്ചത്, നാരദാ? ഇതെല്ലാം നീ സംക്ഷിപ്തമായി പറയണം; നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
നാരദഉവാച- പുരാ രുദ്രേണ ദൈത്യേംദ്രേ സിംധുസൂനൌ നിപാതിതേ । പ്രണമ്യ ശിരസാ രുദ്രം ദേവാ ബ്രഹ്മാദയോഽബ്രുവന് । ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി മാഹാത്മ്യം തുലസീഭവമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: പണ്ടൊരു കാലത്ത്, രുദ്രൻ സമുദ്രപുത്രനായ അസുരരാജനെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദികൾ അടക്കം ദേവന്മാർ തലകുനിച്ച് രുദ്രനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ തുളസിയുടെ മഹത്വവും ഉദ്ഭവവും പറയാം, കേൾക്കൂ.