ഏതദ്വ്രതദ്വയം കാംതേ മമാതീവ പ്രിയംകരമ് । ഭുക്തിമുക്തികരം സമ്യക്പുത്രസംപത്തികാരകമ്
പ്രിയേ, ഈ രണ്ടു വ്രതങ്ങൾ എനിക്ക് വളരെ പ്രിയമാണ്; ഇവ ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു, പുത്രസമ്പത്തും നൽകുന്നു.
കാര്തികേ മാസി യേ നിത്യം തുലാസംസ്ഥേ ദിവാകരേ । പ്രാതഃ സ്നാസ്യംതി തേ മുക്താ മഹാപാതകിനോഽപി ച
കാർത്തികമാസത്തിൽ, സൂര്യൻ തുലാരാശിയിലിരിക്കുമ്പോൾ, പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ — വലിയ പാപികൾ പോലും — മോക്ഷം നേടുന്നു.
സംമാര്ജനം ഗൃഹേ വിഷ്ണോഃ സ്വസ്തികാദി നിവേദനമ് । വിഷ്ണുപൂജാം പ്രകുര്വംതി ജീവന്മുക്താശ്ച തേ നരാഃ
വീടു വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടി വൃത്തിയാക്കുകയും, സ്വസ്തികാദി ശുഭചിഹ്നങ്ങൾ അർപ്പിക്കുകയും, വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു.
സ്നാനം ജാഗരണം ദീപം തുലസീവനസേവനമ് । കാര്ത്തികേ യേ പ്രകുര്വംതി തേ നരാ വിഷ്ണുമൂര്ത്തയഃ
കാർത്തികമാസത്തിൽ, സ്നാനം, ജാഗരണം, ദീപം തെളിയിക്കൽ, തുളസിവനത്തിൽ സേവനം എന്നിവ ചെയ്യുന്നവർ, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങൾ തന്നെയാകും.
ഇത്ഥം ദിനത്രയമപി കാര്തികേ യേ പ്രകുര്വതേ । ദേവാനാമപി തേ വംദ്യാഃ കിം യൈരാജന്മതഃ കൃതമ്
കാർത്തികത്തിൽ ഈ ആചാരങ്ങൾ മൂന്നു ദിവസമെങ്കിലും അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ, ദേവന്മാരാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നു; ജന്മംമുതൽ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരെപ്പറ്റി പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
ഇത്ഥം ഗുണവതീ സമ്യക്പ്രത്യബ്ദം പ്രതിനീയതേ । നിത്യം വിഷ്ണോഃ പരികരേ ഭക്താ തത്പരമാനസാ
ഇങ്ങനെ, ഗുണവതി ഓരോ വർഷവും വിശേഷമായി, വിഷ്ണുവിന്റെ സേവനത്തിൽ നിരന്തരം ഭക്തിയോടെ, മനസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച് ജീവിച്ചു.
കദാചിജ്ജരസാ സാഥ കൃശാംഗീ ജ്വരപീഡിതാ । സ്നാതും ഗംഗാം ഗതാ കാംതേ കഥംചിച്ഛനകൈസ്തഥാ
ഒരു ദിവസം, വയസ്സിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ടിലും, ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെയും, ജ്വരത്തിൽ പീഡിതയുമായി, എങ്കിലും എങ്ങിനെയോ കുറെ കഷ്ടപ്പാടോടെ ഗംഗയിൽ സ്നാനത്തിന് പോയി, പ്രിയേ.
യാവജ്ജലാംതരഗതാ കംപിതാ ശീതപീഡിതാ । താവത്സാ വിഹ്വലാ പശ്യദ്വിമാനം പ്രാപ്തമംബരാത്
അവൾ വെള്ളത്തിൽ കയറിയപ്പോൾ, തണുപ്പിൽ വിറയച്ചു; അപ്പോൾ തന്നെ, അത്യന്തം ദു:ഖിതയായ അവൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ദിവ്യവിമാനം ഇറങ്ങിവരുന്നത് കണ്ടു.
ശംഖചക്രഗദാപദ്മഹസ്തൈരാസന്നമംബരാത് । വിഷ്ണുരൂപധരൈഃ സമ്യഗ്വൈനതേയധ്വജാംകിതൈഃ
ശംഖും ചക്രവും ഗദയും താമരയും കൈവശമുണ്ടായ, വിനതയുടെ മകനായ ഗരുഡന്റെ പതാകയാൽ അലങ്കൃതമായ, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവരൊക്കെയും ആകാശത്തിൽ നിന്നു ഇറങ്ങി വന്നു.
ആരോഹയന്വിമാനം തമപ്സരോഗണസേവിതമ് । ചാമരൈര്വീജ്യമാനാം താം വൈകുംഠമനയന്ഗണാഃ
അവൾക്ക് അപ്പുറം, അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടം സേവിച്ച, ചാമരം വീശി ശീതളമാക്കിയ ആ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ അവളെ കയറ്റി, ആ സംഘങ്ങൾ അവളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
അഥ സാ തദ്വിമാനസ്ഥാ ജ്വലദഗ്നിശിഖോപമാ । കാര്ത്തികവ്രതപുണ്യേന മത്സാന്നിധ്യഗതാഭവത്
പിന്നീട്, ആ വിമാനത്തിൽ ഇരുന്ന അവൾ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, കാർത്തിക വ്രതത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ എന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.
അഥ ബ്രഹ്മാദിദേവാനാം യഥാ പ്രാര്ഥനയാ ഭുവമ് । ആഗച്ഛതാ ഗണാഃ സര്വേ യാതാസ്തേഽപി മയാ സഹ
അപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദിദേവന്മാർ പ്രാർത്ഥിച്ച് ഭൂമിയിൽ വന്നതുപോലെ, ആ സംഘങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നോടൊപ്പം വന്നു.
ഏതേപി യാദവാഃ സര്വേ മദ്ഗണാ ഏവ ഭാമിനി । പിതാ തേ ദേവശര്മാഭൂത്സത്രാജിദധിപോ ഹ്യയമ്
ഭാമിനി, ഇവിടെയുള്ള യാദവന്മാർ എല്ലാവരും എന്റെ കൂട്ടുകാരാണ്; നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവശർമനായിരുന്നു, ഈ രാജാവാണ് സത്രാജിത്.
യശ്ചംദ്രശര്മാ സോഽക്രൂരസ്ത്വം സാ ഗുണവതീ ശുഭേ । കാര്ത്തികവ്രതപുണ്യേന ബഹുമത്പ്രീതിവര്ദ്ധനീ
ചന്ദ്രശർമൻ അക്രൂരനാണ്; നീ, ഗുണവതിയായ ശുഭേ, കാർത്തിക വ്രതഫലത്തിൽ എന്റെ സ്നേഹം വർദ്ധിപ്പിച്ചവളാണ്.
മമ ദ്വാരേ ത്വയാ പൂര്വം തുലസീവാടികാ കൃതാ । തസ്മാദയം കല്പവൃക്ഷസ്തവാംഗണതഃ ശുഭേ
എന്റെ വാതിലിനു മുമ്പിൽ നീ മുമ്പ് ഒരു തുളസിവാടിക ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ അങ്കണത്തിൽ ഈ കല്പവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നത്, ശുഭേ.
കാര്തികേ ദീപമാനം ച യത്ത്വയാ തു കൃതം പുരാ । ത്വദ്ദേഹഗേഹസംസ്ഥേയം തസ്മാല്ലക്ഷ്മീ സ്ഥിരാഭവത്
കാർത്തിക മാസത്തിൽ നീ മുമ്പ് തെളിച്ച ദീപം, നിന്റെ വീട്ടിലും ശരീരത്തിലും സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ, ലക്ഷ്മി നിന്റെ അടുക്കൽ സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു.
യച്ച വ്രതാദികം സര്വം വിഷ്ണവേ ഭര്തൃരൂപിണേ । നിവേദിതവതീ തസ്മാന്മമ ഭാര്യാത്വമാഗതാ
നീ ഭർത്താവിന്റെ രൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച എല്ലാ വ്രതങ്ങളും ആചാരങ്ങളും കൊണ്ടാണ് നീ എന്റെ ഭാര്യയായത്.
ആജന്മമരണാത്പൂര്വം കാര്ത്തികേ യദ്വ്രതം കൃതമ് । കദാചിദപി തേനൈവ മദ്വിയോഗം ന പശ്യസി
ജനനം മരണത്തിന് മുമ്പ് നീ ചെയ്ത കാർത്തിക വ്രതം കൊണ്ടു മാത്രം, നീ ഒരിക്കലും എന്നിൽ നിന്ന് വേർപാട് അനുഭവിക്കില്ല.
ഏവം യേ കാര്ത്തികേ മാസി നരാ വ്രതപരായണാഃ । മത്സാന്നിധ്യം ഗതാസ്തേഽപി പ്രീതിദാ ത്വം യഥാ മമ
ഇങ്ങനെ, കാർത്തിക മാസത്തിൽ വ്രതനിഷ്ഠരായ പുരുഷന്മാർ എന്റെ സന്നിധി നേടുമ്പോൾ, നീ എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അവരും എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
യജ്ഞദാനവ്രതതപഃ കാരിണോ മാനവാഃ ഖലു । കാര്ത്തികവ്രതപുണ്യസ്യ നാപ്നുവംതി കലാമപി
യജ്ഞം, ദാനം, വ്രതം, തപസ്സു ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്ക് പോലും കാർത്തിക വ്രതത്തിന്റെ ഫലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലും ലഭിക്കില്ല.
ഇത്ഥം നിശമ്യ ഭുവനാധിപതേസ്തദാനീം പ്രാക്പുണ്യജന്മഭവ വൈഭവ ജാതഹര്ഷാ । വിശ്വേശ്വരം ത്രിഭുവനൈകനിദാനഭൂതം കൃഷ്ണംപ്രണമ്യ വചനം നിജഗാദ സത്യാ
ലോകങ്ങളുടെ നാഥനിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, മുൻജന്മത്തിലെ പുണ്യവും മഹത്വവും ഓർത്ത് സന്തോഷം നിറഞ്ഞ സത്യാ, ത്രിലോകങ്ങളുടെ ആധാരനായ കൃഷ്ണനെ നമസ്കരിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സഹസ്രസംഹിതായാം കാര്ത്തികമാഹാത്മ്യേ ശ്രീകൃഷ്ണസത്യഭാമാസംവാദേ സത്യാപൂര്വജന്മവര്ണനംനാമൈകോനനവതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിൽ, അയ്യായിരത്തിയഞ്ച് പതിറ്റാണ്ട് ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ സംഹിതയിൽ, കാർത്തികമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണനും സത്യഭാമയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, സത്യയുടെ മുൻജന്മവിവരണം എന്ന പേരിലുള്ള എൺപത്തൊമ്പതാമത്തെ അധ്യായം.
സത്യോവാച- സര്വേഽപി കാലാവയവാസ്തവകാലസ്വരൂപിണഃ । സമാനാസ്തു കഥം നാഥ മാസാനാം കാര്തികോ വരഃ
സത്യാ പറഞ്ഞു: നാഥാ, എല്ലാ കാലഘട്ടങ്ങളും നിന്റെ തന്നെ രൂപങ്ങൾ അല്ലേ? എങ്കിൽ മാസങ്ങളിൽ കാർത്തികം എങ്ങനെയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാകുന്നത്?
ഏകാദശീ തിഥീനാം ച മാസാനാം കാര്ത്തികഃ പ്രിയഃ । കഥം തേ ദേവദേവേശ കാരണം കിം ച കഥ്യതാമ്
തിഥികളിൽ ഏകാദശി പ്രിയമാണ്, മാസങ്ങളിൽ കാർത്തികം പ്രിയമാണ്; ദേവദേവാ, ഇതിന് കാരണമെന്തെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം ത്വയാ സത്യേ ശൃണുഷ്വൈകാഗ്രമാനസാ । പൃഥോര്വൈന്യസ്യ സംവാദം ദേവര്ഷേര്നാരദസ്യ ച
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: സത്യേ, നീ വളരെ നല്ലതാണു ചോദിച്ചത്. മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി, വേനന്റെ മകൻ പൃഥുവും ദേവർഷി നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം കേൾക്കൂ.
ഏവമേവ പുരാ പൃഷ്ടോ നാരദഃ പൃഥുനാ പ്രിയേ । ഉവാച കാര്ത്തികാധിക്യേ കാരണം സര്വവിന്മുനിഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, പുരാതനകാലത്ത് പൃഥു നാരദനോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ, സകലവിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ മഹർഷി, കാർത്തികയുടെ മഹത്വത്തിന് കാരണമെന്തെന്ന് പറഞ്ഞു.
നാരദ ഉവാച- ശംഖനാമാഭവത്പൂര്വമസുരഃ സാഗരാത്മജഃ । ത്രിലോകീമഥനേ ശക്തോ മഹാബലപരാക്രമഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മുമ്പ് സമുദ്രപുത്രനായ ശംഖ എന്നൊരു അസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അത്യന്തം ശക്തനും ധൈര്യശാലിയും ആയിരുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കലക്കാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്നു.
ജിത്വാ ദേവാന്നിരാകൃത്യ സ്വര്ഗലോകാന്മഹാസുരഃ । ഇംദ്രാദിലോകപാലാനാമധികാരാംസ്തഥാഹരത്
ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, ആ മഹാസുരൻ ഇന്ദ്രനും മറ്റും ലോകപാലന്മാരുടെ അധികാരങ്ങൾ കവർന്നു.
തദ്ഭയാദഥ തേ ദേവാഃ സുവര്ണാദ്രിഗുഹാം ഗതാഃ । ന്യവസന്ബഹുവര്ഷാണി സാവരോധാഃ സവാസവാഃ
അവനെ ഭയന്ന് ദേവന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്ന് സ്വർണ്ണപർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ കടന്ന് അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ കഴിയുകയായിരുന്നു.
സുവര്ണാദ്രി ഗുഹാദുര്ഗസംസ്ഥിതാസ്ത്രിദശാ യദാ । തദ്വശ്യാ ന ബഭൂവുസ്തേ തദാ ദൈത്യോ വ്യചാരയത്
ദേവന്മാർ സ്വർണ്ണപർവതത്തിലെ അതികഠിനമായ ഗുഹയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ ശംഖന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു; അപ്പോൾ ആ ദൈത്യൻ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചു.