നിഷ്പ്രയത്നം സുരാനീകം വര്ജയിത്വാ ഗദാധരം। സ ഹി യുദ്ധഗതഃ ശ്രീമാനീശോ ന സ്മ വ്യകംപത1.41.
ഗദാധാരിയെ ഒഴികെ ദേവസേന യുദ്ധത്തിൽ ശക്തിയില്ലാതായി; ആ മഹത്വമുള്ള ഭഗവാൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും വിറയലില്ലാതെ നിലകൊണ്ടു.
സഹിഷ്ണുത്വാജ്ജഗത്സ്വാമീ ന ചുക്രോധ ഗദാധരഃ। കാലജ്ഞഃ കാലമേഘാഭഃ സമീക്ഷന്കാലമാഹവേ
ക്ഷമയാൽ ലോകനാഥനായ ഗദാധാരി കോപിക്കയില്ല; സമയത്തെ അറിയുന്നവനും കറുത്ത മേഘംപോലെയും ആയവൻ യുദ്ധത്തിൽ അവസരം നോക്കി നിന്നു.
ദേവാസുരവിമര്ദം ച ദ്രഷ്ടുകാമസ്തദാ ഹരിഃ। തതോ ഭഗവതാദിഷ്ടൌ രണേ പാവകമാരുതൌ
ദേവാസുരസമരം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഹരി, ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അഗ്നിയെയും വായുവിനെയും യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് അയച്ചു.
ചോദിതൌ വിഷ്ണുവാക്യേന തതോ മായാം വ്യകര്ഷതാം। താഭ്യാമുദ്ഭ്രാംതവേഗാഭ്യാം പ്രബുദ്ധാഭ്യാം മഹാഹവേ
വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അഗ്നിയും വായുവും ഉണർന്ന ശക്തിയോടെ ആ മഹാസമരത്തിൽ മായയെ അകറ്റി.
ദഗ്ധാ സാ പാര്വതീ മായാ ഭസ്മീഭൂതാ നനാശ ഹ। സോനിലോനലസംയുക്തസ്സോനലശ്ചാനിലാകുലഃ
പാർവതി എന്ന മായാജാലം അഗ്നിയിൽ കത്തിപ്പൊടിയായി നശിച്ചു; അഗ്നിയും വായുവും തമ്മിൽ ചേർന്നു, വായുവിൽ അഗ്നിയുടെ ശക്തി നിറഞ്ഞു.
ദൈത്യസേനാം ദദഹതുര്യുഗാംതേഷ്വിവ മൂര്ച്ഛിതൌ। വായുഃ പ്രജവിതസ്തത്ര പശ്ചാദഗ്നിശ്ച മാരുതാത്
യുഗാന്തത്തിൽപോലെ അവർ ബോധംകെട്ടുപോലെ ദൈത്യസേനയെ കത്തിച്ചു; അവിടെ ആദ്യം വായു ചലിച്ചു, പിന്നെ അഗ്നി വായുവിനെ പിന്തുടർന്നു.
ചേരതുര്ദാനവാനീകേ ക്രീഡംതാവനലാനിലൌ। ഭസ്മീഭൂതേഷു ഭൂതേഷു പ്രപതത്സൂത്പതത്സു ച
അഗ്നിയും വായുവും ദൈത്യസേനയിൽ കറങ്ങി കളിച്ചു; വീഴുന്നവരെയും ഉയരുന്നവരെയും അവർ പൊടിയാക്കി.
ദാനവാനാം വിമാനേഷു നിപതത്സു സമംതതഃ। വാതസ്കംധാപവിദ്ധേഷു കൃതകര്മണി പാവകേ
ദൈത്യന്മാരുടെ വിമാനങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും വായുവിന്റെ ശക്തിയിൽ ചിതറിവീഴുമ്പോൾ, അഗ്നി തന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂർത്തിയാക്കി.
മായാവധേ പ്രവൃത്തേ തു സ്തൂയമാനേ ഗദാധരേ। നിഷ്പ്രയത്നേഷു ദൈത്യേഷു ത്രൈലോക്യേ മുക്തബംധനേ
മായയുടെ വധം നടക്കുമ്പോൾ, ഗദാധാരിയെ സ്തുതിക്കുകയും ദൈത്യന്മാർ ശക്തിയില്ലാതാകുകയും മൂന്നു ലോകവും ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമാകുകയും ചെയ്തു.
പ്രഹൃഷ്ടേഷു ച ദേവേഷു സാധുസാധ്വിതി ജല്പിഷു। ജയേ ദശശതാക്ഷസ്യ ദൈത്യാനാം ച പരാജയേ
ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ 'നല്ലതു, നല്ലതു' എന്ന് വിളിച്ചു; ആയിരം കണ്ണുള്ളവന്റെ വിജയത്തിലും ദൈത്യന്മാരുടെ പരാജയത്തിലും അവർ ആഹ്ലാദിച്ചു.
ദിക്ഷു സര്വാസു ശുദ്ധാസു പ്രവൃത്തേ ധര്മവിസ്തരേ। അപാവൃതേ ചംദ്രപഥേ സ്വസ്ഥാനസ്ഥേ ദിവാകരേ
എല്ലാ ദിക്കുകളും ശുദ്ധമായപ്പോൾ, ധർമ്മം വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ചന്ദ്രന്റെ പാത തുറന്നപ്പോൾ, സൂര്യൻ തന്റെ സ്ഥാനം സംരക്ഷിച്ചപ്പോൾ,
പ്രവൃത്തിസ്ഥേഷു ഭൂതേഷു നൃഷു ചാരിത്രവത്സു ച। അഭിന്നബംധനേ മൃത്യൌ ഹൂയമാനേ ഹുതാശനേ
സകല ജീവികളും പ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട്, മനുഷ്യർ നല്ല പെരുമാറ്റം പുലർത്തി, മരണത്തിന് ബന്ധങ്ങൾ വേർപെടുത്താൻ കഴിയാതെ, യാഗാഗ്നിയിൽ ഹോമം നടക്കുമ്പോൾ,
യജ്ഞശോഭിഷു ദേവേഷു സ്വര്ഗമാര്ഗം ദിശത്സു ച। ലോകപാലേഷു സര്വേഷു ദിക്ഷു സംധാനവര്തിഷു
ദേവതകൾ യാഗത്തിൽ പ്രകാശിച്ചപ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴികൾ തുറന്നപ്പോൾ, ലോകപാലകർ എല്ലായിടത്തും നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ദിശകൾ ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ,
ഭാവേ തപസി സിദ്ധാനാമഭാവേ പാപകര്മണാമ്। ദേവപക്ഷേ പ്രമുദിതേ ദൈത്യപക്ഷേ വിഷീദതി
സിദ്ധന്മാരിൽ തപസ്സ് വളർന്നപ്പോൾ, പാപകർമ്മങ്ങൾ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ദേവതകളുടെ പക്ഷം സന്തോഷിച്ചപ്പോൾ, ദാനവരുടെ പക്ഷം വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ,
ത്രിപാദവിഗ്രഹേ ധര്മേഽധര്മേ പാദപരിഗ്രഹേ। അപാവൃത്തേ മഹാദ്വാരേ വര്തമാനേ ച സത്പഥേ
ധർമ്മം മൂന്നു കാലിൽ നിലകൊണ്ടു, അധർമ്മം ഒരു കാലിൽ പിടിച്ചപ്പോൾ, മഹാദ്വാരം തുറന്നപ്പോൾ, സത്പഥം നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ,
ലോകേഷു ധര്മവൃത്തേഷു പ്രവൃത്തേഷ്വാശ്രമേഷു ച। പ്രജാരക്ഷണയുക്തേഷു രാജമാനേഷു രാജസു
ലോകങ്ങളിൽ ധർമ്മം നിലനിന്നപ്പോൾ, ആശ്രമങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചപ്പോൾ, ജനസംരക്ഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ ഭരിച്ചപ്പോൾ,
പ്രശാംതേഷു ച ലോകേഷു ശാംതേ തമസി ദാനവേ। അഗ്നിമാരുതയോസ്തസ്മിന്വൃത്തേ സംഗ്രാമകര്മണി
ലോകങ്ങൾ ശാന്തമായപ്പോൾ, ദാനവരിൽ ഇരുണ്ടത്വം അകന്നപ്പോൾ, അഗ്നിയും വായുവും യുദ്ധകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തപ്പോൾ,
തന്മയാ വിമലാ ലോകാസ്താഭ്യാം ജയകൃതക്രിയാഃ। തീവ്രം ദൈത്യഭയം ശ്രുത്വാ മാരുതാഗ്നികൃതം മഹത്
അപ്പോൾ അവരാൽ ലോകങ്ങൾ നിർമലമായി, അവരുടെ പ്രവർത്തികൾ വിജയമുണ്ടാക്കി; അഗ്നിയും വായുവും ഉണ്ടാക്കിയ മഹാ ഭയം കേട്ടപ്പോൾ, ദാനവർ അതീവ ഭയത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
കാലനേമീതി വിഖ്യാതോ ദാനവഃ പ്രത്യദൃശ്യത। ഭാസ്കരാകാരമുകുടഃ ശിംജിതാഭരണാംഗദഃ
അപ്പോൾ കാലനെമി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ദാനവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സൂര്യന്റെ പോലെ തിളങ്ങുന്ന കിരീടം, മുഴുവൻ അലങ്കാരങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും മുഴങ്ങുന്നവൻ.
മംദരാദ്രിപ്രതീകാശോ മഹാരജതസംവൃതഃ। ശതപ്രഹരണോദഗ്രഃ ശതബാഹുഃ ശതാനനഃ
മന്ദരപർവതത്തിനെപ്പോലെ ഭംഗിയുള്ളവൻ, വലിയ വെള്ളി അണിഞ്ഞവൻ, നൂറു ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവൻ, നൂറു കൈകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവൻ.
ശതശീര്ഷഃ സ്ഥിതഃ ശ്രീമാന്ശതശൃംഗ ഇവാചലഃ। കക്ഷേ മഹതി സംവൃദ്ധോ നിദാഘ ഇവ പാവകഃ
നൂറു തലകളോടെ, മഹത്വം നിറഞ്ഞവൻ, നൂറു കൊമ്പുകളുള്ള പർവതത്തെപ്പോലെ, തന്റെ പ്രദേശത്ത് വളർന്നവൻ, വേനലിൽ അഗ്നിയെപ്പോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ.
ധൂമ്രകേശോ ഹരിശ്മശ്രുര്ദംതുരോ വികടാനനഃ। ത്രൈലോക്യാംതരവിസ്താരം ധാരയന്വിപുലം വപുഃ
പുകപോലെയുള്ള മുടി, മഞ്ഞള നിറമുള്ള താടികൾ, പുറംതുള്ളിയ പല്ലുകൾ, ഭയാനകമായ മുഖം, മൂന്ന് ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച വലിപ്പമുള്ള ശരീരം.
ബാഹുഭിസ്തുലയന്വ്യോമ ക്ഷിപന്പദ്ഭ്യാം മഹീധരാന്। ഈരയന്മുഖനിഃശ്വാസൈര്വൃഷ്ടികാരാന്ബലാഹകാന്
കൈകളാൽ ആകാശം അളന്ന്, കാലുകളാൽ പർവതങ്ങൾ എറിഞ്ഞ്, വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്തോടെ മേഘങ്ങളെ ചലിപ്പിച്ച് മഴ വരുത്തുന്നവൻ.
തിര്യഗായതരക്താക്ഷം മംദരോദഗ്രവര്ചസാമ്। ദിധക്ഷംതമിവായാംതം സര്വാന്ദേവഗണാന്മൃധേ
ചെരുവായ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, മന്ദരപർവതത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ദേവതകളെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ മുന്നേറുന്നവൻ.
തര്ജയംതം സുരഗണാംശ്ഛാദയംതം ദിശോ ദശ। സംവര്തകാലേ ഹൃഷിതം ദൃഷ്ടം മൃത്യുമിവോത്ഥിതമ്
ദേവസംഘങ്ങളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി, പത്ത് ദിശകളും മറച്ച്, സംഹാരകാലത്ത് ഉല്ലാസത്തോടെ ഉയർന്ന മരണത്തെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടവൻ.
സുതലേനോച്ഛ്രയവതാ വിപുലാംഗുലിപര്വണാ। ലംബാഭരണപൂര്ണേന കിംചിച്ചലിതകര്മണാ
സുതലലോകത്തിന്റെ ഉയരത്തോളം ഉയർന്ന ശരീരവും, വലുതും കട്ടിയുമുള്ള വിരലുകളും, തൂങ്ങുന്ന ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവൻ, പ്രവർത്തികൾ അല്പം അശാന്തമായവൻ.
ഉച്ഛ്രിതേനാഗ്രഹസ്തേന ദക്ഷിണേന വപുഷ്മതാ। ദാനവാന്ദേവനിഹതാന്ബ്രുവന്തം തിഷ്ഠതേതി ച
ഉയർത്തിയ വലതുകൈയിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞവൻ, ദാനവരോട്, 'ദേവന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഉറച്ചു നിൽക്കൂ!' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തം കാലനേമിം സമരേ ദ്വിഷതാം കാലനേമിനമ്। വീക്ഷംതേ സ്മ സുരാഃ സര്വേ ഭയവിഹ്വലലോചനാഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുക്കളുടെ മരണമായ കാലനെമിയെ, ദേവതകൾ എല്ലാവരും ഭയത്താൽ വിറയച്ച് കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു നോക്കി നിന്നു.
തം വീക്ഷംതേ സ്മ ഭൂതാനി ഗ്രസംതം കാലനേമിനമ്। ത്രിവിക്രമം വിക്രമം തം നാരായണമിവാപരമ്
കാളനെമിയെ എല്ലായും വിഴുങ്ങുന്നവനായി എല്ലാ ജീവികളും നോക്കി നിന്നു; അവൻ ത്രിവിക്രമനായി നടന്നു വന്ന നാരായണനെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായിരുന്നു.
സോഭ്യുച്ഛ്രയം പുനഃ പ്രാപ്തോ മാരുതാഘൂര്ണിതാംബരഃ। പ്രക്രാമദസുരോ യോദ്ധും ത്രാസയന്സര്വദേവതാഃ
വായുവിൽ വസ്ത്രങ്ങൾ കറങ്ങി, മഹത്തായ ഭംഗിയോടെ ആ അസുരൻ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് പോന്നു; യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ട അവൻ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.