താന്ഗൃഹീത്വാ സുതാംസ്തസ്യ തൌ ഗതാവൂര്ജിതാം ഗതിം। നാരായണശ്ച ഭഗവാന്കപിലശ്ച യതീശ്വരഃ॥൧.൪൦.
ആ മക്കളെ കൈക്കൊണ്ട്, നാരായണനും ഭഗവാനും യതീശ്വരനായ കപിലനും പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു.
യം കാലം തേ ഗതാ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മാ തം കാലമേവ ച। തപോഘോരതരം ഭൂയഃ സംശ്രിതഃ പരമം പദം॥൧.൪൦.
അവർ പ്രാപിച്ച കാലഘട്ടം ബ്രഹ്മാവും പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ, കൂടുതൽ കഠിനമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ട്, അവൻ പരമപദം നേടി.
ന ച ശക്തസ്തതോ ബ്രഹ്മാ പ്രഭുരേകസ്തപശ്ചരന്। ശരീരാര്ധാത്തതോ ഭാര്യാമുത്പാദയതി തച്ഛുഭാമ്॥൧.൪൦.
ബ്രഹ്മാവ്, ഏകാധിപതിയായവൻ, തപസ്സിലൂടെ പോലും കഴിയാതിരുന്നതിനാൽ, തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പാതിയിൽ നിന്ന് ഒരു ഭാര്യയെ, ശുഭസ്വഭാവമുള്ളവളെ, സൃഷ്ടിച്ചു.
ആത്മനഃ സദൃശാന്പുത്രാനസൃജദ്വൈ പിതാമഹഃ। വിശ്വേ പ്രജാനാം പതയോ യേഭ്യോ ലോകാ വിനിഃസൃതാഃ॥൧.൪൦.
പിതാമഹൻ തന്റെതന്നെ സമാനമായ പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപതികൾ, അവരിൽ നിന്നാണ് ലോകങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചത്.
വിശ്വേശം പ്രഥമം താവന്മഹാത്മാ തപസാത്മജമ്। സര്വത്രസംഹതം പുണ്യം നാമ്നാ ധര്മം സ സൃഷ്ടവാന്॥൧.൪൦.
ആ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് ആദ്യം തപസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന, പാവനമായ ധർമ്മനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ദക്ഷം മരീചിമത്രിം ച പുലസ്ത്യം പുലഹം കതുമ്। വസിഷ്ഠം ഗൌതമം ചൈവ ഭൃഗുമംഗിരസം മുനിം॥൧.൪൦.
അവൻ ദക്ഷൻ, മരീചി, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, വസിഷ്ഠൻ, ഗൗതമൻ, ഭൃഗു, അംഗിരസ് എന്ന മഹർഷികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
അത്യദ്ഭുതാസ്സ്വകൃത്യേന ജ്ഞേയാസ്തേ തു മഹര്ഷയഃ। ത്രയോദശഗുണാരംഭാ യേ വംശാസ്തു മഹര്ഷിണാം॥൧.൪൦.
സ്വകാര്യപ്രവൃത്തിയിൽ അത്യന്തം അത്ഭുതകരരായ മഹർഷികൾ ഇവരാണ്. മഹർഷികളുടെ വംശങ്ങൾ പതിമൂന്ന് ഗുണങ്ങൾക്കൊപ്പം ആരംഭിച്ചു.
അദിതിര്ദിതിര്ദനുഃ കാലാ അനായുഃ സിംഹികാ ഖസാ। പ്രാചീ ക്രോധാ ച സുരസാ വിനതാ കദ്രുരേവ ച॥൧.൪൦.
അദിതി, ദിതി, ദനു, കാല, അനായു, സിംഹിക, ഖസാ, പ്രാചി, ക്രോധ, സുരസാ, വിനത, കദ്രു എന്നിവരും.
ദക്ഷസ്യാപത്യമേതദ്വൈ കന്യാ ദ്വാദശ പാര്ഥിവ। നക്ഷത്രാണി ച ചംദ്രസ്യ വിംശതിസ്സപ്ത ചോര്ജിതാഃ॥൧.൪൦.
രാജാവേ, ഈ പന്ത്രണ്ടു പെൺമക്കൾ ദക്ഷന്റെ സന്തതിയാണ്. ചന്ദ്രന്റെ ഇരുപത്തേഴു നക്ഷത്രങ്ങളും അവനോടാണ് ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
മരീചേഃ കശ്യപഃ പുത്രസ്തപസാ നിര്മിതഃ കില। തസ്മൈ ദ്വാദശകന്യാശ്ച ദക്ഷസ്താശ്ചാന്വമന്യത॥൧.൪൦.
മരീചിയിൽ നിന്ന് തപസ്സിലൂടെ കശ്യപൻ ജനിച്ചു. ദക്ഷൻ അവനു ആ പന്ത്രണ്ടു പുത്രിമാരെയും നൽകി, അവൻ അവരെ അംഗീകരിച്ചു.
നക്ഷത്രാണി ച സോമായ തഥൈവം ദത്തവാനൃഷിഃ। രോഹിണ്യാദീനി സര്വാണി പുണ്യാനി കുരുനംദന॥൧.൪൦.
അവനവൻ നക്ഷത്രങ്ങളെ സോമനു കൂടി നൽകി, രോഹിണി മുതലായ എല്ലാ പുണ്യമായവയും, കുരുനന്ദന.
ലക്ഷ്മീസ്സരസ്വതീ സംധ്യാ വിശ്വേശാ ച മഹായശാഃ। ദേവീ സരസ്വതീ ചൈവ ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതാഃ പുരാ॥൧.൪൦.
ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, സന്ധ്യ, മഹാപ്രശസ്തയായ വിശ്വേശ, സരസ്വതി ദേവി ഇവരെല്ലാം ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു.
ഏതാഃ പഞ്ച വരിഷ്ഠാ വൈ സുരശ്രേഷ്ഠായ പാര്ഥിവ। ദത്താ ധര്മായ ഭദ്രം തേ ബ്രഹ്മണാ ദൃഷ്ടകര്മണാ॥൧.൪൦.
രാജാവേ, ഈ അഞ്ചു ദേവികൾ ശ്രേഷ്ഠരായവരാണ്. ധർമ്മനു, ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനു, നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ബ്രഹ്മാവ് ഇവരെ നൽകി.
യാ രൂപാര്ധവതീ പത്നീ ബ്രഹ്മണഃ കാമരൂപിണീ। സുരഭിഃ സഹസാ ഭൂത്വാ ബ്രഹ്മാണം സമുപസ്ഥിതാ॥൧.൪൦.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പാതി രൂപം പങ്കുവെക്കുന്ന, ഇഷ്ടരൂപം സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഭാര്യ, അപ്രത്യക്ഷമായി സുരഭിയായി മാറി ബ്രഹ്മാവിനരികിൽ എത്തി.
തതസ്താമഗമദ്ബ്രഹ്മാ മൈഥുനേ ലോകപൂജിതഃ। ലോകസര്ജനഹേതുജ്ഞോ ഗവാമര്ഥായ സത്തമ॥൧.൪൦.
ലോകങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ്, ജീവികളുടെ സൃഷ്ടിക്കും പശുക്കളുടെ ഭാവിക്കുമെന്നു മനസ്സിലാക്കി, അവളോടൊപ്പം ഐക്യമായ് ചേർന്നു.
ജജ്ഞേ ചൈകാദശസുതാന്വിപുലാന്ധര്മസംജ്ഞിതാന്। രക്തസംധ്യാഭ്രസംകാശാന്മഹതസ്തിഗ്മതേജസഃ॥൧.൪൦.
അവളിൽ നിന്ന് പതിനൊന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവർ വിശാലരായും ധർമ്മം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവരായും, സന്ധ്യാകാല മേഘംപോലെ ചുവപ്പും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ളവരായും ഉണ്ടായി.
തേ രുദംതോ ദ്രവംതശ്ച ഗതവംതഃ പിതാമഹമ്। രോദനാദ്ദ്രവണാച്ചൈവ രുദ്രാ ഏവേതി തേ സ്മൃതാഃ॥൧.൪൦.
അവർ കരയുകയും ഓടികൊണ്ടു പിതാമഹനോടു എത്തുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ കരച്ചിലും ഓടലും കൊണ്ടാണ് അവർക്ക് 'രുദ്രന്മാർ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
നിര്ഹൃതിശ്ചൈവ സംധ്യശ്ച തൃതീയശ്ചാപ്യയോനിജഃ। മൃഗവ്യാധഃ കപര്ദീ ച മഹാവിശ്വേശ്വരശ്ച യഃ॥൧.൪൦.
നിർഹൃതി, സന്ധ്യ, യോനിയില്ലാതെ ജനിച്ച മൂന്നാമൻ, മൃഗവ്യാധൻ, കപർദി, മഹാവിശ്വേശ്വരൻ എന്നിവരും.
അഹിര്ബുധ്ന്യശ്ച ഭഗവാന്കപാലീ ചൈവ പിംഗലഃ। സേനാനീശ്ച മഹാതേജാ രുദ്രാശ്ചൈകാദശ സ്മൃതാഃ॥൧.൪൦.
അഹിർബുധ്ന്യൻ, ഭഗവാൻ കപാലി, പിംഗളൻ, മഹാതേജസ്സുള്ള സെനാനി—ഇവരാണ് പതിനൊന്നു രുദ്രന്മാർ എന്ന് ഓർത്തിരിക്കുന്നു.
തസ്യാമേവ സുരഭ്യാം ച ഗാവോ ജാതാഃ സുരാശ്ച യേ। അജശ്ചൈവ തു ഹംസശ്ച തഥൈവ നൃപസത്തമ॥൧.൪൦.
അവളായ സുരഭിയിൽ നിന്ന് പശുക്കളും ദേവന്മാരും ജനിച്ചു. അജനും ഹംസനും കൂടെ, രാജാവേ.
ഓഷധ്യഃ പ്രവരായാശ്ച സുരഭ്യാസ്താസ്സമുത്ഥിതാഃ। ധര്മാല്ലക്ഷ്മീസ്തഥാകാമം സാധ്യാന്സാധ്യാ വ്യജായത॥൧.൪൦.
സുരഭിയിൽ നിന്നാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഔഷധികൾ ഉദിച്ചുവന്നത്. ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മിയും, അതുപോലെ കാമനും ജനിച്ചു. സാദ്ധ്യൻമാരിൽ നിന്ന് സാദ്ധ്യന്മാർക്കും ജനനം ലഭിച്ചു.
ഭവം ച പ്രഭവം ചൈവ കൃശാശ്വം സുവഹം തഥാ। അരുണം വരുണം ചൈവ വിശ്വാമിത്ര ചല ധ്രുവൌ॥൧.൪൦.
ഭവനും പ്രഭവനും, കൃഷ്ണാശ്വനും സുഭവനും, അരുണനും വരുണനും, വിശ്വാമിത്രനും ചലനും ധ്രുവനും ജനിച്ചു.
ഹവിഷ്മംതം തനൂജം ച വിധാനാഭിമതാവപി। വത്സരം ചൈവ ഭൂതിം ച സര്വാസുരനിഷൂദനമ്॥൧.൪൦.
ഹവിഷ്മന്ത്, തനൂജൻ, നിയമങ്ങൾക്കനുസൃതരായവർ, വത്സരൻ, ഭൂതി, എല്ലായാസുരന്മാരെയും സംഹരിക്കുന്നവൻ ഇവരും ജനിച്ചു.
സുപര്വാണം ബൃഹത്കാംതിം സാധ്യാ ലോകനമസ്കൃതമ്। വാസവാനുഗതാ ദേവീ ജനയാമാസ വൈ സുരാന്॥൧.൪൦.
സുപർവ്വാണൻ, ബൃഹത്കാന്തി, ലോകങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്ന സാദ്ധ്യൻ, വാസവനെ അനുഗമിച്ച ദേവി ഇവർ ദേവന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
ധരം വൈ പ്രഥമം ദേവം ദ്വിതീയം ധ്രുവമവ്യയമ്। വിശ്വാവസും തൃതീയം ച ചതുര്ഥം സോമമീശ്വരം॥൧.൪൦.
ധരം ആദ്യ ദേവനായി, അവ്യയനായ ധ്രുവൻ രണ്ടാമനായി, വിശ്വാവസു മൂന്നാമനായി, സോമൻ ഇശ്വരൻ നാലാമനായി ജനിച്ചു.
തതോനുരൂപമായം ച യമം തസ്മാദനംതരമ്। സപ്തമം ച തഥാ വായുമഷ്ടമം നിര്ഹൃതിം തഥാ॥൧.൪൦.
അതിനുശേഷം അനുരൂപൻ, മായ, യമൻ എന്നിവരും, ഏഴാമനായി വായു, എട്ടാമനായി നിരൃതി ജനിച്ചു.
ധര്മസ്യാപത്യമേതദ്വൈ സുരഭ്യാം തദജായത। വിശ്വേദേവാശ്ച വിശ്വായാം ധര്മാജ്ജാതാ ഇതി സ്മൃതാഃ॥൧.൪൦.
ധർമ്മന്റെ ഈ സന്തതികൾ സുരഭിയിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. വിശ്വദേവന്മാർ വിശ്വയിൽ നിന്ന് ധർമ്മംകൊണ്ട് ജനിച്ചതായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ദക്ഷശ്ചൈവ മഹാബാഹുഃ പുഷ്കരസ്തമ ഏവ ച। ചാക്ഷുഷശ്ച തതോത്രിശ്ച തഥാ ഭദ്രമഹോരഗൌ॥൧.൪൦.
മഹാബാഹുവായ ദക്ഷൻ, പുഷ്കരൻ, ചാക്ഷുഷൻ, അത്രി, ഭദ്രൻ എന്ന മഹാസർപ്പന്മാർ ഇവരും ജനിച്ചു.
വിശ്വാംതക വസുര്ബാലോ നികുംഭശ്ച മഹായശാഃ। രുരുദശ്ചാതിസിദ്ധൌജാ ഭാസ്കര പ്രമിതദ്യുതിഃ॥൧.൪൦.
വിശ്വാന്തകൻ, വസു, ബാലൻ, മഹാപ്രശസ്തനായ നികുംബൻ, അതിശക്തനായ രുരുദൻ, അളവുള്ള പ്രകാശമുള്ള ഭാസ്കരൻ ഇവരും ജനിച്ചു.
വിശ്വാന്ദേവാന്ദേവമാതാ വിശ്വേഷാം ജനയത്സുതാന്। മരുത്വതീ മരുത്വതോ ദേവാനജനയത്സുതാന്॥൧.൪൦.
വിശ്വദേവന്മാരുടെ മാതാവ്, എല്ലാ വിശ്വദേവന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. മറുത്വതിയും മറുതിന്റെ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.