ന ചൈവ കശ്ചിദവ്യക്തം വ്യക്തോ വേദിതുമര്ഹതി। കശ്ചൈഷ പുരുഷോ നാമ കിം യോഗഃ കശ്ച യോഗവാന്
അവ്യക്തമായതോ വ്യക്തമായതോ ആരും അറിയാൻ കഴിയില്ല; ഈ പുരുഷൻ ആരാണ്, ഈ യോഗം എന്താണ്, യോഗശക്തിയുള്ളവൻ ആരാണ്?
ന പൃഷ്ഠേ നൈവമഭിതോ നൈവ പാര്ശ്വേ ന ചാഗ്രതഃ। കശ്ചിദ്വിജ്ഞായതേ തസ്യ ദൃശ്യതേ ദേവസത്തമഃ
പിന്നിലും ചുറ്റും വശങ്ങളിലും മുന്നിലും ആരും അവനെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ദൃശ്യനാകുന്നു.
നഭഃ ക്ഷിതിം പവനമപഃ പ്രകാശനം പ്രജാപതിം ഭുവനധരം സുരേശ്വരമ്। പിതാമഹം ശ്രുതിനിലയം മുനിം പ്രഭും സമാപയഞ്ഛയനമരോചയത്പ്രഭുഃ
ആകാശം, ഭൂമി, കാറ്റ്, വെള്ളം, പ്രകാശം, സൃഷ്ടികർത്താവ്, ലോകാധാരൻ, ദേവാധിപൻ, പിതാമഹൻ, വേദങ്ങളുടെ ആധാരം, മুনি, പ്രഭു—ഇവയെല്ലാം ഒന്നാക്കി, ഭഗവാൻ വിശ്രമസ്ഥലം ഒരുക്കി.
ഏവമേകാര്ണവീഭൂതേ ശേതേ ലോകേ മഹാദ്യുതിഃ। പ്രച്ഛാദ്യ സലിലേനോര്വീം ഹംസോ നാരായണായ തേ
ഇങ്ങനെ ലോകം ഏകസമുദ്രമായപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ വെള്ളത്തിൽ ഭൂമിയെ മറച്ച് കിടക്കുന്നു; ആ ഹംസൻ നാരായണനാണ്.
മഹതോ രജസോ മധ്യേ മഹാര്ണവസമസ്യ വൈ। വാരിജാക്ഷോ മഹാബാഹുരക്ഷയം ബ്രഹ്മ യദ്വിദുഃ
വലിയ അന്ധകാരത്തിന്റെ നടുവിൽ, മഹാസമുദ്രത്തിൽ, താമരക്കണ്ണൻ, മഹാബാഹുവൻ, അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മം ആണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
ആത്മരൂപസരൂപേണ തമസാ സംവൃതഃ പ്രഭുഃ। മനഃ സാത്വികമാദായ യത്ര തത്സത്വമാഹിതം
സ്വരൂപമായ അന്ധകാരത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ്, ഭഗവാൻ സാത്വികമായ മനസ്സിനെ സ്വീകരിച്ചു, അവിടെ ആ സത്ത്വം സ്ഥാപിച്ചു.
യഥാതഥ്യം പരം ജ്ഞാനം ഭൂതായ ബ്രഹ്മണേ തതഃ। രഹസ്യം ച തഥോദ്ദിഷ്ടം യഥോപനിഷദാം സ്മൃതമ്
അങ്ങനെ യഥാർത്ഥമായ പരമജ്ഞാനം ബ്രഹ്മാവിന് നൽകി; രഹസ്യവും ഉപനിഷത്തുകളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ പ്രസ്താവിച്ചു.
പുരുഷോ യജ്ഞ ഇത്യേതത്പരമം പരികീര്തിതമ്। യശ്ചാന്യഃ പുരുഷാഖ്യഃ സ്യാത്സ ഏവ പുരുഷോത്തമഃ
പുരുഷൻ യജ്ഞം ആണെന്ന് പരമമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റെല്ലാവരും പുരുഷൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, അവനാണ് പരമപുരുഷൻ.
യേ ച യജ്ഞകരാ വിപ്രാ യേ ൠത്വിജ ഇതി സ്മൃതാഃ। അസ്മാദേവ പുരാ ഭൂതാ വക്ത്രേഭ്യഃ ശ്രൂയതേ തഥാ
യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്ന ബ്രാഹ്മണരും, യജ്ഞത്തിൽ മുഖ്യഭാഗം വഹിക്കുന്നവരും, ഇവർ എല്ലാം ഈ മുഖങ്ങളിൽ നിന്നാണ് പുരാതനകാലത്ത് ഉദിച്ചുവന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മാണം പ്രഥമം വക്ത്രാദുദ്ഗാതാരം ച സാമഗം। ഹോതാരം ച തഥാദ്ധ്വര്യും ബാഹുഭ്യാമസൃജത്പ്രഭുഃ
ആദ്യത്തെ വായിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെയും, ഉദ്ഗാതാവിനെയും, സാമവേദം പാടുന്നവനെയും, ഹോതാവിനെയും, അങ്ങനെ തന്നെ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ധ്വര്യുവിനെയും സ്രഷ്ടാവ് സൃഷ്ടിച്ചു.
ബ്രഹ്മാണം ബ്രാഹ്മാണാച്ഛംസി സ്തോതാരൌ ചൈവ സര്വശഃ। മേഢ്രാച്ച മൈത്രാവരുണം പ്രതിഷ്ഠാതാരമേവ ച
ബ്രഹ്മാവിനെയും, ബ്രാഹ്മണനെയും, ചാംസിനെയും, എല്ലാ സ്തോത്രാക്കളെയും, കൂടാതെ മേഢ്രത്തിൽ നിന്ന് മൈത്രാവരുണനെയും പ്രതിഷ്ഠാതാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഉദരാത്പ്രതിഹര്താരം പോതാരം ചൈവ പാര്ഥിവ। പാണിഭ്യാമഥ ചാഗ്നീധ്രമുന്നേതാരം ച യാജുഷമ്
ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഹർത്താവിനെയും പോതാവിനെയും, പിന്നെ കൈകളിൽ നിന്ന് അഗ്നീധ്രനെയും യാജ്ഞികനായ ഉന്നേതാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
അച്ഛാവാകമഥോരുഭ്യാം സുബ്രഹ്മണ്യം ച സാമഗമ്। ഏവമേവം സ ഭഗവാന്ഷോഡശൈതാന്ജഗത്പതിഃ
ഉരുക്കളിൽ നിന്ന് അച്ചാവാകനെയും സാമഗനായ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഈ ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ ഭഗവാൻ ആറ് പതിനാറുപേരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സ്വയംഭൂഃ സര്വയജ്ഞാനാമൃത്വിജോഽസൃജദുത്തമാന്। തദാ ചൈഷ മഹായോഗീ പുരുഷോ യജ്ഞസംജ്ഞിതഃ
സ്വയംഭുവായ ഭഗവാൻ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങൾക്കും ഉത്തമമായ ഋത്വിജന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; അപ്പോൾ മഹായോഗിയായ യജ്ഞപുരുഷൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വേദാശ്ചൈവ തഥാ സര്വേ സഹാംഗോപനിഷത്ക്രിയാഃ। സ്വപിത്യേകാര്ണവേ ചൈവ യദാശ്ചര്യമഭൂത്പുരാ
അങ്ങനെ തന്നെ എല്ലാ വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗങ്ങളായ ഉപനിഷത്തുകളും കർമ്മങ്ങളും കൂടി, പുരാതനകാലത്ത് ഒരേ സമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന അത്ഭുതം അനുഭവപ്പെട്ടു.
ശ്രൂയതാം തു തദാ വിപ്രോ മാര്കംഡേയഃ കുതൂഹലാത്। ഗീര്ണോ ഭഗവതാ തേന കുക്ഷാവാസീന്മഹാമുനിഃ
ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ: അപ്പോൾ മാർകണ്ടേയമുനി കൗതുകത്തോടെ ഭഗവാനാൽ വിഴുങ്ങപ്പെട്ടു, മഹാമുനിയായ അവൻ ഭഗവാന്റെ വയറ്റിൽ പാർത്തു.
ബഹുവര്ഷസഹസ്രായുസ്തസ്യൈവ വരതേജസഃ। അടംസ്തീര്ഥപ്രസംഗേന പൃഥിവീതീര്ഥഗോചരഃ
വളരെ ആയുസ്സും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള അവൻ, ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, അനേകം വർഷങ്ങൾ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി.
ആശ്രമാണി ച പുണ്യാനി ദേവതായതനാനി ച। ദേശാദ്രാഷ്ട്രാണി ചിത്രാണി പുരാണി വിവിധാനി ച
അവൻ പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളും, ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും, വിവിധ ദേശങ്ങളും, രാജ്യങ്ങളും, അത്ഭുതകരമായ പുരാതന സ്ഥലങ്ങളും കണ്ടു.
ജപഹോമപരാഃ ശാംതാസ്തപോഭിരമലാഃ സ്മൃതാഃ। മാര്കംഡേയസ്തതസ്തസ്യ ശനൈര്വക്ത്രാദ്വിനിര്ഗതഃ
ജപവും ഹോമവും ചെയ്യുന്ന, ശാന്തരും തപസ്സിലൂടെ നിർമലരായവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; പിന്നെ മാർകണ്ടേയൻ ശാന്തമായി ഭഗവാന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
നിഷ്ക്രാമന്തം ന ചാത്മാനം ജാനീതേ ദേവമായയാ। നിഷ്ക്രമ്യ തസ്യ ഉദരാദേകാര്ണവമഥോ ജഗത്
പുറത്തുവരുമ്പോൾ ദൈവമായ മായയാൽ അവൻ താനെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; ഭഗവാന്റെ വയറ്റിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ അവൻ ഏകസമുദ്രവും ലോകവും കണ്ടു.
സര്വതസ്തമസാഛന്നം മാര്കംഡേയോന്വവൈക്ഷത। തസ്യോത്പന്നം ഭയം തീവ്രം വ്യത്യയം ചാത്മജീവിതമ്
എല്ലായിടത്തും ഇരുണ്ടിരിപ്പും മാത്രം മാർകണ്ടേയൻ കണ്ടു; അതിനാൽ അവനിൽ ശക്തമായ ഭയവും ജീവനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയും ജനിച്ചു.
ദേവദര്ശനസംഹൃഷ്ടോ വിസ്മയം പരമം ഗതഃ। സോഽചിംതയദമോഘാത്മാ മാര്കംഡേയോഥ ശംകിതഃ
ദേവദർശനത്തിൽ സന്തോഷിച്ചും അത്ഭുതത്തിൽ മുഴുകിയും, അപ്രമാദിയായ മാർകണ്ടേയൻ സംശയത്തോടെ ആലോചിച്ചു.
കിം നു സ്യാച്ചിത്തസംമോഹഃ കിം നു സ്വപ്നോനുഭൂയതേ। വ്യക്തമന്യതരോ ഭാവ ഏതയോര്ഭവിതാ മമ
ഇത് മനസ്സിന്റെ മോഹമാണോ? അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ സ്വപ്നം കാണുന്നുണ്ടോ? ഈ രണ്ടിൽ ഒന്നാണ് എനിക്ക് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ന ഹി സ്വപ്നോ ഹ്യയം സത്യയുക്തം യത്സത്യമര്ഹതി। നഷ്ടചംദ്രാര്കപവനോ നഷ്ടപര്വതഭൂതലഃ
ഇത് സ്വപ്നമല്ല, കാരണം ഇതിൽ യാഥാർത്ഥ്യം ഉണ്ട്; യാഥാർത്ഥ്യമാണെങ്കിൽ അതാണ് യോഗ്യം; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കാറ്റും പർവതങ്ങളും ഭൂമിയും എല്ലാം ഇല്ലാതായി.
കതമഃ സ്യാദയം ലോക ഇതി ശോകമുപാഗതഃ। ദദര്ശ ചാപി പുരുഷം സ്വപംതം പര്വതോപമമ്
ഈ ലോകം ഏതാണ് എന്ന് ചിന്തിച്ച് ദുഃഖത്തിലായപ്പോൾ, അവൻ ഒരു വലിയ പർവതത്തെപ്പോലെയുള്ള ഉറങ്ങുന്ന പുരുഷനെ കണ്ടു.
സലിലേഽധമഥോ മഗ്നം ജീമൂതമിവ സാഗരേ। തപംതമിവ തേജോഭിരാമുക്തശശിഭാസ്കരമ്
ജലത്തിൽ മുഴുകി കിടക്കുന്ന, സമുദ്രത്തിലെ മേഘംപോലെയും, തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനെയും അവൻ കണ്ടു.
ഗാംഭീര്യാത്സാഗരമിവ ഭാസമാനമ്മവൌജസാ। ദേവം ദ്രഷ്ടുമിഹായാതഃ കോ ഭവാനിതി വിസ്മയാത്
സമുദ്രത്തേക്കാൾ ആഴമുള്ളതും, അതീവ പ്രകാശമുള്ളതുമായ ആ അദ്ഭുതരൂപത്തെ കണ്ടു, 'ദേവനെ കാണാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്ന നീ ആരാണ്?' എന്ന ആശ്ചര്യത്തോടെ അവൻ ചിന്തിച്ചു.
തഥൈവ ച മുനിഃ കുക്ഷിം പുനരേവ പ്രവേശിതഃ। സംപ്രവിഷ്ടഃ പുനഃ കുക്ഷിം മാര്കംഡേയഃ സവിസ്മയമ്
അപ്പോൾ, മുമ്പ് പോലെ തന്നെ, ആ മുനി വീണ്ടും അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു; മാർകണ്ടേയൻ അത്ഭുതത്തോടെ വീണ്ടും ഗർഭത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തഥൈവ ച പുനര്ഭൂയോ വിജാനന്സ്വപ്നദര്ശനമ്। സ തഥൈവ യഥാപൂര്വം പൃഥിവീമടതേ വനമ്
അതു സ്വപ്നംപോലെയുള്ള ദർശനമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവൻ മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ ഭൂമിയിലും കാടിലും വീണ്ടും സഞ്ചരിച്ചു.
പുണ്യതീര്ഥജലോപേതം വിവിധാന്യാശ്രമാണി ച। ക്രതുഭിര്യജമാനാംശ്ച സമാപ്തഗുരുദക്ഷിണൈഃ
പുണ്യമായ തീർത്ഥജലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വിവിധ ആശ്രമങ്ങളും, യജ്ഞങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി ഗുരുദക്ഷിണ നൽകി തീർത്ത യജമാനന്മാരെയും അവൻ കണ്ടു.