ഉപവിഷ്ടേ തു കാകുത്സ്ഥേ അര്ഘം ദത്വാ വിഭീഷണഃ। ഉവാച പ്രാംജലിര്ഭൂത്വാ സുഗ്രീവം ഭരതം തഥാ
കാകുത്ഥ്സൻ ഇരുന്നപ്പോൾ വിഭീഷണൻ അർഘ്യം നൽകി, കയ്യുകൂപ്പി സുഗ്രീവനോടും ഭരതനോടും സംസാരിച്ചു.
ഇഹാഗതസ്യ രാമസ്യ യദ്ദാസ്യേ ന തദസ്തി മേ। ഇയം ച ലംകാ രാമേണ രിപും ത്രൈലോക്യകംടകമ്
ഇവിടെ വന്ന രാമനു ഞാൻ നൽകാൻ ഒന്നുമില്ല; ഈ ലങ്കയെ രാമൻ, മൂന്ന് ലോകത്തിനും ഭയമായ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിച്ചവൻ—
ഹത്വാ തു പാപകര്മാണം ദത്താ പൂര്വം പുരീ മമ। ഇയം പുരീ ഇമേ ദാരാ അമീ പുത്രാസ്തഥാ ഹ്യഹം
പാപിയായവനെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഈ നഗരം എനിക്കു മുമ്പ് തന്നു; ഈ നഗരം, ഈ ഭാര്യമാർ, ഈ മക്കൾ, ഞാനും—
സര്വമേതന്മയാ ദത്തം സര്വമക്ഷയമസ്തു തേ। തതഃ പ്രകൃതയഃ സര്വാ ലംകാവാസിജനാശ്ച യേ
ഇതെല്ലാം ഞാൻ നല്കുന്നു; ഇവയെല്ലാം നിനക്കു ക്ഷയിക്കാതെ ഇരിക്കട്ടെ. പിന്നെ ലങ്കയിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളും നഗരവാസികളും—
ആജഗ്മൂ രാഘവം ദ്രഷ്ടും കൌതൂഹലസമന്വിതാഃ। ഉക്തോ വിഭീഷണസ്തൈസ്തു രാമം ദര്ശയ നഃ പ്രഭോ
അവർ രാഘവനെ കാണാൻ ആകാംക്ഷയോടെ വന്നു; അവർ വിഭീഷണനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, രാമനെ ഞങ്ങൾക്ക് കാണിക്കൂ.'
വിഭീഷണേന കഥിതാ രാഘവായ മഹാത്മനേ। തേഷാമുപായനം സര്വം ഭരതോ രാമചോദിതഃ
വിഭീഷണൻ ആ മഹാത്മാവായ രാഘവനോട് അവരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു; രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഭരതൻ അവരുടെ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.
ജഗ്രാഹ വാനരേന്ദ്രശ്ച ധനരത്നൌഘസംചയം। ഏവം തത്ര ത്ര്യഹം രാമോ ഹ്യവസദ്രാക്ഷസാലയേ
വാനരരാജാവും ധനവും രത്നങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും ഏറ്റെടുത്തു; അങ്ങനെ രാമൻ അവിടെ രാക്ഷസരുടെ വീട്ടിൽ മൂന്നു ദിവസം താമസിച്ചു.
ചതുര്ഥേഹനി സംപ്രാപ്തേ രാമേ ചാപി സഭാസ്ഥിതേ। കേകസീ പുത്രമാഹേദം രാമം ദ്രക്ഷ്യാമി പുത്രക
നാലാം ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ രാമൻ സഭയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കേകസി മകനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, ഞാൻ രാമനെ കാണണം.'
ദൃഷ്ടേ തസ്മിന്മഹത്പുണ്യം പ്രാപ്യതേ മുനിസത്തമൈഃ। വിഷ്ണുരേഷ മഹാഭാഗശ്ചതുര്മൂര്തിസ്സനാതനഃ
അത് കണ്ടാൽ മഹത്തായ പുണ്യം മഹർഷിമാര്ക്ക് ലഭിക്കും; ഈ മഹാഭാഗൻ, സനാതനൻ, നാലു രൂപങ്ങളുള്ള വിഷ്ണുവാണ്.
സീതാ ലക്ഷ്മീര്മഹാഭാഗ ന ബുദ്ധാ സാഗ്രജേന തേ। പിത്രാ തേ പൂര്വമാഖ്യാതം ദേവാനാം ദിവിസംഗമേ
സീതയാണ് ലക്ഷ്മി, മഹാഭാഗേ; അവളെ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ദേവന്മാരുടെ സംഗമത്തിൽ നിന്റെ അച്ഛൻ ഇതു മുമ്പേ പറഞ്ഞിരുന്നു.
കുലേ രഘൂണാം വൈ വിഷ്ണുഃ പുത്രോ ദശരഥസ്യ തു। ഭവിഷ്യതി വിനാശായ ദശഗ്രീവസ്യ രക്ഷസഃ
രഘുവംശത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി വിഷ്ണു ജനിക്കും, പത്തുതലകളുള്ള രാക്ഷസനായ ദശഗ്രീവനെ നശിപ്പിക്കാൻ.
വിഭീഷണ ഉവാച। ഏവം കുരുഷ്വ വൈ മാതര്ഗൃഹാണ നവമം വരമ്। പാത്രം ചംദനസംയുക്തം ദധിക്ഷൌദ്രാക്ഷതൈഃ സഹ
വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: അമ്മേ, ഇങ്ങനെ ചെയ്യൂ, ഒൻപതാമത്തെ വരം സ്വീകരിക്കൂ. ചന്ദനമണയിച്ച പാത്രം, തയിരും തേനും അക്ഷതയും ചേർത്ത് എടുക്കൂ.
ദൂര്വയാര്ഘം സഹ കുരു രാജപുത്രസ്യ ദര്ശനമ്। സരമാമഗ്രതഃ കൃത്വാ യാശ്ചാന്യാ ദേവകന്യകാഃ
ദൂർവാ പുല്ല് ചേർത്ത് അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു, രാജകുമാരനെ കാണാൻ പോകൂ. സരമയെ മുൻപിൽ വെച്ച്, മറ്റു ദേവകന്യകളോടൊപ്പം നീ പോകണം.
വ്രജസ്വ രാഘവാഭ്യാശം തസ്മാദഗ്രേ വ്രജാമ്യഹമ്। ഏവമുക്ത്വാ ഗതം രക്ഷോ യത്ര രാമോ വ്യവസ്ഥിതഃ
രാഘവന്റെ അടുക്കൽ പോകൂ; ഞാൻ ആദ്യം പോകാം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ രാക്ഷസൻ രാമൻ ഇരുന്നിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.
ഉത്സാര്യ ദാനവാന്സര്വാന്രാമം ദ്രഷ്ടും സമാഗതാന്। സഭാം താം വിമലാം കൃത്വാ രാമം സ്വാഭിമുഖേ സ്ഥിതമ്
രാമനെ കാണാൻ വന്നിരുന്ന എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും അവൻ അകറ്റി, സഭ ശുദ്ധമാക്കി, രാമനെ നേരെ മുന്നിൽ നില്ക്കുവാൻ പറഞ്ഞു.
വിഭീഷണ ഉവാച। വിജ്ഞാപ്യം ശൃണു മേ ദേവ വദതശ്ച വിശാംപതേ। ദശഗ്രീവം കുംഭകര്ണം യാ ച മാം ചാപ്യജീജനത്
വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: ദേവാ, എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കൂ, രാജാവേ, ഞാൻ പറയുമ്പോൾ. ദശഗ്രീവനും കുംഭകർണ്ണനും എന്നെയും പ്രസവിച്ചവൾ—
ഇയം സാ ദേവമാതാ നഃ പാദൌ തേ ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി। തസ്യാസ്തു ത്വം കൃപാം കൃത്വാ ദര്ശനം ദാതു മര്ഹസി1.38.
ഇവൾ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ദേവമാതാവ്; അവൾ നിന്റെ പാദങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവളോടു ദയ കാണിച്ച്, അവളെ കാണാൻ അനുവാദം തരണം.
രാമ ഉവാച। അഹം തസ്യാഃ സമീപം തു മാതൃദര്ശനകാംക്ഷയാ। ഗമിഷ്യേ രാക്ഷസേംദ്ര ത്വം ശീഘ്രം യാഹി മമാഗ്രതഃ
രാമൻ പറഞ്ഞു: അമ്മയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ അവളുടെ അടുക്കൽ പോകും, രാക്ഷസരാജാവേ; നീ എനിക്ക് മുന്നിൽ വേഗം പോകൂ.
പ്രതിജ്ഞായ തു തം വാക്യമുത്തസ്ഥൌ ച വരാസനാത്। മൂര്ധ്നി ചാംജലിമാധായ പ്രണാമമകരോദ്വിഭുഃ
അവൻ ആ വാക്ക് ഉറപ്പു നൽകി, ഉത്തമാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, കൈകൂപ്പി തലയിൽ വെച്ച് വന്ദനം ചെയ്തു.
അഭിവാദയേഹം ഭവതീം മാതാ ഭവസി ധര്മതഃ। മഹതാ തപസാ ചാപി പുണ്യേന വിവിധേന ച
ഇവിടെയാണു ഞാൻ നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നത്; നീ ധർമ്മത്താൽ എന്റെ അമ്മയാണ്, വലിയ തപസ്സും അനേകം പുണ്യങ്ങളും കൊണ്ടും.
ഇമൌ തേ ചരണൌ ദേവി മാനവോ യദി പശ്യതി। പൂര്ണസ്സ്യാത്തദഹം പ്രീതോ ദൃഷ്ട്വേമൌ പുത്രവത്സലേ
ദേവിയേ, ഒരു മനുഷ്യൻ നിന്റെ പാദങ്ങൾ കണ്ടാൽ അവൻ പൂർണ്ണനാകും; അമ്മേ, പുത്രസ്നേഹിനിയായ നീയുടെ ഈ രണ്ട് പാദങ്ങൾ കണ്ടതിൽ ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്.
കൌസല്യാ മേ യഥാ മാതാ ഭവതീ ച തഥാ മമ। കേകസീ ചാബ്രവീദ്രാമം ചിരം ജീവ സുഖീ ഭവ
കൗസല്യ എങ്ങനെ എന്റെ അമ്മയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് നീയും. കേകസിയും രാമനോടു പറഞ്ഞു: ദീർഘായുസ് ലഭിക്കട്ടെ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കണം.
ഭര്ത്രാ മേ കഥിതം വീര വിഷ്ണുര്മാനുഷരൂപധൃത്। അവതീര്ണോ രഘുകുലേ ഹിതാര്ഥേത്ര ദിവൌകസാമ്
വീരാ, വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ച് ദേവന്മാരുടെ ഭാവുകത്തിനായി രഘുവംശത്തിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് എന്റെ ഭർത്താവ് പറഞ്ഞിരുന്നു.
ദശഗ്രീവ വിനാശായ ഭൂതിം ദാതും വിഭീഷണേ। വാലിനോ നിധനം ചൈവ സേതുബംധം ച സാഗരേ
ദശഗ്രീവന്റെ നാശത്തിനും, വിഭീഷണന് ഐശ്വര്യം നൽകാനും, വാലിയെ സംഹരിക്കാനും, സമുദ്രത്തിൽ പാലം പണിയാനും.
പുത്രോ ദശരഥസ്യൈവ സര്വം സ ച കരിഷ്യതി। ഇദാനീം ത്വം മയാ ജ്ഞാതഃ സ്മൃത്വാ തദ്ഭര്തൃഭാഷിതമ്
ദശരഥന്റെ മകനായ അവൻ ഇതെല്ലാം ചെയ്യും; ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്തു.
സീതാ ലക്ഷ്മീര്ഭവാന്വിഷ്ണുര്ദേവാ വൈ വാനരാസ്തഥാ। ഗൃഹം പുത്ര ഗമിഷ്യാമി സ്ഥിരകീര്തിമവാപ്നുഹി
സീതയാണ് ലക്ഷ്മി, നീ വിഷ്ണുവാണ്, ദേവന്മാരും വാനരന്മാരും കൂടെ. മകനേ, ഞാൻ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; നീ സ്ഥിരമായ കീർത്തി നേടട്ടെ.
സരമോവാച। ഇഹൈവ വത്സരം പൂര്ണമശോകവനികാസ്ഥിതാ। സേവിതാ ജാനകീ ദേവ സുഖം തിഷ്ഠതി തേ പ്രിയാ
സരമാ പറഞ്ഞു: അശോകവനത്തിൽ ഞാൻ കൂടെ നിന്നുകൊണ്ട്, ഒരു മുഴുവൻ വർഷം ജാനകി ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രഭോ. അവൾ സുഖമായിരിക്കുന്നു.
നിത്യം സ്മരാമി വൈ പാദൌ സീതായാസ്തു പരംതപ। കദാ ദ്രക്ഷ്യാമി താം ദേവീം ചിംതയാനാ ത്വഹര്നിശമ്
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, ഞാൻ സീതയുടെ പാദങ്ങൾ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നു; രാവും പകലും ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നത്, 'എപ്പോഴാണ് ആ ദേവിയെ ഞാൻ കാണുക?' എന്നതാണ്.
കിമര്ഥം ദേവദേവേന നാനീതാ ജാനകീ ത്വിഹ। ഏകാകീ നൈവ ശോഭേഥാ യോഷിതാ ച തയാ വിനാ
ദേവദേവൻ ജാനകിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? നീ ഒറ്റയ്ക്കായാൽ നിനക്കും ഭംഗിയില്ല, അവളും നിന്നെ കൂടാതെ പ്രകാശിക്കില്ല.
സമീപേ ശോഭതേ സീതാ ത്വം ച തസ്യാഃ പരംതപ। ഏവം ബ്രുവന്ത്യാം ഭരതഃ കേയമിത്യബ്രവീദ്വചഃ
സീത നിന്റെ അടുത്ത് ഉണ്ടായാൽ അവൾക്കും ഭംഗിയുണ്ട്, നീയും അവളുടെ കൂടെ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ. ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ ചോദിച്ചു: 'ഇവൾ ആരാണ്?'