പ്രഹര്ഷമതുലം പ്രാപ്യ സാധുസാധ്വിതി ചാബ്രുവന്। വാനരാശ്ച മഹാത്മാനഃ സുഗ്രീവസഹിതാസ്തദാ
അസമാനമായ സന്തോഷം ലഭിച്ച കുരങ്ങന്മാർ, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം, 'ശബാശ്! ശബാശ്!' എന്നു ഉല്ലാസത്തോടെ പറഞ്ഞു.
വാനര്യശ്ച മഹാഭാഗാസ്താരാദ്യാസ്തത്ര രാഘവമ്। അഭിപ്രേക്ഷ്യാശ്രുകംഠ്യശ്ച പ്രണിപത്യേദമബ്രുവന്
താരയെ മുന്നിൽ നിർത്തി കുരങ്ങസ്ത്രീകൾ, രാഘവനെ നോക്കി, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കഴുത്തോടെ വന്ദിച്ചു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു:
ക്വ സാ ദേവീ ത്വയാ ദേവ യാ വിനിര്ജിത്യരാവണമ്। ശുദ്ധിം കൃത്വാ ഹി തേ വഹ്നൌ പിതുരഗ്ര ഉമാപതേഃ
'പ്രഭോ, രാവണനെ ജയിച്ച ശേഷം, അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച്, അപ്പനും ഉമാപതിയും മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്ന ആ ദേവി എവിടെയാണ്?'
ത്വയാനീതാ പുരീം രാമ ന താം പശ്യാമി തേഗ്രതഃ। ന വിനാ ത്വം തയാ ദേവ ശോഭസേ രഘുനംദന
'നീ ഈ നഗരം തിരികെ കൊണ്ടുവന്നുവെങ്കിലും, അവളെ ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ കാണുന്നില്ല; അവളില്ലാതെ, പ്രഭോ, രഘുനന്ദന, നീ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല.'
ത്വയാ വിനാപി സാധ്വീ സാ ക്വ നു തിഷ്ഠതി ജാനകീ। അന്യാം ഭാര്യാം ന തേ വേദ്മി ഭാര്യാഹീനോ ന ശോഭസേ
'നിനക്ക് കൂടാതെ പോലും ആ സത്യവതി സീത എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്? നിനക്ക് മറ്റൊരു ഭാര്യയുണ്ടെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; ഭാര്യയില്ലാതെ നീ ഭംഗിയുള്ളവനല്ല.'
ക്രൌംചയുഗ്മം മിഥോ യദ്വച്ചക്രവാകയുഗം യഥാ। ഏവം വദംതീം താം താരാം താരാധിപസമാനനാമ്
'കൗഞ്ചപ്പക്ഷികളുടെ ജോഡി പോലെ, ചക്രവാകപ്പക്ഷികളുടെ ജോഡി പോലെ—അങ്ങനെ, ചന്ദ്രനോട് സമമായ സൗന്ദര്യമുള്ള താര അവളെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.'
പ്രാഹ പ്രവചസാം ശ്രേഷ്ഠോ രാമോ രാജീവലോചനഃ। ചാരുദംഷ്ട്രേ വിശാലാക്ഷി കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ1.38.
അപ്പോൾ കമലനയനായ രാമൻ, വാക്കുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, മനോഹരമായ പല്ലുകളും വിശാലമായ കണ്ണുകളും ഉള്ള താരയോട് പറഞ്ഞു: 'കാലം അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ്.'
സര്വം കാലകൃതം വിദ്ധി ജഗദേതച്ചരാചരമ്। വിസൃജ്യതാഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ സുഗ്രീവോഭിമുഖഃ സ്ഥിതഃ
'ഈ സകല ജഗത്തും—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; എല്ലാ സ്ത്രീകളും വിട്ടുപോകട്ടെ, കാരണം സുഗ്രീവൻ എന്റെ മുന്നിലാണ്.'
സുഗ്രീവ ഉവാച। ഭവംതൌ യേന കാര്യേണ ഇഹായാതൌ നരേശ്വരൌ। തച്ചാപി കഥ്യതാം ശീഘ്രം കൃത്യകാലോ ഹി വര്തതേ
സുഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു: 'നരപതിമാരേ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഏത് കാര്യമിനെയാണ് ഇവിടെ വന്നത്? അതും വേഗത്തിൽ പറയണം, ചെയ്യേണ്ട സമയമാണ്.'
ബ്രുവാണമേവം സുഗ്രീവം ഭരതോ രാമചോദിതഃ। ആചചക്ഷേ ച ഗമനം ലംകായാം രാഘവസ്യ തു। തൌ ചാബ്രവീച്ച സുഗ്രീവോ ഭവദ്ഭ്യാം സഹിതഃ പുരീമ്
സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, രാമന്റെ പ്രേരണയിൽ ഭരതൻ, രാഘവന്റെ ലങ്കയാത്രയെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിച്ചു; അതിനുശേഷം സുഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിങ്ങളോടൊപ്പം നഗരത്തിലേക്ക് വരാം.'
ഗമിഷ്യേ രാക്ഷസം ദേവ ദ്രഷ്ടും തത്ര വിഭീഷണമ്। സുഗ്രീവേണൈവമുക്തേ തു ഗച്ഛസ്വേത്യാഹ രാഘവഃ
'പ്രഭോ, ഞാൻ അവിടെ പോയി രാക്ഷസനായ വിഭീഷണനെ കാണും,' എന്ന് സുഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ രാഘവൻ പറഞ്ഞു: 'പോകൂ.'
സുഗ്രീവോ രാഘവൌ തൌ ച പുഷ്പകേ തു സ്ഥിതാസ്ത്രയഃ। താവത്പ്രാപ്തം വിമാനം തു സമുദ്രസ്യോത്തരം തടമ്
സുഗ്രീവനും രാഘവന്മാരായ ഇരുവരും, മൂവരും, പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ആ വിമാനം സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ കരയിൽ എത്തി.
അബ്രവീദ്ഭരതം രാമോ ഹ്യത്ര മേ രാക്ഷസേശ്വരഃ। ചതുര്ഭിഃ സചിവൈഃ സാര്ധം ജീവിതാര്ഥേ വിഭീഷണഃ
രാമൻ ഭാരതനോടു പറഞ്ഞു: ഇതാ, രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായ വിഭീഷണൻ നാലു മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി എന്റെ അടുക്കൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
പ്രാപ്തസ്തതോ ലക്ഷ്മണേന ലംകാരാജ്യേഭിഷേചിതഃ। അത്ര ചാഹം സമുദ്രസ്യ പരേപാരേ സ്ഥിതസ്ത്ര്യഹമ്
അതിനുശേഷം, ലക്ഷ്മണൻ ലങ്കയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തതിനു ശേഷം വിഭീഷണൻ ഇവിടെ എത്തി; അപ്പോൾ ഞാൻ സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്ത് മൂന്നു ദിവസം കാത്തുനിന്നു.
ദര്ശനം ദാസ്യതേ മേഽസൌ ജ്ഞാതികാര്യം ഭവിഷ്യതി। താവന്ന ദര്ശനം മഹ്യം ദത്തമേതേന ശത്രുഹന്
അവൻ എനിക്ക് ദർശനം നൽകും; എന്റെ ബന്ധുവിനോടുള്ള കടമ ഞാൻ നിറവേറ്റും; അതുവരെ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, അവൻ എനിക്ക് ദർശനം നൽകിയിരുന്നില്ല.
തതഃ കോപഃ സുമദ്ഭൂതശ്ചതുര്ഥേഹനി രാഘവ। ധനുരായമ്യ വേഗേന ദിവ്യമസ്ത്രം കരേ ധൃതമ്
അതിനുശേഷം, നാലാം ദിവസം എനിക്ക് വലിയ കോപം ഉയർന്നു; ഞാൻ വേഗത്തിൽ വില്ല് പിടിച്ച് ദൈവികമായ ആയുധം കൈയിൽ എടുത്തു.
ദൃഷ്ട്വാ മാം ശരണാന്വേഷീ ഭീതോ ലക്ഷ്മണമാശ്രിതഃ। സുഗ്രീവേണാനുനീതോഽസ്മി ക്ഷമ്യതാം രാഘവ ത്വയാ
എനിക്ക് അഭയം തേടുന്നത് കണ്ടു ഭയപ്പെട്ട അവൻ ലക്ഷ്മണന്റെ സമീപം അഭയം പ്രാപിച്ചു; സുഗ്രീവന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഞാൻ ക്ഷമിച്ചു; രാഘവാ, നീ എന്നെ ക്ഷമിക്കണം.
തതോ മയോത്ക്ഷിപ്തശരോ മരുദേശേ ഹ്യപാകൃതഃ। തതസ്സമുദ്രരാജേന ഭൃശം വിനയശാലിനാ
അതിനുശേഷം, ഞാൻ വിട്ടുവിട്ട അമ്പ് വായുവിന്റെ ദേശത്ത് തിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു; പിന്നെ, സമുദ്രരാജാവായ അതീവ വിനയശീലനായവൻ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
ഉക്തോഹം സേതുബംധേന ലംകാം ത്വം വ്രജ രാഘവ। ലംഘയിത്വാ നരവ്യാഘ്ര വാരിപൂര്ണം മഹോദധിമ്
അവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: ഒരു പാലം പണിതു ലങ്കയിലേക്ക് പോവുക, രാഘവാ; മനുഷ്യസിംഹനേ, വെള്ളം നിറഞ്ഞ മഹാസമുദ്രം കടക്കുക.
ഏഷ സേതുര്മയാ ബദ്ധഃ സമുദ്രേ വരുണാലയേ। ത്രിഭിര്ദിനൈഃ സമാപ്തിം വൈ നീതോ വാനരസത്തമൈഃ
ഈ പാലം ഞാൻ സമുദ്രത്തിൽ, വരുണന്റെ വാസസ്ഥാനത്തിൽ പണിതതാണ്; മൂന്നു ദിവസത്തിനുള്ളിൽ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ അതു പൂർത്തിയാക്കി.
പ്രഥമേ ദിവസേ ബദ്ധോ യോജനാനി ചതുര്ദശ। ദ്വിതീയേഹനി ഷട്ത്രിംശത്തൃതീയേര്ധശതം തഥാ
ആദ്യ ദിവസം പതിനാലു യോജന ദൂരം പാലം പണിതു; രണ്ടാം ദിവസം മുപ്പത്താറ് യോജനവും, മൂന്നാം ദിവസം അമ്പത് യോജനവും.
ഇയം സാ ദൃശ്യതേ ലംകാ സ്വര്ണപ്രാകാരതോരണാ। അവരോധോ മഹാനത്ര കൃതോ വാനരസത്തമൈഃ
ഇവിടെ സ്വർണ്ണപ്രാകാരങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും ഉള്ള ലങ്ക കാണാം; വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇവിടെ വലിയ ഉപരോധം നടത്തി.
അത്ര യുദ്ധം മഹദ്വൃത്തം ചൈത്രാശുക്ലചതുര്ദശി। അഷ്ടചത്വാരിംശദ്ദിനം യത്രാസൌ രാവണോ ഹതഃ
ഇവിടെ ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം ദിവസത്തിൽ വലിയ യുദ്ധം നടന്നു; അവിടെ നാൽപ്പത്തിയെട്ടു ദിവസത്തിനകം രാവണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
അത്ര പ്രഹസ്തോ നീലേന ഹതോ രാക്ഷസപുംഗവഃ। ഹനൂമതാ ച ധൂമ്രാക്ഷോ ഹ്യത്രൈവ വിനിപാതിതഃ
ഇവിടെ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഹസ്തൻ നീലന്റെ കൈയിൽ വീണു; അതുപോലെ തന്നെ, ഹനുമാനാൽ ധൂമ്രാക്ഷനും ഇവിടെ തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
മഹോദരാതികായൌ ച സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ। അത്രൈവ മേ കുംഭകര്ണോ ലക്ഷ്മണേനേംദ്രജിത്തഥാ
മഹോദരനും അതികായനും മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ ഇവിടെ തന്നെ കൊല്ലിച്ചു; ഇവിടെ തന്നെ, കുമ്ഭകർണനും ഇന്ദ്രജിത്തും ലക്ഷ്മണൻ കൊല്ലിച്ചു.
മയാ ചാത്ര ദശഗ്രീവോ ഹതോ രാക്ഷസപുംഗവഃ। അത്ര സംഭാഷിതും പ്രാപ്തോ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ
ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഞാൻ തന്നെ ദശമുഖനായ രാവണനെ, രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെ, കൊല്ലിയത്; ഇവിടെ തന്നെ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവു സംസാരിക്കാൻ എത്തി.
പാര്വത്യാ സഹിതോ ദേവഃ ശൂലപാണിര്വൃഷധ്വജഃ। മഹേംദ്രാദ്യാഃ സുരഗണാഃ സഗംധര്വാസ്സ കിംനരാഃ
പാർവതിയോടൊപ്പം ശൂലധാരിയും വൃഷധ്വജനും, മഹേന്ദ്രൻമുതലായ ദേവതകളും ഗന്ധർവരും കിന്നരന്മാരുമൊക്കെ ഇവിടെ എത്തി.
പിതാ മേ ച സമായാതോ മഹാരാജസ്ത്രിവിഷ്ടപാത്। വൃതശ്ചാപ്സരസാം സംഘൈര്വിദ്യാധരഗണൈസ്തഥാ
എന്റെ അച്ഛനും ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാരാജാവും, അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടവും വിദ്യാധരരുടെ സംഘവും ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇവിടെ എത്തി.
തേഷാം സമക്ഷം സര്വേഷാം ജാനകീ ശുദ്ധിമിച്ഛതാ। ഉക്താ സീതാ ഹവ്യവാഹം പ്രവിഷ്ടാ ശുദ്ധിമാഗതാ
അവരൊക്കെയുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ശുദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച സീതയെ പറഞ്ഞു: 'നീ ഹവ്യവാഹനിൽ കടന്നതുകൊണ്ട് ശുദ്ധി പ്രാപിച്ചു'.
ലംകാധിപൈഃ സുരൈര്ദൃഷ്ടാ ഗൃഹീതാ പിതൃശാസനാത്। അഥാപ്യുക്തോഥ രാജ്ഞാഹമയോധ്യാം ഗച്ഛ പുത്രകമ്
ലങ്കയുടെ രാജാക്കന്മാരും ദേവന്മാരും കണ്ടു, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം എനിക്ക് പിടിച്ചു; പിന്നെ രാജാവായ അച്ഛൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, അയോധ്യയിലേക്ക് പോവു'.