ആജഗാമാഥ ഭരതോ രാമം ദൃഷ്ട്വാബ്രവീദിദമ്। കിം ത്വം ചിംതയസേ ദേവ ന രഹസ്യം വദസ്വ മേ
അപ്പോൾ ഭരതൻ വന്നു, രാമനെ കണ്ടു ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? എനിക്ക് ഒളിച്ചുവെക്കേണ്ട രഹസ്യമൊന്നുമില്ലല്ലോ.'
ദേവകാര്യേ ധരായാം വാ സ്വകാര്യേ വാ നരോത്തമ। ഏവം ബ്രുവംതം ഭരതം ധ്യായമാനമവസ്ഥിതമ്
'ദേവന്മാരുടെ കാര്യമായോ, ഭൂമിയുടെ കാര്യമായോ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ സ്വന്തം കാര്യമായോ?' എന്ന് ഭരതൻ ചോദിച്ചു, രാമനെ ധ്യാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട നിലയിൽ കണ്ടു.
അബ്രവീദ്രാഘവോ വാക്യം രഹസ്യം തു ന വൈ തവ। ഭവാന്ബഹിശ്ചരഃ പ്രാണോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹായശാഃ
രാഘവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് നിന്നിൽ ഒളിപ്പിക്കേണ്ട രഹസ്യമൊന്നുമില്ല; നീയും മഹത്വമുള്ള ലക്ഷ്മണനും എനിക്ക് പ്രാണനുപോലെയാണ്.'
അവേദ്യം ഭവതോ നാസ്തി മമ സത്യം വിധാരയ। ഏഷാ മേ മഹതീ ചിംതാ കഥം ദേവൈര്വിഭീഷണഃ
'എന്റെ കാര്യത്തിൽ നിന്നെ അറിയാത്തതൊന്നുമില്ലെന്നു സത്യമായി വിശ്വസിക്കണം; എനിക്ക് വലിയ ചിന്തയുള്ളത് ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിഭീഷണന്റെ സ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചാണ്.'
വര്തതേ യദ്ധിതാര്ഥം വൈ ദശഗ്രീവോ നിപാതിതഃ। ഗമിഷ്യേ തദഹം ലംകാം യത്ര ചാസൌ വിഭീഷണഃ
'ദേവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി രാവണൻ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ലങ്കയിലേക്ക്, വിഭീഷണൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകും.'
തം ച ദൃഷ്ട്വാ പുരീം താം തു കാര്യമുക്ത്വാ ച രാക്ഷസമ്। ആലോക്യ സര്വവസുധാം സുഗ്രീവം വാനരേശ്വരമ്
അവൻ ആ നഗരത്തെ കണ്ടു, രാക്ഷസനോടു ആവശ്യങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, മുഴുവൻ ഭൂമിയും നിരീക്ഷിച്ചു, പിന്നെ വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവനെ കണ്ടു.
മഹാരാജം ച ശത്രുഘ്നം ഭാതൃപുത്രാംശ്ച സര്വശഃ। ഏവം വദതി കാകുത്സ്ഥേ ഭരതഃ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
കാകുത്സ്ഥന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന്, ഭരതൻ രാജാവ് ശത്രുഘ്നനും സഹോദരന്മാരുടെ മക്കളെയും പരാമർശിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഉവാച രാഘവം വാക്യം ഗമിഷ്യേ ഭവതാ സഹ। ഏവം കുരു മഹാബാഹോ സൌമിത്രിരിഹ തിഷ്ഠതു
അവൻ രാഘവനോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ നിങ്ങളോടൊപ്പം പോകാം; മഹാബാഹുവേ, അങ്ങനെ ചെയ്യൂ. സൗമിത്രി ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ."
ഇത്യുക്ത്വാ ഭരതം രാമഃ സൌമിത്രം ചാഹ വൈ പുരേ। രക്ഷാകാര്യാ ത്വയാ വീര യാവദാഗമനം ഹി നൌ
ഇങ്ങനെ ഭരതനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, രാമൻ നഗരത്തിൽ സൗമിത്രിയോട് പറഞ്ഞു: "വീരാ, ഞങ്ങൾ തിരികെ വരുന്നതുവരെ നീ സംരക്ഷണ ചുമതല നോക്കണം."
ഏവം ലക്ഷ്മണമാദിശ്യ ധ്യാത്വാ വൈ പുഷ്പകം നൃപ। ആരുരോഹ സ വൈ യാനം കൌസല്യാനംദവര്ധനഃ
ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണനോട് നിർദ്ദേശം നൽകി, കൌസല്യയുടെ സന്തോഷം ആയ രാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തെ മനസ്സിൽ ഓർത്തു അതിൽ കയറി.
പുഷ്പകം തു തതഃ പ്രാപ്തം ഗാംധാരവിഷയോ യതഃ। ഭരതസ്യ സുതൌ ദൃഷ്ട്വാ ജഗന്നീതിം നിരീക്ഷ്യ ച
പിന്നീട് പുഷ്പകവിമാനം ഗന്ധാര പ്രദേശത്ത് എത്തി; ഭരതന്റെ മക്കളെയും ലോകത്തിന്റെ ഭരണവും അവിടെ കണ്ടു.
പൂര്വാം ദിശം തതോ ഗത്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ സുതൌ യതഃ। പുരേഷു തേഷു ഷഡ്രാത്രമുഷിത്വാ രഘുനംദനൌ
അവിടെ നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് പോയി, ലക്ഷ്മണന്റെ മക്കൾ താമസിക്കുന്ന നഗരങ്ങളിൽ രഘുവംശജന്മാർ ആറു രാത്രികൾ താമസിച്ചു.
ഗതൌ തേന വിമാനേന ദക്ഷിണാമഭിതോ ദിശമ്। ഗംഗായാമുനസംഭേദം പ്രയാഗമൃഷിസേവിതമ്
അവരും ആ വിമാനത്തിൽ തെക്കോട്ട് യാത്രചെയ്ത്, ഗംഗയും യമുനയും ചേരുന്ന, മുനികൾ വസിക്കുന്ന പ്രയാഗം എന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി.
അഭിവാദ്യ ഭരദ്വാജമത്രേരാശ്രമമീയതുഃ। സംഭാഷ്യ ച മുനീംസ്തത്ര ജനസ്ഥാനമുപാഗതൌ
അവർ ഭരദ്വാജനെ ആദരിച്ച്, അത്രിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെയുള്ള മുനികളുമായി സംസാരിച്ച്, ജനസ്ഥാനം എന്നിടത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രാമ ഉവാച। അത്ര പൂര്വം ഹൃതാ സീതാ രാവണേന ദുരാത്മനാ। ഹത്വാ ജടായുഷം ഗൃധ്രം യോസൌ പിതൃസഖോ ഹി നൌ
രാമൻ പറഞ്ഞു: "ഇവിടെ തന്നെയാണ് ദുഷ്ടനായ രാവണൻ, ഞങ്ങളുടെ അച്ഛന്റെ സുഹൃത്ത് ആയ ജടായുവിനെ കൊല്ലുകയും, സീതയെ അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തത്."
അത്രാസ്മാകം മഹദ്യുദ്ധം കബംധേന കുബുദ്ധിനാ। ഹതേന തേന ദഗ്ധേന സീതാസ്തേ രാവണാലയേ
"ഇവിടെയാണ് കബന്ധനെന്ന ദുഷ്ടനോടൊപ്പം വലിയ യുദ്ധം നടന്നത്; അവനെ കൊല്ലുകയും ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം, സീതയെ രാവണന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി."
ൠഷ്യമൂകേ ഗിരിവരേ സുഗ്രീവോ നാമ വാനരഃ। സ തേ കരിഷ്യതേ സാഹ്യം പംപാം വ്രജ സഹാനുജഃ
"ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിൽ, സുഖ്രീവൻ എന്ന വാനരൻ ഉണ്ട്; അവൻ നിനക്ക് സഹായം ചെയ്യും. സഹോദരനോടൊപ്പം പമ്പാസരസ്സിലേക്ക് പോകൂ."
പംപാസരഃ സമാസാദ്യ ശബരീം ഗച്ഛ താപസീമ്। ഇത്യുക്തോ ദുഃഖിതോ വീര നിരാശോ ജീവിതേ സ്ഥിതഃ
"പമ്പാസരസ്സിൽ എത്തുമ്പോൾ, ശബരിയെന്ന തപസിനിയെ കാണൂ. ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച വീരൻ, ദുഃഖത്തോടെ, ജീവൻ നിലനിർത്താൻ ആശയില്ലാതെ അവിടെ നിന്നു."
ഇയം സാ നലിനീ വീര യസ്യാം വൈ ലക്ഷ്മണോവദത്। മാ കൃഥാഃ പുരുഷവ്യാഘ്ര ശോകം ശത്രുവിനാശന
"ഇതാണ് ആ താമരക്കുളം, വീരാ, ഇവിടെ തന്നെയാണ് ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞത്: 'മനുഷ്യസിംഹാ, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, ദുഃഖിക്കരുത്' എന്ന്."
ആജ്ഞാകാരിണി ഭൃത്യേ ച മയി പ്രാപ്സ്യസി മൈഥിലീമ്। അത്ര മേ വാര്ഷികാ മാസാ ഗതാ വര്ഷശതോപമാഃ
"നീ ആജ്ഞാപാലകനായി ഭക്തിയോടെ ഇരുന്നാൽ, ഇവിടെ തന്നെ മൈഥിലിയെ ലഭിക്കും. എനിക്ക് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞ മാസങ്ങൾ നൂറുവർഷം പോലെ തോന്നി."
അത്രൈവ നിഹതോ വാലീ സുഗ്രീവാര്ഥേ പരംതപ। ഏഷാ സാ ദൃശ്യതേ നൂനം കിഷ്കിംധാ വാലിപാലിതാ
"ഇവിടെയാണ് വാലിയെ സുഖ്രീവന്റെ കാരണത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ടത്, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ. ഇതാണ് വാലി ഭരിച്ചിരുന്ന കിഷ്കിന്ദ."
യസ്യാം വൈ സ ഹി ധര്മാത്മാ സുഗ്രീവോ വാനരേശ്വരഃ। വാനരൈഃ സഹിതോ വീര താവദാസ്തേ സമാഃ ശതമ്
"ഇവിടെയാണ് ധാർമ്മികനായ സുഖ്രീവൻ, വാനരന്മാരുടെ രാജാവായി, വാനരന്മാരോടൊപ്പം നൂറുവർഷം താമസിച്ചത്, വീരനേ."
വാനരൈസ്സഹ സുഗ്രീവോ യാവദാസ്തേ സഭാം ഗതഃ। താവത്തത്രാഗതൌ വീരൌ പുര്യാം ഭരതരാഘവൌ
"വാനരന്മാരോടൊപ്പം സുഖ്രീവൻ സഭയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ ഭരതനും രാഘവനും ആ നഗരത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു."
ദൃഷ്ട്വാ സ ഭ്രാതരൌ പ്രാപ്തൌ പ്രണിപത്യാബ്രവീദിദമ്। ക്വ യുവാം പ്രസ്ഥിതൌ വീരൌ കാര്യം കിം നു കരിഷ്യഥഃ
"അവൻ ആ സഹോദരന്മാരെ കണ്ടു, വണങ്ങി പറഞ്ഞു: 'വീരന്മാരേ, നിങ്ങൾ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? നിങ്ങൾ ചെയ്യാൻ പോകുന്ന കാര്യം എന്താണ്?'"
വിനിവേശ്യാസനേ തൌ ച ദദാവര്ഘ്യേ സ്വയം തദാ। ഏവം സഭാസ്ഥിതേ തത്ര ധര്മിഷ്ടേ രഘുനംദനേ
അവരെ ഇരുവരെയും യോഗ്യമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുത്തി, അർഘ്യം സ്വന്തം കൈയ്യാൽ നൽകി. അങ്ങനെ, സദസ്സിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രഘുനന്ദനൻ അവിടെ ഇരുന്നു.
അംഗദോഥ ഹനൂമാംശ്ച നലോ നീലശ്ച പാടലഃ। ഗജോ ഗവാക്ഷോ ഗവയഃ പനസശ്ച മഹായശാഃ
അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, നലൻ, നീലൻ, പാടലൻ, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, മഹാപ്രശസ്തനായ പനസൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പുരോധസോ മംത്രിണശ്ച ദൈവജ്ഞോ ദധിവക്രകഃ। നീലശ്ശതബലിര്മൈന്ദോ ദ്വിവിദോ ഗംധമാദനഃ
പുരോഹിതന്മാർ, മന്ത്രിമാർ, ജ്യോതിഷക്കാരനായ ദധിവക്രകൻ, നീലൻ, ശതബലി, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, ഗന്ധമാദനൻ ഇവരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
വീരബാഹുസ്സുബാഹുശ്ച വീരസേനോ വിനായകഃ। സൂര്യാഭഃ കുമുദശ്ചൈവ സുഷേണോ ഹരിയൂഥപഃ
വീരബാഹു, സുബാഹു, വീരസേനൻ, വിനായകൻ, സൂര്യാഭൻ, കുമുദൻ, കുരങ്ങുകളുടെ തലവനായ സുഷേണൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ൠഷഭോ വിനതശ്ചൈവ ഗവാഖ്യോ ഭീമവിക്രമഃ। ൠക്ഷരാജശ്ച ധൂമ്രശ്ച സഹസൈന്യൈരുപാഗതാഃ
ഋഷഭൻ, വിനതൻ, മഹാശക്തനായ ഗവാക്ഷൻ, ഋക്ഷരാജാവ്, ധൂമ്രൻ—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം എത്തിയിരുന്നു.
അംതഃപുരാണി സര്വാണി രുമാ താരാ തഥൈവ ച। അവരോധോംഗദസ്യാപി തഥാന്യാഃ പരിചാരികാഃ
അകത്തുള്ള എല്ലാ മന്ദിരങ്ങളും, റുമയും താരയും കൂടാതെ, അംഗദന്റെ വീട്ടിലെ സ്ത്രീകളും മറ്റു സേവികമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.