നിവൃത്തേ രാജശാര്ദൂല സര്വേ നഷ്ടാ ജലേചരാഃ। ഹരിശ്ചംദ്രസ്യ യജ്ഞാംതേ രാജസൂയസ്യ രാഘവ
അവസാനത്തിൽ, രാജശാർദൂലാ, ജലജീവികൾ എല്ലാം നശിച്ചു; ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ രാജസൂയയാഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രാഘവാ,
ആഡീബകംമഹദ്യുദ്ധം സര്വലോകവിനാശനമ്। പൃഥിവ്യാം യാനി സത്വാനി തിര്യഗ്യോനിഗതാനി വൈ
ആഡീബകന്മാരുടെ വലിയ യുദ്ധം ലോകങ്ങളെല്ലാം നശിപ്പിച്ചു; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവികളും, മൃഗയോനിയിൽ ജനിച്ചവർ,
ദിവ്യാനാം പാര്ഥിവാനാം ച രാജസൂയേ ക്ഷയഃ ശ്രുതഃ। സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല ബുദ്ധ്യാ സംചിംത്യ പാര്ഥിവ
ദൈവങ്ങളുടെയും ഭൂമിയിലെവരുടെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ നാശം സംഭവിച്ചുവെന്ന് കേൾക്കുന്നു; അതിനാൽ, പുരുഷശാർദൂലാ, രാജാവേ, ബുദ്ധിയോടെ ആലോചിക്കണം.
പ്രാണിനാം ച ഹിതം സൌമ്യം പൂര്ണധര്മം സമാചര। ഭരതസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാഘവഃ പ്രാഹ സാദരമ്
ജീവജാലങ്ങൾക്ക് ഹിതമായും, പൂർണ്ണധർമ്മം അനുസരിച്ചും പ്രവർത്തിക്കണം; ഭാരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാഘവൻ ആദരവോടെ പറഞ്ഞു.
പ്രീതോസ്മി തവ ധര്മജ്ഞ വാക്യേനാനേന ശത്രുഹന്। നിവര്തിതാ രാജസൂയാന്മതിര്മേ ധര്മവത്സല
നിന്റെ ധർമ്മജ്ഞനായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; ധർമ്മത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ, എന്റെ മനസ്സ് രാജസൂയയാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറിയിരിക്കുന്നു.
പൂര്ണം ധര്മം കരിഷ്യാമി കാന്യകുബ്ജേ ച വാമനമ്। സ്ഥാപയിഷ്യാമ്യഹം വീര സാ മേ ഖ്യാതിര്ദിവം ഗതാ
പൂർണ്ണമായ ധർമ്മം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കും, കാന്യകുബ്ജയിൽ വാമനനെ സ്ഥാപിക്കും; അങ്ങനെ എന്റെ പ്രശസ്തി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും, വീരാ.
ഭവിഷ്യതി ന സംദേഹോ യഥാ ഗംഗാ ഭഗീരഥാത്
ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല, എങ്ങനെ ഗംഗ ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് വന്നതോ അതുപോലെ.
ഭീഷ്മ ഉവാച। കഥം രാമേണ വിപ്രര്ഷേ കാന്യകുബ്ജേ തു വാമനഃ। സ്ഥാപിതഃ ക്വ ച ലബ്ധോസൌ വിസ്തരാന്മമ കീര്തയ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, രാമൻ എങ്ങനെ കാന്യകുബ്ജയിൽ വാമനനെ സ്ഥാപിച്ചു, എവിടെ ആ ദൈവം ലഭിച്ചു, ദയവായി വിശദമായി പറയൂ.
തഥാ ഹി മധുരാ ചൈഷാ യാ വാണീ രാമകീര്തനേ। കീര്തിതാ ഭഗവന്മഹ്യം ഹൃതാ കര്ണസുഖാവഹ
രാമന്റെ മഹത്വം പാടുന്ന വാക്കുകൾ എത്രമാത്രം മധുരമാണോ, അത്തരം വാക്കുകൾ എനിക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ, അതു എന്റെ ചെവികൾക്ക് അതിയായ ആനന്ദം നൽകുന്നു, ഭഗവാനേ.
അനുരാഗേണ തം ലോകാഃ സ്നേഹാത്പശ്യംതി രാഘവമ്। ധര്മജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച ബുദ്ധ്യാ ച പരിനിഷ്ഠിതഃ
ജനങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി രാഘവനെ നോക്കുന്നു; അവൻ ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും, കൃതജ്ഞനും, ബുദ്ധിയിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും ആണു.
പ്രശാസ്തി പൃഥിവീം സര്വാം ധര്മേണ സുസമാഹിതഃ। തസ്മിന്ശാസതി വൈ രാജ്യം സര്വകാമഫലാദ്രുമാഃ
അവൻ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ചു ഭരിക്കുന്നു; അവൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ആ രാജ്യം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ഒരു കല്പവൃക്ഷംപോലെയാണ്.
രസവംതഃ പ്രഭൂതാശ്ച വാസാംസി വിവിധാനി ച। അകൃഷ്ടപച്യാ പൃഥിവീ നിഃസപത്നാ മഹാത്മനഃ
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ രുചികരവും വൈവിധ്യമാർന്നതും ധാരാളവുമായിരുന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഭൂമി ഉഴവില്ലാതെ വിളവു കൊടുക്കുകയും എതിരാളികളില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദേവകാര്യം കൃതം തേന രാവണോ ലോകകംടകഃ। സപുത്രോമാത്യസഹിതോ ലീലയൈവ നിപാതിതഃ
ദേവന്മാരുടെ കാര്യം അവൻ പൂർത്തിയാക്കി; ലോകത്തിന് കഷ്ടം നൽകുന്ന രാവണനും അവന്റെ മക്കളും മന്ത്രിമാരും എല്ലാം അവൻ എളുപ്പത്തിൽ സംഹരിച്ചു.
തസ്യബുദ്ധിസ്സമുത്പന്നാ പൂര്ണേ ധര്മേ ദ്വിജോത്തമ। തസ്യാഹം ചരിതം സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി വൈ മുനേ
ധർമ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ഉറച്ച മനസ്സാണ് അവനിൽ ഉദിച്ചത്, മഹർഷേ, അവന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ രാമോ ധര്മപഥേ സ്ഥിതഃ। യച്ചകാര മഹാബാഹോ ശൃണുഷ്വൈകമനാ നൃപ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഒരു സമയത്ത്, ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്ന രാമൻ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, രാജാവേ, നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
സസ്മാര രാക്ഷസേംദ്രം തം കഥം രാജാ വിഭീഷണഃ। ലംകായാം സംസ്ഥിതോ രാജ്യം കരിഷ്യതി ച രാക്ഷസഃ
അവൻ ആ രാക്ഷസരാജാവിനെ ഓർത്തു; ലങ്കയിൽ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ച രാക്ഷസനായ വിഭീഷണൻ എങ്ങനെ ഭരിക്കും എന്ന് അവൻ ചിന്തിച്ചു.
ഗീര്വാണേഷു പ്രാതികൂല്യം വിനാശസ്യ തു ലക്ഷണമ്। മയാ തസ്യ തു തദ്ദത്തം രാജ്യം ചംദ്രാര്കകാലികമ്
ദേവന്മാരിൽ എതിര്പ്പുണ്ടെങ്കിൽ അതു നാശത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണു; എന്നാൽ ഞാൻ തന്നെ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നവരെ, ആ രാജ്യം വിഭീഷണന് നൽകി.
തസ്യാവിനാശതഃ കീര്തിഃ സ്ഥിരാ മേ ശാശ്വതീ ഭവേത്। രാവണേന തപസ്തപ്തം വിനാശായാത്മനസ്ത്വിഹ
അവന്റെ അക്ഷയത്വം കൊണ്ട് അവന്റെ കീർത്തി എനിക്ക് ശാശ്വതമായും ഉറപ്പായും നിലനിൽക്കും; രാവണൻ ഇവിടെ ചെയ്ത തപസ്സ് അവന്റെ തന്നെ നാശത്തിനായിരുന്നു.
വിധ്വസ്തഃ സ ച പാപിഷ്ഠോ ദേവകാര്യേ മയാധുനാ। തദിദാനീം മയാന്വേഷ്യഃ സ്വയം ഗത്വാ വിഭീഷണഃ
അവൻ, അത്യന്തം പാപിയായവൻ, ഇപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ ഞാൻ സംഹരിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ ഞാൻ തന്നെ വിഭീഷണനെ നേരിട്ട് കാണാൻ പോകണം.
സംദേഷ്ടവ്യം ഹിതം തസ്യ യേന തിഷ്ഠേത്സ ശാശ്വതമ്। ഏവം ചിംതയതസ്തസ്യ രാമസ്യാമിതതേജസഃ
അവൻ ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഉപദേശം നൽകണം എന്ന് അമിതതേജസ്സുള്ള രാമൻ ചിന്തിച്ചു.
ആജഗാമാഥ ഭരതോ രാമം ദൃഷ്ട്വാബ്രവീദിദമ്। കിം ത്വം ചിംതയസേ ദേവ ന രഹസ്യം വദസ്വ മേ
അപ്പോൾ ഭരതൻ വന്നു, രാമനെ കണ്ടു ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? എനിക്ക് ഒളിച്ചുവെക്കേണ്ട രഹസ്യമൊന്നുമില്ലല്ലോ.'
ദേവകാര്യേ ധരായാം വാ സ്വകാര്യേ വാ നരോത്തമ। ഏവം ബ്രുവംതം ഭരതം ധ്യായമാനമവസ്ഥിതമ്
'ദേവന്മാരുടെ കാര്യമായോ, ഭൂമിയുടെ കാര്യമായോ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ സ്വന്തം കാര്യമായോ?' എന്ന് ഭരതൻ ചോദിച്ചു, രാമനെ ധ്യാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട നിലയിൽ കണ്ടു.
അബ്രവീദ്രാഘവോ വാക്യം രഹസ്യം തു ന വൈ തവ। ഭവാന്ബഹിശ്ചരഃ പ്രാണോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹായശാഃ
രാഘവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് നിന്നിൽ ഒളിപ്പിക്കേണ്ട രഹസ്യമൊന്നുമില്ല; നീയും മഹത്വമുള്ള ലക്ഷ്മണനും എനിക്ക് പ്രാണനുപോലെയാണ്.'
അവേദ്യം ഭവതോ നാസ്തി മമ സത്യം വിധാരയ। ഏഷാ മേ മഹതീ ചിംതാ കഥം ദേവൈര്വിഭീഷണഃ
'എന്റെ കാര്യത്തിൽ നിന്നെ അറിയാത്തതൊന്നുമില്ലെന്നു സത്യമായി വിശ്വസിക്കണം; എനിക്ക് വലിയ ചിന്തയുള്ളത് ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ വിഭീഷണന്റെ സ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചാണ്.'
വര്തതേ യദ്ധിതാര്ഥം വൈ ദശഗ്രീവോ നിപാതിതഃ। ഗമിഷ്യേ തദഹം ലംകാം യത്ര ചാസൌ വിഭീഷണഃ
'ദേവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി രാവണൻ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ലങ്കയിലേക്ക്, വിഭീഷണൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകും.'
തം ച ദൃഷ്ട്വാ പുരീം താം തു കാര്യമുക്ത്വാ ച രാക്ഷസമ്। ആലോക്യ സര്വവസുധാം സുഗ്രീവം വാനരേശ്വരമ്
അവൻ ആ നഗരത്തെ കണ്ടു, രാക്ഷസനോടു ആവശ്യങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, മുഴുവൻ ഭൂമിയും നിരീക്ഷിച്ചു, പിന്നെ വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവനെ കണ്ടു.
മഹാരാജം ച ശത്രുഘ്നം ഭാതൃപുത്രാംശ്ച സര്വശഃ। ഏവം വദതി കാകുത്സ്ഥേ ഭരതഃ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
കാകുത്സ്ഥന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന്, ഭരതൻ രാജാവ് ശത്രുഘ്നനും സഹോദരന്മാരുടെ മക്കളെയും പരാമർശിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഉവാച രാഘവം വാക്യം ഗമിഷ്യേ ഭവതാ സഹ। ഏവം കുരു മഹാബാഹോ സൌമിത്രിരിഹ തിഷ്ഠതു
അവൻ രാഘവനോട് പറഞ്ഞു: "ഞാൻ നിങ്ങളോടൊപ്പം പോകാം; മഹാബാഹുവേ, അങ്ങനെ ചെയ്യൂ. സൗമിത്രി ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ."
ഇത്യുക്ത്വാ ഭരതം രാമഃ സൌമിത്രം ചാഹ വൈ പുരേ। രക്ഷാകാര്യാ ത്വയാ വീര യാവദാഗമനം ഹി നൌ
ഇങ്ങനെ ഭരതനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, രാമൻ നഗരത്തിൽ സൗമിത്രിയോട് പറഞ്ഞു: "വീരാ, ഞങ്ങൾ തിരികെ വരുന്നതുവരെ നീ സംരക്ഷണ ചുമതല നോക്കണം."
ഏവം ലക്ഷ്മണമാദിശ്യ ധ്യാത്വാ വൈ പുഷ്പകം നൃപ। ആരുരോഹ സ വൈ യാനം കൌസല്യാനംദവര്ധനഃ
ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണനോട് നിർദ്ദേശം നൽകി, കൌസല്യയുടെ സന്തോഷം ആയ രാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തെ മനസ്സിൽ ഓർത്തു അതിൽ കയറി.