അഭിവാദയിതും ചക്രേ സോഽഗസ്ത്യമൃഷിസത്തമമ്। അഭിവാദ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠംസ്താംശ്ച സര്വാംസ്തപോധികാന്
—അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ വന്ദിക്കാൻ തയ്യാറായി. മഹർഷിയെ വന്ദിച്ച് അവിടെയുള്ള എല്ലാ തപസ്സികളെയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
അഥാരോഹത്തദാവ്യഗ്രഃ പുഷ്പകം ഹേമഭൂഷിതമ്। തം പ്രയാംതം മുനിഗണാ ആശീര്വാദൈസ്സമംതതഃ
അപ്പോൾ, വൈകാതെ തന്നെ, സ്വർണ്ണം അലങ്കരിച്ച പുഷ്പകത്തിൽ കയറി. അവൻ യാത്രതിരിക്കുമ്പോൾ, ചുറ്റും മഹർഷിമാർ അനുഗ്രഹം പറഞ്ഞു.
അപൂപുജന്നരേംദ്രം തം സഹസ്രാക്ഷമിവാമരാഃ। തതോഽര്ധദിവസേ പ്രാപ്തേ രാമഃ സര്വാര്ഥകോവിദഃ
അമരന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ ആ രാജാവിനെ അവർ ആദരിച്ചു. അർദ്ധദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമൻ—
അയോധ്യാം പ്രാപ്യ കാകുത്സ്ഥഃ പദ്ഭ്യാം കക്ഷാമവാതരത്। തതോ വിസൃജ്യ രുചിരം പുഷ്പകം കാമവാഹിതം
—അയോധ്യയിൽ എത്തി, കാൽനടയായി ഉദ്യാനത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. അതിനുശേഷം, മനസ്സമോഹിപ്പിക്കുന്ന, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന പുഷ്പകത്തെ വിട്ടയച്ചു.
കക്ഷാംതരാദ്വിനിഷ്ക്രമ്യ ദ്വാസ്ഥാന്രാജാഽബ്രവീദിദം। ലക്ഷ്മണം ഭരതം ചൈവ ഗച്ഛധ്വം ലഘുവിക്രമാഃ
ഉദ്യാനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങി, രാജാവ് വാതിൽക്കാവലുകാരോടു പറഞ്ഞു: 'വേഗത്തിൽ നടക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനും ഭാരതനും ഇവിടെ വരിക.'
മമാഗമനമാഖ്യായ സമാനയത മാ ചിരമ്। ശ്രുത്വാഥ ഭാഷിതം ദ്വാസ്ഥാ രാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ1.37.
'എന്റെ വരവ് അറിയിച്ച്, വൈകാതെ അവരെ എനിക്ക് കൊണ്ടുവരിക.' അകൃത്യങ്ങളില്ലാത്ത രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു—
ഗത്വാ കുമാരാവാഹൂയ രാഘവായ ന്യവദേയന്। ദ്വാസ്ഥൈഃ കുമാരാവാനീതൌ രാഘവസ്യ നിദേശതഃ
വാതിൽക്കാവലുകാർ പോയി, രാജകുമാരന്മാരെ വിളിച്ചു, രാഘവനോട് വിവരം അറിയിച്ചു. രാഘവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, വാതിൽക്കാവലുകാർ രാജകുമാരന്മാരെ കൊണ്ടുവന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തു രാഘവഃ പ്രാപ്തൌ പ്രിയൌ ഭരതലക്ഷ്മണൌ। സമാലിംഗ്യ തു രാമസ്തൌ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ
പ്രിയപ്പെട്ട ഭാരതനും ലക്ഷ്മണനും എത്തിയതറിഞ്ഞ രാഘവൻ, അവരെ അണുകെട്ടി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
കൃതം മയാ യഥാതഥ്യം ദ്വിജകാര്യമനുത്തമം। ധര്മഹേതുമതോ ഭൂയഃ കര്തുമിച്ഛാമി രാഘവൌ
ദ്വിജന്മാരോടുള്ള എന്റെ കടമ ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ നിർവഹിച്ചു. ധർമ്മത്തിനായി, രാഘവന്മാരേ, ഞാൻ ഇനി കൂടുതൽ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഭവദ്ഭ്യാമാത്മഭൂതാഭ്യാം രാജസൂയം ക്രതൂത്തമം। സഹിതോ യഷ്ടുമിച്ഛാമി യത്ര ധര്മശ്ച ശാശ്വതഃ
എന്റെ ആത്മാവുപോലെയുള്ള നിങ്ങളോടൊപ്പം, ശാശ്വതധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠമായ രാജസൂയയാഗം ചേർന്ന് നടത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പുഷ്കരസ്ഥേന വൈ പൂര്വം ബ്രഹ്മണാ ലോകകാരിണാ। ശതത്രയേണ യജ്ഞാനാമിഷ്ടം ഷഷ്ട്യാധികേന ച
പുഷ്കരത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് മൂന്നു നൂറ് അറുപത് യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
ഇഷ്ട്വാ ഹി രാജസൂയേന സോമോ ധര്മേണ ധര്മവിത്। പ്രാപ്തഃ സര്വേഷു ലോകേഷു കീര്തിസ്ഥാനമനുത്തമമ്
ന്യായത്തോടെ രാജസൂയയാഗം നടത്തി ധർമ്മത്തെ അറിഞ്ഞ സോമൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അതുല്യമായ പ്രശസ്തി നേടി.
ഇഷ്ട്വാ ഹി രാജസൂയേന മിത്രഃ ശത്രുനിബര്ഹണഃ। മുഹൂര്തേന സുശുദ്ധേന വരുണത്വമുപാഗതഃ
രാജസൂയയാഗം നടത്തി ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കിയ മിത്രൻ, ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ വരുണന്റെ സ്ഥാനം നേടി.
തസ്മാദ്ഭവംതൌ സംചിംത്യ കാര്യേസ്മിന്വദതം ഹി തത്। ഭരത ഉവാച। ത്വം ധര്മഃ പരമഃ സാധോ ത്വയി സര്വാ വസുംധരാ
അതിനാൽ ഈ കാര്യം ആലോചിച്ച് പറയണം; ഭാരതൻ പറഞ്ഞു: നീയാണു പരമധർമ്മം, മഹാനായവനേ, ഭൂമി മുഴുവൻ നിന്റെ മേൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രതിഷ്ഠിതാ മഹാബാഹോ യശശ്ചാമിതവിക്രമ। മഹീപാലാശ്ച സര്വേ ത്വാം പ്രജാപതിമിവാമരാഃ
വീര്യശാലിയായവനേ, നിന്റെ മേൽ പ്രശസ്തി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും പ്രജാപതിയെപ്പോലെ നിന്നെ കാണുന്നു.
നിരീക്ഷംതേ മഹാത്മാനോ ലോകനാഥ തഥാ വയം। പ്രജാശ്ച പിതൃവദ്രാജന്പശ്യംതി ത്വാം മഹാമതേ
ലോകനാഥനായവനേ, മഹാത്മാക്കളും ഞങ്ങളുമെല്ലാം നിന്നിലേക്കാണ് നോക്കുന്നത്; ജനങ്ങളും രാജാവേ, പിതാവിനെപ്പോലെ നിന്നെ കാണുന്നു.
പൃഥിവ്യാം ഗതിഭൂതോസി പ്രാണിനാമിഹ രാഘവ। സത്വമേവംവിധം യജ്ഞം നാഹര്ത്താസി പരംതപ
രാഘവാ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും നീയാണു ജീവന്റെ പാത; എങ്കിലും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ, ഇങ്ങനെയുള്ള യാഗം നീ നടത്തുന്നില്ല.
പൃഥിവ്യാം സര്വഭൂതാനാം വിനാശോ ദൃശ്യതേ യതഃ। ശ്രൂയതേ രാജശാര്ദൂല സോമസ്യ മനുജേശ്വര
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവികളുടെ നാശം കാണപ്പെടുന്നു, രാജശാർദൂലാ; മനുഷ്യന്മാരുടെ ഇടയിൽ സോമനാൽ ഇതാണെന്നു കേൾക്കുന്നു.
ജ്യോതിഷാം സുമഹദ്യുദ്ധം സംഗ്രാമേ താരകാമയേ। താരാ ബൃഹസ്പതേര്ഭാര്യാ ഹൃതാ സോമേനകാമതഃ
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ വലിയ യുദ്ധം താരകാമയയുദ്ധത്തിൽ നടന്നു; ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയായ താരയെ സോമൻ ആഗ്രഹത്തോടെ കൊണ്ടുപോയി.
തത്ര യുദ്ധം മഹദ്വൃത്തം ദേവദാനവനാശനമ്। വരുണസ്യ ക്രതൌ ഘോരേ സംഗ്രാമേ മത്സ്യകച്ഛപാഃ
അവിടെ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും നശിപ്പിച്ച വലിയ യുദ്ധം നടന്നു; വരുണന്റെ ഭയാനകമായ യാഗത്തിൽ മീനുകളും ആമകളും യുദ്ധം ചെയ്തു.
നിവൃത്തേ രാജശാര്ദൂല സര്വേ നഷ്ടാ ജലേചരാഃ। ഹരിശ്ചംദ്രസ്യ യജ്ഞാംതേ രാജസൂയസ്യ രാഘവ
അവസാനത്തിൽ, രാജശാർദൂലാ, ജലജീവികൾ എല്ലാം നശിച്ചു; ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ രാജസൂയയാഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രാഘവാ,
ആഡീബകംമഹദ്യുദ്ധം സര്വലോകവിനാശനമ്। പൃഥിവ്യാം യാനി സത്വാനി തിര്യഗ്യോനിഗതാനി വൈ
ആഡീബകന്മാരുടെ വലിയ യുദ്ധം ലോകങ്ങളെല്ലാം നശിപ്പിച്ചു; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവികളും, മൃഗയോനിയിൽ ജനിച്ചവർ,
ദിവ്യാനാം പാര്ഥിവാനാം ച രാജസൂയേ ക്ഷയഃ ശ്രുതഃ। സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല ബുദ്ധ്യാ സംചിംത്യ പാര്ഥിവ
ദൈവങ്ങളുടെയും ഭൂമിയിലെവരുടെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ നാശം സംഭവിച്ചുവെന്ന് കേൾക്കുന്നു; അതിനാൽ, പുരുഷശാർദൂലാ, രാജാവേ, ബുദ്ധിയോടെ ആലോചിക്കണം.
പ്രാണിനാം ച ഹിതം സൌമ്യം പൂര്ണധര്മം സമാചര। ഭരതസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാഘവഃ പ്രാഹ സാദരമ്
ജീവജാലങ്ങൾക്ക് ഹിതമായും, പൂർണ്ണധർമ്മം അനുസരിച്ചും പ്രവർത്തിക്കണം; ഭാരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാഘവൻ ആദരവോടെ പറഞ്ഞു.
പ്രീതോസ്മി തവ ധര്മജ്ഞ വാക്യേനാനേന ശത്രുഹന്। നിവര്തിതാ രാജസൂയാന്മതിര്മേ ധര്മവത്സല
നിന്റെ ധർമ്മജ്ഞനായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ; ധർമ്മത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ, എന്റെ മനസ്സ് രാജസൂയയാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറിയിരിക്കുന്നു.
പൂര്ണം ധര്മം കരിഷ്യാമി കാന്യകുബ്ജേ ച വാമനമ്। സ്ഥാപയിഷ്യാമ്യഹം വീര സാ മേ ഖ്യാതിര്ദിവം ഗതാ
പൂർണ്ണമായ ധർമ്മം ഞാൻ അനുഷ്ഠിക്കും, കാന്യകുബ്ജയിൽ വാമനനെ സ്ഥാപിക്കും; അങ്ങനെ എന്റെ പ്രശസ്തി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും, വീരാ.
ഭവിഷ്യതി ന സംദേഹോ യഥാ ഗംഗാ ഭഗീരഥാത്
ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല, എങ്ങനെ ഗംഗ ഭഗീരഥനിൽ നിന്ന് വന്നതോ അതുപോലെ.
ഭീഷ്മ ഉവാച। കഥം രാമേണ വിപ്രര്ഷേ കാന്യകുബ്ജേ തു വാമനഃ। സ്ഥാപിതഃ ക്വ ച ലബ്ധോസൌ വിസ്തരാന്മമ കീര്തയ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, രാമൻ എങ്ങനെ കാന്യകുബ്ജയിൽ വാമനനെ സ്ഥാപിച്ചു, എവിടെ ആ ദൈവം ലഭിച്ചു, ദയവായി വിശദമായി പറയൂ.
തഥാ ഹി മധുരാ ചൈഷാ യാ വാണീ രാമകീര്തനേ। കീര്തിതാ ഭഗവന്മഹ്യം ഹൃതാ കര്ണസുഖാവഹ
രാമന്റെ മഹത്വം പാടുന്ന വാക്കുകൾ എത്രമാത്രം മധുരമാണോ, അത്തരം വാക്കുകൾ എനിക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ, അതു എന്റെ ചെവികൾക്ക് അതിയായ ആനന്ദം നൽകുന്നു, ഭഗവാനേ.
അനുരാഗേണ തം ലോകാഃ സ്നേഹാത്പശ്യംതി രാഘവമ്। ധര്മജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച ബുദ്ധ്യാ ച പരിനിഷ്ഠിതഃ
ജനങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി രാഘവനെ നോക്കുന്നു; അവൻ ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും, കൃതജ്ഞനും, ബുദ്ധിയിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും ആണു.