ശത്രൌ മിത്രേ ച തേ ദൃഷ്ടിഃ സമംതാദ്യാതി രാഘവ। ധര്മേണ ശാസനം നിത്യം വ്യവഹാരവിധിക്രമൈഃ
രാഘവാ, ശത്രുവിനോടും സുഹൃത്തിനോടും നീ ഒരുപോലെ നോക്കുന്നു; നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിച്ച്, ശരിയായ രീതികൾ അനുസരിച്ച് രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
യസ്യ രുഷ്യസി വൈ രാമ മൃത്യുസ്തസ്യാഭിധീയതേ। ഗീയസേ തേന വൈ രാജന്യമ ഇത്യഭിവിശ്രുതഃ
രാമാ, നീ കോപം കാണിക്കുന്നവൻ മരണത്തെ നേരിടുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ശിക്ഷയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന രാജാവായി നീ പ്രശസ്തനാണ്.
യശ്ചാസൌ മാനുഷോ ഭാവോ ഭവതോ നൃപസത്തമ। ആനൃശംസ്യപരോ രാജാ സര്വേഷു കൃപയാന്വിതഃ
രാജാവേ, നിന്റെ മനുഷ്യസ്വഭാവം എല്ലായ്പ്പോഴും കരുണയോടു ചേർന്നതാണ്; നീ എല്ലാ ജനങ്ങളോടും ദയയോടെ പെരുമാറുന്ന രാജാവാണ്.
ദുര്ബലസ്യ ത്വനാഥസ്യ രാജാ ഭവതി വൈ ബലമ്। അചക്ഷുഷോ ഭവേച്ചക്ഷുരമതേഷു മതിര്ഭവേത്
ദുര്ബലനും അനാഥനും രാജാവാണ് ശക്തിയും രക്ഷയും; കാഴ്ചയില്ലാത്തവന് കണ്ണും, വിവേകമില്ലാത്തവന് ബുദ്ധിയും രാജാവാണ്.
അസ്മാകമപി നാഥസ്ത്വം ശ്രൂയതാം മമ ധാര്മിക। ഭവതാ തത്ര മംതവ്യം യഥൈതേ കില പക്ഷിണഃ
ധാർമികനായ രാജാവേ, നീ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഈ പക്ഷികൾക്ക് നീ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞങ്ങളെയും പരിഗണിക്കണം.
യോസ്മന്നാഥഃ സ പക്ഷീംദ്രോ ഭവതോ വിനിയോജ്യകഃ। അസ്വാമ്യം ദേവ നാസ്മാകം സന്നിധൌ ഭവതഃ പ്രഭോ
ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനായവൻ പക്ഷികളുടെ രാജാവാണ്, അതിനെ നീ നിയമിച്ചവനാണ്; പ്രഭുവേ, നിന്റെ സാനിധിയിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല.
ഭവതൈവ കൃതം പൂര്വം ഭൂതഗ്രാമം ചതുര്വിധമ്। മമാലയപ്രവിഷ്ടസ്തു ഗൃധ്രോ മാം ബാധതേ നൃപ
നീ തന്നെയാണ് മുമ്പ് നാലു വിഭാഗങ്ങളായ ജീവജാലങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചത്; പക്ഷേ, രാജാവേ, എന്റെ വീട്ടിൽ കടന്ന ഒരു ഗൃധ്രം എന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു.
ഭവാന്ദേവമനുഷ്യേഷു ശാസ്താ വൈ നരപുംഗവ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വൈ രാമഃ സചിവാനാഹ്വയത്സ്വയമ്
ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും നീ ഭരണാധികാരിയാണ്, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ; ഇത് കേട്ട രാമൻ തന്നെ തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ചു.
വിഷ്ടിര്ജയംതോ വിജയഃ സിദ്ധാര്ഥോ രാഷ്ട്രവര്ധനഃ। അശോകോ ധര്മപാലശ്ച സുമംത്രശ്ച മഹാബലഃ
വിഷ്ടി, ജയന്തൻ, വിജയൻ, സിദ്ധാർത്ഥൻ, രാജ്യവർദ്ധനൻ, അശോകൻ, ധർമ്മപാലൻ, മഹാബലശാലിയായ സുമന്ത്രൻ—
ഏതേ രാമസ്യ സചിവാ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച। നീതിയുക്താ മഹാത്മാനഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ
ഇവരാണ് രാമന്റെയും ദശരഥ രാജാവിന്റെയും മന്ത്രിമാർ; നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മഹാത്മാക്കൾ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിദഗ്ധർ.
സുശാംതാശ്ച കുലീനാശ്ച നയേ മംത്രേ ച കോവിദാഃ। താനാഹൂയ സ ധര്മാത്മാ പുഷ്പകാദവരുഹ്യ ച
അവരൊക്കെ ശാന്തരും ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും, നയത്തിലും ഉപദേശത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആണ്; അവരെ വിളിച്ച്, ആ ധാർമികൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.
ഗൃധ്രോലൂകൌ വിവദംതൌ പൃച്ഛതി സ്മ രഘൂത്തമഃ। കതി വര്ഷാണി ഭോ ഗൃധ്ര തവേദം നിലയം കൃതം
ഗൃധ്രവും ഉലൂകവും തമ്മിൽ വാദിക്കുന്നപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ചോദിച്ചു: 'ഗൃധ്രാ, എത്ര വർഷങ്ങളായി ഈ സ്ഥലം നിന്റെ വാസസ്ഥലമായി?'
ഏതന്മേ കൌതുകം ബ്രൂഹി യദി ജാനാസി തത്ത്വതഃ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചോ ഗൃധ്രോ ബഭാഷേ രാഘവം സ്ഥിതം
'നിന്റെ അറിവിൽ സത്യം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, ദയവായി ഈ സംശയം നീ പറഞ്ഞുതരൂ.' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗൃധ്രം അവിടെ നിന്ന രാഘവനോട് പറഞ്ഞു.
ഇയം വസുമതീ രാമ മാനുഷൈര്ബഹുബാഹുഭിഃ। ഉച്ഛ്രിതൈരാചിതാ സര്വാ തദാപ്രഭൃതി മദ്ഗൃഹം
'രാമാ, ഈ ഭൂമി ശക്തമായ ഭുജമുള്ള മനുഷ്യർ ചേർത്ത് സമ്പാദിച്ചതാണ്; അന്ന് മുതൽ ഇതാണ് എന്റെ വീട്.'
ഉലൂകസ്ത്വബ്രവീദ്രാമം പാദപൈരുപശോഭിതാ। യദൈവ പൃഥിവീ രാജംസ്തദാപ്രഭൃതി മേ ഗൃഹം
ഉലൂകൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു: 'മരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി, രാജാവേ, ഭൂമി ഉണ്ടായ കാലം മുതൽ ഇതാണ് എന്റെ വീട്.'
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു രാമോ വൈ സഭാസദ ഉവാചഹ। ന സാ സഭാ യത്ര ന സംതി വൃദ്ധാ വൃദ്ധാ ന തേ യേ ന വദംതി ധര്മം1.37.
ഇത് കേട്ട രാമൻ സഭയിൽ പറഞ്ഞു: 'വൃദ്ധന്മാർ ഇല്ലാത്തത് സഭയല്ല; ധർമ്മം പറയാത്തവരാണ് വൃദ്ധന്മാരല്ല.'
നാസൌ ധര്മോ യത്ര ന ചാസ്തി സത്യം ന തത്സത്യം യച്ഛലമഭ്യുപൈതി। യേ തു സഭ്യാഃ സഭാം ഗത്വാ തൂഷ്ണീം ധ്യായംത ആസതേ
സത്യമില്ലാത്തിടത്ത് ധർമ്മം ഇല്ല, വഞ്ചനയെ അംഗീകരിക്കുന്നതൊന്നും സത്യവുമല്ല. ആരെങ്കിലും സഭയിൽ ചെന്നു മൗനത്തിൽ ആലോചിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോൾ,
യഥാപ്രാപ്തം ന ബ്രുവതേ സര്വേ തേഽനൃതവാദിനഃ। ന വക്തി ച ശ്രുതം യശ്ച കാമാത്ക്രോധാത്തഥാ ഭയാത്
അവർക്കു യോജിച്ചതുപോലെ സംസാരിക്കാതിരിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും അസത്യവാദികളാണ്. ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹം, കോപം, ഭയം എന്നിവ കാരണം കേട്ടതും പറയാതിരിക്കുമ്പോൾ,
സഹസ്രം വാരുണാഃ പാശാഃ പ്രതിമുംചംതി തം നരം। തേഷാം സംവത്സരേ പൂര്ണേ പാശ ഏകഃ പ്രമുച്യതേ
അവനു ആയിരം വരുണപാശങ്ങൾ കെട്ടപ്പെടുന്നു; ഒരു സംവത്സരം കഴിഞ്ഞാൽ അതിൽ ഒന്ന് മാത്രം അഴിയുന്നു.
തസ്മാത്സത്യം തു വക്തവ്യം ജാനതാ സത്യമംജസാ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു സചിവാ രാമമേവാബ്രുവംസ്തദാ
അതിനാൽ സത്യം അറിയുന്നവൻ നേരായിട്ട് സത്യം പറയണം. ഇതു കേട്ടശേഷം മന്ത്രിമാർ രാമനോട് മാത്രം സംസാരിച്ചു.
ഉലൂകഃ ശോഭതേ രാജന്ന തു ഗൃധ്രോ മഹാമതേ। ത്വം പ്രമാണം മഹാരാജ രാജാ ഹി പരമാ ഗതിഃ
രാജാവേ, ഉലൂകം ശുഭമാണ്, പക്ഷേ കഴുകൻ അങ്ങനെ അല്ല. മഹാരാജാവേ, നീയാണ് സാക്ഷി; രാജാവാണ് എല്ലാവർക്കും ഏറ്റവും വലിയ ആശ്രയം.
രാജമൂലാഃ പ്രജാഃ സര്വാ രാജാ ധര്മഃ സനാതനഃ। ശാസ്താ രാജാ നൃണാം യേഷാം ന തേ ഗച്ഛംതി ദുര്ഗതിമ്
എല്ലാ പ്രജകളും രാജാവിലാണ് ആധാരം; രാജാവാണ് ശാശ്വതമായ ധർമ്മം. ആരുടെ രാജാവും നീതിമാനാണോ, അവർ ദുരിതത്തിലാവുന്നില്ല.
വൈവസ്വതേന മുക്താശ്ച ഭവംതി പുരുഷോത്തമാഃ। സചിവാനാം വചഃ ശ്രുത്വാ രാമോ വചനമബ്രവീത്
വൈവസ്വതനാൽ മോചിതരാകുന്നവർ ഉത്തമപുരുഷന്മാരാകും. മന്ത്രിമാരുടെ വാക്ക് കേട്ടശേഷം രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ശ്രൂയതാമഭിധാസ്യാമി പുരാണം യദുദാഹൃതം। ദ്യൌഃ സചംദ്രാര്കനക്ഷത്രാ സപര്വതമഹീദ്രുമമ്
കേൾക്കൂ, ഞാൻ പഴയ കഥ പറയാം. ആകാശം, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും, പർവതങ്ങളും ഭൂമിയും മരങ്ങളും ചേർന്ന്,
സലിലാര്ണവസംമഗ്നം ത്രൈലോക്യം സചരാചരം। ഏകമേവ തദാ ഹ്യാസീത്സര്വമേകമിവാംബരം
ജലവും സമുദ്രവും ഉൾപ്പെടെ, ചലനവുമചലനവുമായ സകലഭൂതങ്ങളുമുള്ള മൂന്നു ലോകങ്ങളും അന്നപ്പോൾ ഒറ്റയൊരു ആകാശംപോലെ ഒന്നായിരിന്നു.
പുനര്ഭൂഃ സഹ ലക്ഷ്മ്യാ ച വിഷ്ണോര്ജഠരമാവിശത്। താം നിഗൃഹ്യ മഹാതേജാഃ പ്രവിശ്യ സലിലാര്ണവം
പിന്നീട് ഭൂമി ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിന്റെ വയറിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു; അവളെ അടക്കികൊണ്ട് ആ മഹാതേജസ്വി ജലസമുദ്രത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സുഷ്വാപ ഹി കൃതാത്മാ സ ബഹുവര്ഷശതാന്യപി। വിഷ്ണൌ സുപ്തേ തതോ ബ്രഹ്മാ വിവേശ ജഠരം തതഃ
ആ ആത്മസംയമനം നേടിയവൻ അവിടെ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഉറങ്ങി. വിഷ്ണു ഉറങ്ങുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവന്റെ വയറിലേക്കു കടന്നു.
ബഹുസ്രോതം ച തം ജ്ഞാത്വാ മഹായോഗീ സമാവിശത്। നാഭ്യാം വിഷ്ണോഃ സമുദ്ഭൂതം പദ്മം ഹേമവിഭൂഷിതം
അത് അനേകം പാതകളുള്ളതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ആ മഹായോഗി അകത്തു കടന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു താമര പിറന്നു.
സ തു നിര്ഗമ്യ വൈ ബ്രഹ്മാ യോഗീ ഭൂത്വാ മഹാപ്രഭുഃ। സിസൃക്ഷുഃ പൃഥിവീം വായും പര്വതാംശ്ച മഹീരുഹാന്
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ്, മഹാസ്വാമിയും യോഗിയുമാകി, ഭൂമി, വായു, പർവതങ്ങൾ, വലിയ വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ചു.
തദംതരാഃ പ്രജാഃ സര്വാ മാനുഷാംശ്ച സരീസൃപാന്। ജരായുജാണ്ഡജാന്സര്വാന്സസര്ജ സ മഹാതപാഃ
അതിനിടയിൽ, മനുഷ്യരും സർപ്പാദികളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവികളും, ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവരും മുട്ടയിൽ ജനിച്ചവരും, ആ മഹാതപസ്വി സൃഷ്ടിച്ചു.