ശൃണു ത്വം മമ ദേവേശ വിജ്ഞാപ്യം നരപുംഗവ। മമാലയം പൂര്വകൃതം ബാഹുവീര്യേണ വൈ പ്രഭോ
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കൂ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ; ഈ വീട് മുമ്പ് എന്റെതായിരുന്നു, എന്റെ ബാഹുബലത്താൽ നേടിയതാണു, പ്രഭുവേ.
ഉലൂകോ ഹരതേ രാജംസ്ത്വത്സമീപേ വിശേഷതഃ। ഈദൃശോയം ദുരാചാരസ്ത്വദാജ്ഞാ ലംഘകോ നൃപ
രാജാവേ, ആണ്ടിപ്പക്ഷി ഈ വീട് പിടിച്ചെടുത്തു, പ്രത്യേകിച്ച് നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെ; ഇങ്ങനെ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവൻ, നിന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കുന്നവനാണ്.
പ്രാണാംതികേന ദംഡേന രാമ ശാസിതുമര്ഹസി। ഏവമുക്തേ തു ഗൃധ്രേണ ഉലൂകോ വാക്യമബ്രവീത്
പ്രാണൻ നഷ്ടമാകുന്ന ശിക്ഷകൊണ്ട്, രാമാ, നീ അവനെ ശാസിക്കണം; ഇങ്ങനെ കഴുകൻ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ആണ്ടിപ്പക്ഷി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശൃണു ദേവ മമ ജ്ഞാപ്യമേകചിത്തോ നരാധിപ। സോമാച്ഛക്രാച്ച സൂര്യാച്ച ധനദാച്ച യമാത്തഥാ
ദേവനേ, ഞാൻ മനസ്സിൽ ഒരേ ചിന്തയോടെ പറയാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതു കേൾക്കൂ, രാജാവേ; സോമനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും സൂര്യനിൽ നിന്നും കുബേരനിൽ നിന്നും യമനിൽ നിന്നുമാണ്,
ജായതേ വൈ നൃപോ രാമ കിംചിദ്ഭവതി മാനുഷഃ। ത്വം തു സര്വമയോ ദേവോ നാരായണപരായണഃ
ഒരു രാജാവ് ജനിക്കുന്നു, രാമാ, പിന്നെ കുറെ മനുഷ്യസ്വഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു; പക്ഷേ നീയോ, സകലത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ദൈവം, നാരായണഭക്തനാണ്.
പ്രോച്യതേ സോമതാ രാജന്സമ്യക്കാര്യേ വിചാരിതേ। സമ്യഗ്രക്ഷസി താപേഭ്യസ്തമോഘ്നോ ഹി യതോ ഭവാന്
ശ്രേഷ്ഠമായ പ്രവർത്തി ആലോചിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, നിന്നെ സോമനെന്നു വിളിക്കുന്നു; നീ ശരിയായി കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു, കാരണം നീ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
ദോഷേ ദംഡാത്പ്രജാനാം ത്വം യതഃ പാപഭയാപഹഃ। ദാതാ പ്രഹര്താ ഗോപ്താ ച തേനേംദ്ര ഇവ നോ ഭവാന്
ജനങ്ങളിൽ പാപങ്ങൾക്കു ശിക്ഷ നൽകുമ്പോൾ, നീ പാപഭയം അകറ്റുന്നവനാണ്; നീ ദാനിയും ശിക്ഷകനും രക്ഷകനുമാണ്, അതുകൊണ്ട് നീ ഞങ്ങൾക്ക് ഇന്ദ്രനുപോലെയാണ്.
അധൃഷ്യഃ സര്വഭൂതേഷു തേജസാ ചാനലോ മതഃ। അഭീക്ഷ്ണം തപസേ പാപാംസ്തേന ത്വം രാമ ഭാസ്കരഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും അജയ്യനായി, തേജസ്സിൽ അഗ്നിപോലെയും, നിരന്തരം തപസ്സുകൊണ്ട് പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ് നീ, അതുകൊണ്ട്, രാമാ, നീ സൂര്യനുപോലെയാണ്.
സാക്ഷാദ്വിത്തേശതുല്യസ്ത്വമഥവാ ധനദാധികഃ। ചിത്തായത്താ തു പത്നീശ്രീര്നിത്യം തേ രാജസത്തമ
രാജാവേ, നീ നേരിട്ട് കുബേരനോടു തുല്യനാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ധനത്തിന്റെ ദേവനേക്കാൾ വലിയവനാണ്; പക്ഷേ, ഭാര്യയുടെ ഐശ്വര്യം എപ്പോഴും മനസ്സിന്റെ നിലപാടിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ധനദസ്യ തു കോശേന ധനദസ്തേന വൈഭവാന്। സമഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു സ്ഥാവരേഷു ചരേഷു ച
കുബേരൻ തന്റെ ഭണ്ഡാരത്താൽ ധനവാനാണ്; അതുകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും, നിലനിൽക്കുന്നവരിലും ചലിക്കുന്നവരിലും ഐശ്വര്യത്തിൽ തുല്യനാണ്.
ശത്രൌ മിത്രേ ച തേ ദൃഷ്ടിഃ സമംതാദ്യാതി രാഘവ। ധര്മേണ ശാസനം നിത്യം വ്യവഹാരവിധിക്രമൈഃ
രാഘവാ, ശത്രുവിനോടും സുഹൃത്തിനോടും നീ ഒരുപോലെ നോക്കുന്നു; നീ എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിച്ച്, ശരിയായ രീതികൾ അനുസരിച്ച് രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
യസ്യ രുഷ്യസി വൈ രാമ മൃത്യുസ്തസ്യാഭിധീയതേ। ഗീയസേ തേന വൈ രാജന്യമ ഇത്യഭിവിശ്രുതഃ
രാമാ, നീ കോപം കാണിക്കുന്നവൻ മരണത്തെ നേരിടുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ശിക്ഷയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന രാജാവായി നീ പ്രശസ്തനാണ്.
യശ്ചാസൌ മാനുഷോ ഭാവോ ഭവതോ നൃപസത്തമ। ആനൃശംസ്യപരോ രാജാ സര്വേഷു കൃപയാന്വിതഃ
രാജാവേ, നിന്റെ മനുഷ്യസ്വഭാവം എല്ലായ്പ്പോഴും കരുണയോടു ചേർന്നതാണ്; നീ എല്ലാ ജനങ്ങളോടും ദയയോടെ പെരുമാറുന്ന രാജാവാണ്.
ദുര്ബലസ്യ ത്വനാഥസ്യ രാജാ ഭവതി വൈ ബലമ്। അചക്ഷുഷോ ഭവേച്ചക്ഷുരമതേഷു മതിര്ഭവേത്
ദുര്ബലനും അനാഥനും രാജാവാണ് ശക്തിയും രക്ഷയും; കാഴ്ചയില്ലാത്തവന് കണ്ണും, വിവേകമില്ലാത്തവന് ബുദ്ധിയും രാജാവാണ്.
അസ്മാകമപി നാഥസ്ത്വം ശ്രൂയതാം മമ ധാര്മിക। ഭവതാ തത്ര മംതവ്യം യഥൈതേ കില പക്ഷിണഃ
ധാർമികനായ രാജാവേ, നീ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഈ പക്ഷികൾക്ക് നീ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഞങ്ങളെയും പരിഗണിക്കണം.
യോസ്മന്നാഥഃ സ പക്ഷീംദ്രോ ഭവതോ വിനിയോജ്യകഃ। അസ്വാമ്യം ദേവ നാസ്മാകം സന്നിധൌ ഭവതഃ പ്രഭോ
ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകനായവൻ പക്ഷികളുടെ രാജാവാണ്, അതിനെ നീ നിയമിച്ചവനാണ്; പ്രഭുവേ, നിന്റെ സാനിധിയിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല.
ഭവതൈവ കൃതം പൂര്വം ഭൂതഗ്രാമം ചതുര്വിധമ്। മമാലയപ്രവിഷ്ടസ്തു ഗൃധ്രോ മാം ബാധതേ നൃപ
നീ തന്നെയാണ് മുമ്പ് നാലു വിഭാഗങ്ങളായ ജീവജാലങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചത്; പക്ഷേ, രാജാവേ, എന്റെ വീട്ടിൽ കടന്ന ഒരു ഗൃധ്രം എന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു.
ഭവാന്ദേവമനുഷ്യേഷു ശാസ്താ വൈ നരപുംഗവ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വൈ രാമഃ സചിവാനാഹ്വയത്സ്വയമ്
ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും നീ ഭരണാധികാരിയാണ്, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ; ഇത് കേട്ട രാമൻ തന്നെ തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ചു.
വിഷ്ടിര്ജയംതോ വിജയഃ സിദ്ധാര്ഥോ രാഷ്ട്രവര്ധനഃ। അശോകോ ധര്മപാലശ്ച സുമംത്രശ്ച മഹാബലഃ
വിഷ്ടി, ജയന്തൻ, വിജയൻ, സിദ്ധാർത്ഥൻ, രാജ്യവർദ്ധനൻ, അശോകൻ, ധർമ്മപാലൻ, മഹാബലശാലിയായ സുമന്ത്രൻ—
ഏതേ രാമസ്യ സചിവാ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച। നീതിയുക്താ മഹാത്മാനഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ
ഇവരാണ് രാമന്റെയും ദശരഥ രാജാവിന്റെയും മന്ത്രിമാർ; നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മഹാത്മാക്കൾ, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിദഗ്ധർ.
സുശാംതാശ്ച കുലീനാശ്ച നയേ മംത്രേ ച കോവിദാഃ। താനാഹൂയ സ ധര്മാത്മാ പുഷ്പകാദവരുഹ്യ ച
അവരൊക്കെ ശാന്തരും ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും, നയത്തിലും ഉപദേശത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആണ്; അവരെ വിളിച്ച്, ആ ധാർമികൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.
ഗൃധ്രോലൂകൌ വിവദംതൌ പൃച്ഛതി സ്മ രഘൂത്തമഃ। കതി വര്ഷാണി ഭോ ഗൃധ്ര തവേദം നിലയം കൃതം
ഗൃധ്രവും ഉലൂകവും തമ്മിൽ വാദിക്കുന്നപ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ചോദിച്ചു: 'ഗൃധ്രാ, എത്ര വർഷങ്ങളായി ഈ സ്ഥലം നിന്റെ വാസസ്ഥലമായി?'
ഏതന്മേ കൌതുകം ബ്രൂഹി യദി ജാനാസി തത്ത്വതഃ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചോ ഗൃധ്രോ ബഭാഷേ രാഘവം സ്ഥിതം
'നിന്റെ അറിവിൽ സത്യം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, ദയവായി ഈ സംശയം നീ പറഞ്ഞുതരൂ.' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗൃധ്രം അവിടെ നിന്ന രാഘവനോട് പറഞ്ഞു.
ഇയം വസുമതീ രാമ മാനുഷൈര്ബഹുബാഹുഭിഃ। ഉച്ഛ്രിതൈരാചിതാ സര്വാ തദാപ്രഭൃതി മദ്ഗൃഹം
'രാമാ, ഈ ഭൂമി ശക്തമായ ഭുജമുള്ള മനുഷ്യർ ചേർത്ത് സമ്പാദിച്ചതാണ്; അന്ന് മുതൽ ഇതാണ് എന്റെ വീട്.'
ഉലൂകസ്ത്വബ്രവീദ്രാമം പാദപൈരുപശോഭിതാ। യദൈവ പൃഥിവീ രാജംസ്തദാപ്രഭൃതി മേ ഗൃഹം
ഉലൂകൻ രാമനോട് പറഞ്ഞു: 'മരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി, രാജാവേ, ഭൂമി ഉണ്ടായ കാലം മുതൽ ഇതാണ് എന്റെ വീട്.'
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു രാമോ വൈ സഭാസദ ഉവാചഹ। ന സാ സഭാ യത്ര ന സംതി വൃദ്ധാ വൃദ്ധാ ന തേ യേ ന വദംതി ധര്മം1.37.
ഇത് കേട്ട രാമൻ സഭയിൽ പറഞ്ഞു: 'വൃദ്ധന്മാർ ഇല്ലാത്തത് സഭയല്ല; ധർമ്മം പറയാത്തവരാണ് വൃദ്ധന്മാരല്ല.'
നാസൌ ധര്മോ യത്ര ന ചാസ്തി സത്യം ന തത്സത്യം യച്ഛലമഭ്യുപൈതി। യേ തു സഭ്യാഃ സഭാം ഗത്വാ തൂഷ്ണീം ധ്യായംത ആസതേ
സത്യമില്ലാത്തിടത്ത് ധർമ്മം ഇല്ല, വഞ്ചനയെ അംഗീകരിക്കുന്നതൊന്നും സത്യവുമല്ല. ആരെങ്കിലും സഭയിൽ ചെന്നു മൗനത്തിൽ ആലോചിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോൾ,
യഥാപ്രാപ്തം ന ബ്രുവതേ സര്വേ തേഽനൃതവാദിനഃ। ന വക്തി ച ശ്രുതം യശ്ച കാമാത്ക്രോധാത്തഥാ ഭയാത്
അവർക്കു യോജിച്ചതുപോലെ സംസാരിക്കാതിരിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും അസത്യവാദികളാണ്. ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹം, കോപം, ഭയം എന്നിവ കാരണം കേട്ടതും പറയാതിരിക്കുമ്പോൾ,
സഹസ്രം വാരുണാഃ പാശാഃ പ്രതിമുംചംതി തം നരം। തേഷാം സംവത്സരേ പൂര്ണേ പാശ ഏകഃ പ്രമുച്യതേ
അവനു ആയിരം വരുണപാശങ്ങൾ കെട്ടപ്പെടുന്നു; ഒരു സംവത്സരം കഴിഞ്ഞാൽ അതിൽ ഒന്ന് മാത്രം അഴിയുന്നു.
തസ്മാത്സത്യം തു വക്തവ്യം ജാനതാ സത്യമംജസാ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു സചിവാ രാമമേവാബ്രുവംസ്തദാ
അതിനാൽ സത്യം അറിയുന്നവൻ നേരായിട്ട് സത്യം പറയണം. ഇതു കേട്ടശേഷം മന്ത്രിമാർ രാമനോട് മാത്രം സംസാരിച്ചു.