പാര്വത്യുവാച- ഗംഗായാശ്ചൈവ മാഹാത്മ്യം പുനര്വദ മഹാമതേ । യച്ഛ്രുത്വാ മുനയഃ സര്വേ വീതരാഗാഃ പുനഃ പുനഃ
പാര്വ്വതി ചോദിച്ചു: മഹാമനസാ, ഗംഗയുടെ മഹത്വം വീണ്ടും പറയൂ. അതു കേട്ടാല് എല്ലാ മുനികളും വീണ്ടും വീണ്ടും ആസക്തിമുക്തരാവുന്നു.
മാഹാത്മ്യം കീദൃശം ചൈവ തസ്യാഃ സര്വേശ്വര പ്രഭോ । ഉത്പത്തിശ്ച ശ്രുതാ പൂര്വം മഹിമാ ന ശ്രുതോ മയാ । ത്വമാദ്യഃ സര്വഭൂതാനാം ത്വം ദേവശ്ച സനാതനഃ
സകലത്തിന്റെയും അധിപനായ പ്രഭുവേ, അവളുടെ മഹത്വം എങ്ങനെയാണെന്ന് പറയൂ. ജന്മം മുന്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ മഹിമ എനിക്കറിയില്ല. നീ എല്ലാ ജീവികളിലും ആദ്യനും ശാശ്വതദൈവവുമാണ്.
മഹാദേവ ഉവാച- ബൃഹസ്പതിസമം ബുദ്ധ്യാ ശക്രതുല്യപരാക്രമമ് । ശരതല്പഗതം ഭീഷ്മം ഋഷയോ ദ്രഷ്ടുമായയുഃ
മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ വീര്യവും ഉള്ള മുനികള് അമ്പുകളുടെ കിടക്കയില് കിടക്കുന്ന ഭീഷ്മനെ കാണാന് വന്നു.
അത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച ഭൃഗുഃ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । അംഗിരാവഗൌതമോഽഗസ്ത്യഃ സുമതിസ്ത്വാപുരാത്മവാന്
അത്രി, വസിഷ്ഠന്, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യന്, പുലഹന്, ക്രതു, അങ്കിരാസ്, ഗൗതമന്, അഗസ്ത്യന്, സുമതി, ആത്മനിയമം പാലിക്കുന്നവന് എന്നിവരും എത്തി.
വിശ്വാമിത്രഃ സ്ഥൂലശിരാഃ സര്വജ്ഞഃ പ്രമഥാധിപഃ । രൈഭ്യോ ബൃഹസ്പതിര്വ്യാസഃ പാവനഃ കശ്യപോ ധ്രുവഃ
വിശ്വാമിത്രന്, സ്ഥൂലശിരാസ്, സകലജ്ഞന്, പ്രമഥാധിപന്, റൈഭ്യന്, ബൃഹസ്പതി, വ്യാസന്, പാവനന്, കശ്യപന്, ധ്രുവന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദുര്വാസാ ജമദഗ്നിശ്ച മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ । ഉശനാഥ ഭരദ്വാജഃ ക്രതുരാസ്തീക ഏവ ച
ദുര്വാസന്, ജമദഗ്നി, മാര്ക്കണ്ടേയന്, ഗാലവന്, ഉശനസ്, ഭരദ്വാജന്, ക്രതു, ആസ്തീകന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ്ഥൂലാക്ഷഃ സര്വലോകാക്ഷഃ കണ്വോ മേധാതിഥിഃ കുശഃ । നാരദഃ പര്വതശ്ചൈവ സുധന്വാ ച്യവനോ ദ്വിജഃ
സ്ഥൂലാക്ഷന്, സര്വ്വലോകാക്ഷന്, കണ്വന്, മേധാതിഥി, കുശന്, നാരദന്, പര്വ്വതന്, സുധന്വ, ദ്വിജനായ ച്യവനന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
മതിഭൂര്ഭുവനോ ധൌമ്യഃ ശതാനംദോകൃതവ്രണഃ । ജാമദഗ്ന്യോഽഥ രാമശ്ച ഋചീകശ്ചൈവമാദയഃ
മതിഭൂ, ഭൂവന, ധൗമ്യന്, ശതാനന്ദന്, കൃതവ്രണന്, ജാമദഗ്ന്യന്, രാമന്, ഋചീകന് തുടങ്ങിയവര് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
താന്പ്രണമ്യ യഥാന്യായം ധര്മപുത്രഃ സഹാനുജഃ । പൂജയാമാസ വിധിവജ്ജഗത്പൂജ്യാംസ്തു തേജസഃ
അവര്ക്കെല്ലാം യഥാക്രമം വന്ദനം നടത്തി, ധര്മപുത്രന് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ലോകത്തില് ആരാധനാര്ഹരായ അവരെ വിധിപ്രകാരം ആരാധിച്ചു.
തേ പൂജിതാ മഹാത്മാനഃ സുഖാസീനാസ്തപോധനാഃ । ഭീഷ്മാശ്രിതാഃ കഥാശ്ചക്രുര്ദിവ്യധര്മാശ്രിതാസ്തഥാ
ആ മഹാത്മാക്കളായ തപസ്സുകാരെ ആരാധിച്ച ശേഷം, അവര് സുഖമായി ഇരുന്നു; ഭീഷ്മനോടൊപ്പം ദിവ്യധര്മത്തില് ആധാരമാക്കിയുള്ള കഥകളില് ഏര്പ്പെട്ടു.
കഥാംതേ തു തതസ്തേഷാം ഋഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് । പ്രണമ്യ ശിരസാ ഭീഷ്മം പപ്രച്ഛേദം യുധിഷ്ഠിരഃ
കഥകള് അവസാനിച്ചപ്പോള്, ഭാവിതമനസ്സുള്ള ആ മുനികള് ഭീഷ്മന് മുന്നില് തലകുനിഞ്ഞ് വന്ദിച്ചു; പിന്നീട് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അവനോട് ചോദിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- കേ ദേശാസ്തു മഹാപുണ്യാഃ കേ ശൈലാഃ കേഽപിചാശ്രമാഃ । സേവ്യാ ധര്മാര്ഥിഭിര്നിത്യം തന്മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ
യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ചോദിച്ചു: ഏതാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ള ദേശങ്ങള്, ഏതാണ് പര്വ്വതങ്ങള്, ഏതാണ് ആശ്രമങ്ങള്? ധര്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര് എപ്പോഴും സേവിക്കേണ്ടത് ഏതാണ്? അച്ഛാ, ദയവായി അതെനിക്ക് പറയൂ.
ഭീഷ്മ ഉവാച- അത്രൈവോദാഹരംതീമമിതിഹാസം നരോത്തമ । ശിലോംഛവൃത്തേഃ സംവാദം സിദ്ധസ്യ ച യുധിഷ്ഠിര
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: മഹാനുഭാവനായ യുദിഷ്ഠിരാ, ഇവിടെ ഒരു പുരാതനകഥ പറയാറുണ്ട് — ഉഞ്ചവൃത്തി ആചരിച്ചിരുന്ന ഒരു മഹാത്മാവും, സിദ്ധനുമായ ഒരാളും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം.
കശ്ചിത്സിദ്ധഃ പരിക്രമ്യ സമസ്താം പൃഥിവീമിമാമ് । ഉംഛവൃത്തേഃ ശിബേരാജന്ഗൃഹം പ്രാപ്തോ മഹാത്മനഃ
ഒരു സിദ്ധൻ, ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, ഉഞ്ചവൃത്തി ആചരിച്ചിരുന്ന മഹാത്മാവായ ശിബിയുടെ വീട്ടിൽ എത്തി.
ആത്മവിദ്യാസു തത്വജ്ഞഃ സര്വദാ സ ജിതേംദ്രിയഃ । രാഗദ്വേഷപരിത്യക്തഃ കുശലീ ജ്ഞാനകര്മസു
അവൻ ആത്മവിദ്യകളിൽ നിപുണനും, സത്യം അറിയുന്നവനും, എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും, ആസക്തിയും വൈരാഗ്യവും വിട്ടവനും, ജ്ഞാനത്തിലും കര്മ്മത്തിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
വൈഷ്ണവേഷു സദാ ശ്രേഷ്ഠോ വിഷ്ണുധര്മപരായണഃ । അനിംദകോ വൈഷ്ണവാനാം സദാ ധര്മപരായണഃ
അവൻ എപ്പോഴും വൈഷ്ണവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, വിഷ്ണുഭക്തിയിലേർപ്പെട്ടവനും, വൈഷ്ണവന്മാരെ ഒരിക്കലും അപമാനിക്കാത്തവനും, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനുമായിരുന്നു.
യോഗാഭ്യാസരതോ നിത്യം ശംഖചക്രവിധാരകഃ । ത്രികാലപൂജാ തത്വജ്ഞഃ ശ്രീകംഠേഽനുരതഃ സദാ
അവൻ എപ്പോഴും യോഗാഭ്യാസത്തിൽ താല്പര്യവുമുള്ളവനും, ശംഖും ചക്രവും ധരിച്ചവനും, സത്യം അറിയുന്നവനും, ശ്രീകണ്ഠനിൽ എപ്പോഴും ഭക്തിയുള്ളവനും, ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പൂജ ചെയ്യുന്നവനുമായിരുന്നു.
വേദവിദ്യാസു വിദുഷോ ധര്മാധര്മവിചാരകഃ । വേദപാഠവ്രതോ നിത്യം നിത്യം ചാതിഥിപൂജകഃ
വേദങ്ങളിലും അതിന്റെ ശാഖകളിലും നിപുണനും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും തിരിച്ചറിയുന്നവനും, ദിവസേന വേദപാരായണത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവനും, എപ്പോഴും അതിഥികളെ ആദരിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു.
സതീര്ഥമതിയുക്തസ്തു ശിലോംഛേഷു സ്ഥിതഃ സദാ । ചതുര്വേദേഷു യദ്ധ്യാനം ഗീതം യദ്യത്സ്വയംഭുവാ
ഉഞ്ചവൃത്തി ആചരിക്കുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടവനും, തിര്ഥയാത്രയിൽ മനസ്സുള്ളവനും, സ്വയംഭുവായവൻ നാലു വേദങ്ങളിൽ പാടിയതെല്ലാം ധ്യാനിച്ചവനുമായിരുന്നു.
തത്സര്വം സ ച ജാനാതി ദ്വിജോ വിഷ്ണുസ്വരൂപധൃക് । നാനാധര്മാര്ഥവിശദോ ഹ്യവ്യയേഷ്ടമതിഃ സദാ
വിഷ്ണുസ്വരൂപം ധരിച്ച ആ ദ്വിജൻ, നാലു വേദങ്ങളിൽ ഉള്ള ധ്യാനവും ഗീതവും എല്ലാം അറിയുന്നവനും, വിവിധ ധർമ്മാർത്ഥ കാര്യങ്ങളിൽ വ്യക്തതയുള്ളവനും, അവ്യയത്തിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചവനുമായിരുന്നു.
ഏകസ്മിന്നേവ കാലേ തു ഗതോഽസൌ വൈ ശിബേര്ഗൃഹമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ വിധിവച്ചൈവ കൃത്വാതിഥ്യം മഹാമനാഃ
ഒരു ദിവസം, അവൻ ശിബിയുടെ വീട്ടിൽ എത്തി. അവനെ കണ്ടശേഷം, ശിബി വലിയ മനസ്സോടെ, വിധിപ്രകാരം അതിഥിസത്കാരം നടത്തി.
ശിബിഃ സംപൃച്ഛയാമാസ ദേശാനാം ഹിതകാരണമ്
ശിബി അവനോട് ദേശങ്ങളുടെ ക്ഷേമം സംബന്ധിച്ച് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഉംഛവൃത്തിരുവാച- കേ ദേശാഃ കേ ജനപദാഃ കേ ശൈലാഃ കേഽപി ചാശ്രമാഃ । പുണ്യാ ദ്വിജവര പ്രീത്യാ മഹ്യം നിര്ദേഷ്ടുമര്ഹസി
ഉഞ്ചവൃത്തി പറഞ്ഞു: ഏത് ദേശങ്ങൾ, ഏത് ജനപദങ്ങൾ, ഏത് പർവതങ്ങൾ, ഏത് ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ ശുദ്ധമാണെന്ന്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, സ്നേഹത്തോടെ എന്നോട് വ്യക്തമാക്കണം.
സിദ്ധ ഉവാച- തേ ദേശാസ്തേ ജനപദാസ്തേ ശൈലാസ്തേഽപി ചാശ്രമാഃ । പുണ്യാസ്ത്രിപഥഗാ യേഷാം മധ്യേ നിത്യം സരിദ്വരാ
സിദ്ധൻ പറഞ്ഞു: ഏത് ദേശങ്ങൾക്കും, ജനപദങ്ങൾക്കും, പർവതങ്ങൾക്കും, ആശ്രമങ്ങൾക്കും നടുവിൽ ത്രിപഥഗയായ ഗംഗാ എപ്പോഴും ഒഴുകുന്നുവോ, അവയൊക്കെയാണ് പുണ്യമുള്ളത്.
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ യജ്ഞൈസ്ത്യാഗേന വാ പുനഃ । ഗതിം താം ന ലഭേജ്ജംതുര്ഗംഗാം സംസേവ്യ യാം ലഭേത്
തപസ്സുകൊണ്ടും, ബ്രഹ്മചര്യത്താലും, യാഗങ്ങളാലും, ദാനത്താലും, ജീവികൾക്ക് ലഭിക്കാത്ത അവസ്ഥ, ഗംഗയെ സേവിച്ചാൽ ലഭിക്കും.
സ്നാതാനാം തത്ര പയസി ഗാംഗേയേ നിയതാത്മനാമ് । തുഷ്ടിര്ഭവതി യാ പുംസാം ന സാ ക്രതുശതൈരപി
ഗംഗാജലത്തിൽ കുളിച്ച്, ആത്മസംയമനം പാലിക്കുന്നവർക്കു ലഭിക്കുന്ന സന്തോഷം, നൂറുകണക്കിന് യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും ലഭിക്കില്ല.
അപഹൃത്യ തമസ്തീവ്രം യഥാ ഭാത്യുദയേ രവിഃ । തഥാപഹൃത്യ പാപ്മാനം ഭാതി ഗംഗാജലാപ്ലുതഃ
സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ കടുത്ത ഇരുണ്ടിരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ, ഗംഗാജലത്തിൽ കുളിച്ചവൻ പാപം അകറ്റി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഗ്നിം പ്രാപ്യ യഥാ വിപ്ര തൂലരാശിര്വിനശ്യതി । തഥാ ഗംഗാവഗാഹശ്ച സര്വം പാപം വ്യപോഹതി
തൂവാലക്കൂമ്പാരം അഗ്നിയിൽ വീണാൽ നശിക്കുന്നതുപോലെ, ഗംഗയിൽ മുങ്ങിയാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
യസ്തു സൂര്യാംശുസംതപ്തം ഗാംഗേയം സലിലം പിബേത് । സ ഗോനീഹാരനിര്മുക്തഃ പാവകാദ്ധി വിശിഷ്യതേ
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ചൂടായ ഗംഗാജലം കുടിക്കുന്നവൻ, ഗോഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അഗ്നിയെക്കാൾ ശുദ്ധനാകും.
ചാംദ്രായണസഹസ്രം തു പാദേനൈകേന യഃ പുമാന് । സംപ്ലുതശ്ചാപി ഗംഗായാം യോ നരഃ സ വിശിഷ്യതേ
ഒരു കാൽ പോലും ഗംഗയിൽ കുളിച്ചാൽ, ആയിരം ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങൾക്കാളും കൂടുതൽ ഫലം ലഭിക്കും.