സ്ത്രീധര്മേണ തു സംപ്രാപ്താ ക്ഷയഹേതു തദാനഘ । തയാ ചൈവ കൃതം സര്വം ബ്രാഹ്മണാനാം ച ഭോജനമ്
ഭാര്യ അവളുടെ സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി ഭക്ഷണവും ഒരുക്കി.
ന ജ്ഞാതം ച കൃതം തേന പാപിഷ്ഠേന ദുരാത്മനാ । പ്രഥമേഽഹനി ചാംഡാലീ ദ്വിതീയേ ബ്രഹ്മഘാതിനീ
അവൻ പാപിയായ മനസ്സോടെ, അറിയാതെ ആ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. ആദ്യ ദിവസം അവൾ ചാണ്ഡാളിയായി, രണ്ടാം ദിവസം ബ്രാഹ്മണഹത്യകാരി ആയി.
തൃതീയേ രജകീ പ്രോക്താ ചതുര്ഥേഽഹനി ശുധ്യതി । തേന പാപേന സാ ജാതാ ശുനീ സ്വഗൃഹചാരിണീ । ബലീവര്ദസ്ത്വയം ജാതഃ കര്മണാനേന സുവ്രത
മൂന്നാം ദിവസം അവളെ വസ്ത്രം കഴുകുന്നവളായി വിളിച്ചു; നാലാം ദിവസം അവൾ ശുദ്ധി നേടി. ആ പാപം കൊണ്ടു അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നായയായി ജനിച്ചു. ഈയാൾ ആ കർമ്മം മൂലം കാളയായി ജനിച്ചു, സദ്വ്രതാ.
ഉഗ്രജന്മോവാച- വ്രതം ദാനം തഥാ യജ്ഞം തീര്ഥം വാമമസുവ്രത । ബ്രൂഹി യേന വിശേഷേണ മുക്തിഃ പിത്രോര്ഭവേന്മമ
ഉഗ്രജന്മൻ പറഞ്ഞു: സദ്വ്രതാ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ പ്രത്യേകിച്ച് ഏത് വ്രതം, ദാനം, യജ്ഞം, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവ ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ഋഷിരുവാച- മാസേ ഭാദ്രപദേ ശുക്ലേ ജായതേ ഋഷിപംചമീ । രജസാ വികൃതം പാപം നശ്യതേ കരണാദ്യതഃ
മഹർഷി പറഞ്ഞു: ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം വരുന്നു. അതു ചെയ്യുമ്പോൾ അശുദ്ധി മൂലമുള്ള പാപം നശിക്കുന്നു.
പുത്രപൌത്രപ്രദാത്രീ ച പിതൄണാം മുക്തിദായിനീ । നദ്യാ കൂപേ തഡാഗേ വാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗൃഹേ തഥാ
അത് പുത്രനും മരുമകനും നൽകുന്നു, പിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷവും നൽകുന്നു. നദിയിലോ കിണറ്റിലോ കുളത്തിലോ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലോ ചെയ്യാം.
ഗോമയം മംഡലം കുര്യാത്കുംഭം തത്രൈവ വിന്യസേത് । തസ്യോപരി ന്യസേത്പാത്രമൃഷിധാന്യേന പൂരിതമ് 6.77.
ഗോമയത്തിൽ ഒരു വട്ടം വരയ്ക്കണം, അതിന്മേൽ ഒരു കലശം വെക്കണം. അതിന്മേൽ ഋഷിമാർക്ക് സമർപ്പിച്ച ധാന്യങ്ങൾ നിറച്ച പാത്രം വെക്കണം.
യജ്ഞോപവീതസൂത്രം ച സഹിരണ്യം ഫലം തഥാ । സ്ഥാപ്യാശ്ച ഋഷയഃ സപ്ത സുഖസൌഭാഗ്യദായകാഃ
യജ്ഞോപവീതം, പൊന്നും പഴവും അവിടെ വെക്കണം. സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന ഏഴ് ഋഷിമാരെയും അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
ആവാഹയിത്വാ തേ സര്വേ പൂജനീയാ വ്രതസ്ഥിതൈഃ । നൈവേദ്യമൃഷിധാന്യം ച ഋഷിധാന്യം തു ഭോജനമ്
അവരെ ആഹ്വാനിച്ചശേഷം, വ്രതം ചെയ്യുന്നവർ എല്ലാവരെയും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം. ഋഷിമാർക്ക് സമർപ്പിച്ച ധാന്യം നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം.
ഏകഭക്തേന കര്തവ്യമൃഷീണാമര്ചനം തദാ । പൂജയേത്പരയാ ഭക്ത്യാ മംത്രേണ വിധിപൂര്വകമ്
ഋഷിമാരുടെ പൂജ ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പരമഭക്തിയോടെ, നിർദ്ദിഷ്ട മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, ശുദ്ധമായി ചെയ്യണം.
നിര്വാപം സഘൃതം ദേയം ദക്ഷിണാസംയുതം തദാ । ദേയം വിപ്രായ വിധിവദൃഷീണാം പ്രീയതാം പ്രതി
നെയ്യോടുകൂടിയ ഹോമം, ദക്ഷിണയും ചേർത്ത് അർപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണനു നിയമപ്രകാരം അതു നൽകണം, ഋഷിമാർ സന്തോഷം നേടാൻ.
കഥാം ശ്രുത്വാ വിധാനേന കൃത്വാ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാമ് । ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യമര്ഘ്യം ദദ്യാത്പൃഥക്പൃഥക്
കഥ ശ്രവിച്ച്, വിധിപ്രകാരം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, അർഘ്യം എന്നിവ ഓരോന്നായി അർപ്പിക്കണം.
ഋഷയഃ സംതു മേ നിത്യം വ്രതസംപൂര്ണകാരിണഃ । പൂജാം ഗൃഹ്ണംതു മദ്ദത്താം ഋഷിഭ്യോഽസ്തു നമോനമഃ
എന്റെ വ്രതപാലനത്തിൽ ഋഷിമാർ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകട്ടെ. ഞാൻ സമർപ്പിക്കുന്ന പൂജ അവർ സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഋഷിമാർക്ക് നമസ്കാരം.
പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ചൈവ ക്രതുഃ പ്രാചേതസസ്തഥാ । വസിഷ്ഠമരിചാത്രേയാ അര്ഘം ഗൃഹ്ണംതു വോ നമഃ
പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, പ്രാചേതസൻ, വസിഷ്ഠൻ, മരീചി, അത്രി—നിങ്ങൾ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ; നിങ്ങൾക്ക് നമസ്കാരം.
ഏവം പൂജാ പ്രകര്ത്തവ്യാ ധൂപൈര്ദീപൈര്മനോരമൈഃ । പിതൄണാം ജായതേ മുക്തിഃ കൃതസ്യാസ്യ പ്രഭാവതഃ
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ ധൂപവും ദീപവും ഉപയോഗിച്ച് ഈ പൂജ നടത്തണം. ഇതിന്റെ ഫലത്തിലൂടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പൂര്വകര്മവിപാകേന രജസാ ദോഷഭാവതഃ । കൃതം ഹ്യേവം തു ഭോ വത്സ മുക്തിസ്തസ്യ ന സംശയഃ
മുന്പത്തെ കര്മ്മഫലത്താലും, മനസ്സിലെ ആസക്തിയാലും ദോഷങ്ങള് ഉണ്ടാകാം; പക്ഷേ, ഈ പൂജ ഇങ്ങനെ ചെയ്താല് അവന് നിര്ബന്ധമായി മോക്ഷം നേടും, ഇതില് സംശയമില്ല.
തദ്വ്രതം ച കൃതം തേന മുക്ത്യര്ഥം പിതൃഹേതവേ । തേ ഗതാ മുക്തിമാര്ഗേണ ആശീര്വാദപരായണാഃ
അവന് മോക്ഷത്തിനും പിതാക്കന്മാരുടെ ഗുണത്തിനുമായി ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; അവര് അനുഗ്രഹങ്ങള് പ്രാപിച്ചവരായി മോക്ഷമാര്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഋഷിപംചമീവ്രതം പുണ്യം വിപ്രായ പരികീര്തിതമ് । യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠാസ്തേ ജ്ഞേയാഃ പുണ്യഭാഗിനഃ
പുണ്യമായ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം ബ്രാഹ്മണന് വേണ്ടി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതു അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യമഹന്മാരെ ഭാഗ്യശാലികളായി കരുതണം.
യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠ ഋഷിവ്രതമനുത്തമമ് । ഭുക്ത്വാത്ര ഭോഗാന്വിപുലാന്യാംതി വിഷ്ണോഃ പദം തു തേ
ഋഷിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഇവിടെ ധാരാളം സുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ച ശേഷം വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും.
ഇതിശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദ। സംവാദേ ഋഷിപംചമീവ്രതംനാമ സപ്തസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തില് ഉമാപതിയും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തില് 'ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം' എന്ന എഴുപത്തിയേഴാമത്തദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
പാര്വത്യുവാച- ഗംഗായാശ്ചൈവ മാഹാത്മ്യം പുനര്വദ മഹാമതേ । യച്ഛ്രുത്വാ മുനയഃ സര്വേ വീതരാഗാഃ പുനഃ പുനഃ
പാര്വ്വതി ചോദിച്ചു: മഹാമനസാ, ഗംഗയുടെ മഹത്വം വീണ്ടും പറയൂ. അതു കേട്ടാല് എല്ലാ മുനികളും വീണ്ടും വീണ്ടും ആസക്തിമുക്തരാവുന്നു.
മാഹാത്മ്യം കീദൃശം ചൈവ തസ്യാഃ സര്വേശ്വര പ്രഭോ । ഉത്പത്തിശ്ച ശ്രുതാ പൂര്വം മഹിമാ ന ശ്രുതോ മയാ । ത്വമാദ്യഃ സര്വഭൂതാനാം ത്വം ദേവശ്ച സനാതനഃ
സകലത്തിന്റെയും അധിപനായ പ്രഭുവേ, അവളുടെ മഹത്വം എങ്ങനെയാണെന്ന് പറയൂ. ജന്മം മുന്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ മഹിമ എനിക്കറിയില്ല. നീ എല്ലാ ജീവികളിലും ആദ്യനും ശാശ്വതദൈവവുമാണ്.
മഹാദേവ ഉവാച- ബൃഹസ്പതിസമം ബുദ്ധ്യാ ശക്രതുല്യപരാക്രമമ് । ശരതല്പഗതം ഭീഷ്മം ഋഷയോ ദ്രഷ്ടുമായയുഃ
മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ വീര്യവും ഉള്ള മുനികള് അമ്പുകളുടെ കിടക്കയില് കിടക്കുന്ന ഭീഷ്മനെ കാണാന് വന്നു.
അത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച ഭൃഗുഃ പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । അംഗിരാവഗൌതമോഽഗസ്ത്യഃ സുമതിസ്ത്വാപുരാത്മവാന്
അത്രി, വസിഷ്ഠന്, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യന്, പുലഹന്, ക്രതു, അങ്കിരാസ്, ഗൗതമന്, അഗസ്ത്യന്, സുമതി, ആത്മനിയമം പാലിക്കുന്നവന് എന്നിവരും എത്തി.
വിശ്വാമിത്രഃ സ്ഥൂലശിരാഃ സര്വജ്ഞഃ പ്രമഥാധിപഃ । രൈഭ്യോ ബൃഹസ്പതിര്വ്യാസഃ പാവനഃ കശ്യപോ ധ്രുവഃ
വിശ്വാമിത്രന്, സ്ഥൂലശിരാസ്, സകലജ്ഞന്, പ്രമഥാധിപന്, റൈഭ്യന്, ബൃഹസ്പതി, വ്യാസന്, പാവനന്, കശ്യപന്, ധ്രുവന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദുര്വാസാ ജമദഗ്നിശ്ച മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ । ഉശനാഥ ഭരദ്വാജഃ ക്രതുരാസ്തീക ഏവ ച
ദുര്വാസന്, ജമദഗ്നി, മാര്ക്കണ്ടേയന്, ഗാലവന്, ഉശനസ്, ഭരദ്വാജന്, ക്രതു, ആസ്തീകന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ്ഥൂലാക്ഷഃ സര്വലോകാക്ഷഃ കണ്വോ മേധാതിഥിഃ കുശഃ । നാരദഃ പര്വതശ്ചൈവ സുധന്വാ ച്യവനോ ദ്വിജഃ
സ്ഥൂലാക്ഷന്, സര്വ്വലോകാക്ഷന്, കണ്വന്, മേധാതിഥി, കുശന്, നാരദന്, പര്വ്വതന്, സുധന്വ, ദ്വിജനായ ച്യവനന് എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
മതിഭൂര്ഭുവനോ ധൌമ്യഃ ശതാനംദോകൃതവ്രണഃ । ജാമദഗ്ന്യോഽഥ രാമശ്ച ഋചീകശ്ചൈവമാദയഃ
മതിഭൂ, ഭൂവന, ധൗമ്യന്, ശതാനന്ദന്, കൃതവ്രണന്, ജാമദഗ്ന്യന്, രാമന്, ഋചീകന് തുടങ്ങിയവര് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
താന്പ്രണമ്യ യഥാന്യായം ധര്മപുത്രഃ സഹാനുജഃ । പൂജയാമാസ വിധിവജ്ജഗത്പൂജ്യാംസ്തു തേജസഃ
അവര്ക്കെല്ലാം യഥാക്രമം വന്ദനം നടത്തി, ധര്മപുത്രന് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ലോകത്തില് ആരാധനാര്ഹരായ അവരെ വിധിപ്രകാരം ആരാധിച്ചു.
തേ പൂജിതാ മഹാത്മാനഃ സുഖാസീനാസ്തപോധനാഃ । ഭീഷ്മാശ്രിതാഃ കഥാശ്ചക്രുര്ദിവ്യധര്മാശ്രിതാസ്തഥാ
ആ മഹാത്മാക്കളായ തപസ്സുകാരെ ആരാധിച്ച ശേഷം, അവര് സുഖമായി ഇരുന്നു; ഭീഷ്മനോടൊപ്പം ദിവ്യധര്മത്തില് ആധാരമാക്കിയുള്ള കഥകളില് ഏര്പ്പെട്ടു.