ദൃഷ്ടം മേ മഹതീ ചിംതാ തദാ ജാതാ ന സംശയഃ । അനേന പയസാ ചൈവ പക്വമന്നം യദാ ഭവേത്
'ഞാന് അതു കണ്ടു, വലിയ വിഷമം എനിക്കുണ്ടായി — ഇതില് സംശയമില്ല; ഈ പാല് കൊണ്ട് അന്നം പാകം ചെയ്താല് —'
തദാത്ര സര്വേ വിപ്രാശ്ച മ്രിയംതേ ഭോജനാത്തതഃ । ഏവം വിചാര്യ തത്സ്വാമിന്ദുഗ്ധം പീതം തദാ മയാ
'അപ്പോള് ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മരിക്കും. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഞാന് തന്നെ ആ പാല് കുടിച്ചു.'
തദാ ദൃഷ്ടം തു വധ്വാ വൈ തയാ മേ താഡനം കൃതമ് । ചരാമി തേന സംഭഗ്നാ കിം കരോമി സുദുഃഖിതാ
'അപ്പോള് ഭര്ത്താവിന്റെ ഭാര്യ അതു കണ്ടു എന്നെ അടിച്ചു; അവളുടെ അടിയില് ഞാന് പരിക്കേറ്റ് കഷ്ടപ്പെടുന്നു — ഞാന് എന്ത് ചെയ്യും, വളരെ ദുഃഖിതയാണു.'
തസ്യാ ദുഃഖം തു സംസ്മൃത്യ വൃഷഃ പ്രാഹ ശുനീം പ്രതി । ശൃണു ശുനി പ്രവക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ്
അവളുടെ ദുഃഖം ഓര്ത്തു, കാള നായയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'കേള്ക്കൂ നായേ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്തെന്ന് ഞാന് പറയാം.'
അസ്യാഹം തു പിതാ സാക്ഷാത്പൂര്വജന്മനി വൈ ശുനി । അദ്യ വൈ ഭോജിതാ വിപ്രാ ദത്തമന്നം തു ഭൂരിശഃ
'നിന്റെ മുന്ജന്മിയില്, നായേ, ഞാന് അവളുടെ അച്ഛനായിരുന്നു; ഇന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു, ധാരാളം അന്നം നല്കി.'
ന തൃണം നോദകം ചൈവ മമാഗ്രേ സംനിവേദിതമ് । തേന ദുഃഖേന മേ ദുഃഖം ജാതം ബഹുതരം തദാ
'എന്നാല് എനിക്ക് ഒരിക്കലും പുല്ലും വെള്ളവും അര്പ്പിച്ചിട്ടില്ല; അതു കൊണ്ടുള്ള ദുഃഖം കൊണ്ട് എന്റെ ദു:ഖം കൂടുതല് വലുതായി.'
ഏതത്കഥാനകം ശ്രുത്വാ രാത്രൌ നിദ്രാമവാപ ന । മമ ചിംതാ തു തത്രൈവ ജാതാ വൈ ഋഷിസത്തമ
ഈ കഥ കേട്ടശേഷം രാത്രി എനിക്ക് ഉറക്കം വന്നില്ല; മനസ്സ് വളരെ വിഷമമായി, മഹർഷേ.
വേദാധ്യയനശീലോഽഹം കുശലോ വേദകര്മണി । അനയോശ്ച മഹദ്ദുഃഖം കിം കരോമീതി ചിംതയന് । ആഗതസ്ത്വത്സമീപേ തു മമകഷ്ടം നിവാരയ
ഞാൻ വേദപഠനത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനും, വേദകർമങ്ങളിൽ നിപുണനുമാണ്; എങ്കിലും ഇവരുടെ വലിയ ദു:ഖം ഓർത്തു ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ചിന്തിച്ചു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കലാണ് വന്നത്; ദയവായി എന്റെ കഷ്ടം നീക്കാമോ.
ഋഷിരുവാച- ഉഗ്രജന്മന്ശൃണുഷ്വ ത്വം പൂര്വജന്മനി യത്കൃതമ് । അയം വൈ തു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ കുംഡനേ നഗരേ ശുഭേ
മഹർഷി പറഞ്ഞു: ഉഗ്രജന്മാ, നീ കേൾക്കൂ, പൂർവ്വജന്മത്തിൽ നടന്നത് പറയാം. ഈ ഉത്തമൻ ബ്രാഹ്മണൻ കുണ്ടന എന്ന പുണ്യനഗരത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്.
മാസേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ പംചമീ യാ സമാഗതാ । തദ്വ്രതം തേന നാജ്ഞാതം പിതുഃ ശ്രാദ്ധാദികാരണാത്
ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ അഞ്ചാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ, അന്ന് അച്ഛന്റെ ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടി വന്നതിനാൽ ആ വ്രതം ആൾ പാലിച്ചില്ല.
സ്ത്രീധര്മേണ തു സംപ്രാപ്താ ക്ഷയഹേതു തദാനഘ । തയാ ചൈവ കൃതം സര്വം ബ്രാഹ്മണാനാം ച ഭോജനമ്
ഭാര്യ അവളുടെ സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിച്ച് ആ വ്രതം സ്വീകരിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കായി ഭക്ഷണവും ഒരുക്കി.
ന ജ്ഞാതം ച കൃതം തേന പാപിഷ്ഠേന ദുരാത്മനാ । പ്രഥമേഽഹനി ചാംഡാലീ ദ്വിതീയേ ബ്രഹ്മഘാതിനീ
അവൻ പാപിയായ മനസ്സോടെ, അറിയാതെ ആ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. ആദ്യ ദിവസം അവൾ ചാണ്ഡാളിയായി, രണ്ടാം ദിവസം ബ്രാഹ്മണഹത്യകാരി ആയി.
തൃതീയേ രജകീ പ്രോക്താ ചതുര്ഥേഽഹനി ശുധ്യതി । തേന പാപേന സാ ജാതാ ശുനീ സ്വഗൃഹചാരിണീ । ബലീവര്ദസ്ത്വയം ജാതഃ കര്മണാനേന സുവ്രത
മൂന്നാം ദിവസം അവളെ വസ്ത്രം കഴുകുന്നവളായി വിളിച്ചു; നാലാം ദിവസം അവൾ ശുദ്ധി നേടി. ആ പാപം കൊണ്ടു അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന നായയായി ജനിച്ചു. ഈയാൾ ആ കർമ്മം മൂലം കാളയായി ജനിച്ചു, സദ്വ്രതാ.
ഉഗ്രജന്മോവാച- വ്രതം ദാനം തഥാ യജ്ഞം തീര്ഥം വാമമസുവ്രത । ബ്രൂഹി യേന വിശേഷേണ മുക്തിഃ പിത്രോര്ഭവേന്മമ
ഉഗ്രജന്മൻ പറഞ്ഞു: സദ്വ്രതാ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ പ്രത്യേകിച്ച് ഏത് വ്രതം, ദാനം, യജ്ഞം, തീർത്ഥയാത്ര എന്നിവ ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ഋഷിരുവാച- മാസേ ഭാദ്രപദേ ശുക്ലേ ജായതേ ഋഷിപംചമീ । രജസാ വികൃതം പാപം നശ്യതേ കരണാദ്യതഃ
മഹർഷി പറഞ്ഞു: ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം വരുന്നു. അതു ചെയ്യുമ്പോൾ അശുദ്ധി മൂലമുള്ള പാപം നശിക്കുന്നു.
പുത്രപൌത്രപ്രദാത്രീ ച പിതൄണാം മുക്തിദായിനീ । നദ്യാ കൂപേ തഡാഗേ വാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗൃഹേ തഥാ
അത് പുത്രനും മരുമകനും നൽകുന്നു, പിതാക്കൾക്ക് മോക്ഷവും നൽകുന്നു. നദിയിലോ കിണറ്റിലോ കുളത്തിലോ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലോ ചെയ്യാം.
ഗോമയം മംഡലം കുര്യാത്കുംഭം തത്രൈവ വിന്യസേത് । തസ്യോപരി ന്യസേത്പാത്രമൃഷിധാന്യേന പൂരിതമ് 6.77.
ഗോമയത്തിൽ ഒരു വട്ടം വരയ്ക്കണം, അതിന്മേൽ ഒരു കലശം വെക്കണം. അതിന്മേൽ ഋഷിമാർക്ക് സമർപ്പിച്ച ധാന്യങ്ങൾ നിറച്ച പാത്രം വെക്കണം.
യജ്ഞോപവീതസൂത്രം ച സഹിരണ്യം ഫലം തഥാ । സ്ഥാപ്യാശ്ച ഋഷയഃ സപ്ത സുഖസൌഭാഗ്യദായകാഃ
യജ്ഞോപവീതം, പൊന്നും പഴവും അവിടെ വെക്കണം. സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന ഏഴ് ഋഷിമാരെയും അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.
ആവാഹയിത്വാ തേ സര്വേ പൂജനീയാ വ്രതസ്ഥിതൈഃ । നൈവേദ്യമൃഷിധാന്യം ച ഋഷിധാന്യം തു ഭോജനമ്
അവരെ ആഹ്വാനിച്ചശേഷം, വ്രതം ചെയ്യുന്നവർ എല്ലാവരെയും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം. ഋഷിമാർക്ക് സമർപ്പിച്ച ധാന്യം നൈവേദ്യമായി അർപ്പിക്കണം.
ഏകഭക്തേന കര്തവ്യമൃഷീണാമര്ചനം തദാ । പൂജയേത്പരയാ ഭക്ത്യാ മംത്രേണ വിധിപൂര്വകമ്
ഋഷിമാരുടെ പൂജ ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പരമഭക്തിയോടെ, നിർദ്ദിഷ്ട മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, ശുദ്ധമായി ചെയ്യണം.
നിര്വാപം സഘൃതം ദേയം ദക്ഷിണാസംയുതം തദാ । ദേയം വിപ്രായ വിധിവദൃഷീണാം പ്രീയതാം പ്രതി
നെയ്യോടുകൂടിയ ഹോമം, ദക്ഷിണയും ചേർത്ത് അർപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണനു നിയമപ്രകാരം അതു നൽകണം, ഋഷിമാർ സന്തോഷം നേടാൻ.
കഥാം ശ്രുത്വാ വിധാനേന കൃത്വാ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാമ് । ധൂപം ദീപം ച നൈവേദ്യമര്ഘ്യം ദദ്യാത്പൃഥക്പൃഥക്
കഥ ശ്രവിച്ച്, വിധിപ്രകാരം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തശേഷം, ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, അർഘ്യം എന്നിവ ഓരോന്നായി അർപ്പിക്കണം.
ഋഷയഃ സംതു മേ നിത്യം വ്രതസംപൂര്ണകാരിണഃ । പൂജാം ഗൃഹ്ണംതു മദ്ദത്താം ഋഷിഭ്യോഽസ്തു നമോനമഃ
എന്റെ വ്രതപാലനത്തിൽ ഋഷിമാർ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകട്ടെ. ഞാൻ സമർപ്പിക്കുന്ന പൂജ അവർ സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഋഷിമാർക്ക് നമസ്കാരം.
പുലസ്ത്യഃ പുലഹശ്ചൈവ ക്രതുഃ പ്രാചേതസസ്തഥാ । വസിഷ്ഠമരിചാത്രേയാ അര്ഘം ഗൃഹ്ണംതു വോ നമഃ
പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, പ്രാചേതസൻ, വസിഷ്ഠൻ, മരീചി, അത്രി—നിങ്ങൾ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ; നിങ്ങൾക്ക് നമസ്കാരം.
ഏവം പൂജാ പ്രകര്ത്തവ്യാ ധൂപൈര്ദീപൈര്മനോരമൈഃ । പിതൄണാം ജായതേ മുക്തിഃ കൃതസ്യാസ്യ പ്രഭാവതഃ
ഇങ്ങനെ മനോഹരമായ ധൂപവും ദീപവും ഉപയോഗിച്ച് ഈ പൂജ നടത്തണം. ഇതിന്റെ ഫലത്തിലൂടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പൂര്വകര്മവിപാകേന രജസാ ദോഷഭാവതഃ । കൃതം ഹ്യേവം തു ഭോ വത്സ മുക്തിസ്തസ്യ ന സംശയഃ
മുന്പത്തെ കര്മ്മഫലത്താലും, മനസ്സിലെ ആസക്തിയാലും ദോഷങ്ങള് ഉണ്ടാകാം; പക്ഷേ, ഈ പൂജ ഇങ്ങനെ ചെയ്താല് അവന് നിര്ബന്ധമായി മോക്ഷം നേടും, ഇതില് സംശയമില്ല.
തദ്വ്രതം ച കൃതം തേന മുക്ത്യര്ഥം പിതൃഹേതവേ । തേ ഗതാ മുക്തിമാര്ഗേണ ആശീര്വാദപരായണാഃ
അവന് മോക്ഷത്തിനും പിതാക്കന്മാരുടെ ഗുണത്തിനുമായി ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; അവര് അനുഗ്രഹങ്ങള് പ്രാപിച്ചവരായി മോക്ഷമാര്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഋഷിപംചമീവ്രതം പുണ്യം വിപ്രായ പരികീര്തിതമ് । യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠാസ്തേ ജ്ഞേയാഃ പുണ്യഭാഗിനഃ
പുണ്യമായ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം ബ്രാഹ്മണന് വേണ്ടി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതു അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യമഹന്മാരെ ഭാഗ്യശാലികളായി കരുതണം.
യേ കുര്വംതി നരശ്രേഷ്ഠ ഋഷിവ്രതമനുത്തമമ് । ഭുക്ത്വാത്ര ഭോഗാന്വിപുലാന്യാംതി വിഷ്ണോഃ പദം തു തേ
ഋഷിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഇവിടെ ധാരാളം സുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ച ശേഷം വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും.
ഇതിശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാപതിനാരദ। സംവാദേ ഋഷിപംചമീവ്രതംനാമ സപ്തസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തില് ഉമാപതിയും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തില് 'ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം' എന്ന എഴുപത്തിയേഴാമത്തദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.