വിപ്രാ വിസര്ജിതാഃ സര്വേ ആശീര്വാദപരായണാഃ । ഗോത്രിണാം ബാംധവാനാം ച അന്യേഷാം ച ബുഭുക്ഷതാമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വിടവാങ്ങിച്ച്, അവർ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി. അവൻ തന്റെ ഗോത്രബന്ധുക്കളെയും മറ്റു വിശപ്പുള്ളവരെയും ഭക്ഷണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
ദത്തമന്നം തദാ തേന ഭോജനേ വിധിപൂര്വകമ് । നിശായാം തു കുടീദ്വാരേ ഉപവിഷ്ടോ യദാ തദാ
അവൻ എല്ലാവർക്കും യഥാവിധി അന്നം നൽകി. രാത്രിയിൽ തന്റെ കുടിലിന്റെ വാതിൽക്കൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ബ്രാഹ്മണ്യാ വാരി സംഗൃഹ്യ പാദപ്രക്ഷാലനം കൃതമ് । തദാ ശുനീ ബലീവര്ദൌ പരസ്പരമഭാഷതാമ്
അവന്റെ ഭാര്യ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ കാലുകൾ കഴുകി. അപ്പോൾ ആ നായിയും കാളയുമൊക്കെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു കാംത വചോ മഹ്യം യാദൃക്കൃതവതീ വധൂഃ । താദൃശം സംപ്രവക്ഷ്യാമി നാന്യഥാ പ്രബ്രവീമ്യഹമ്
"പ്രിയേ, എനിക്ക് ആ വീട്ടമ്മ ചെയ്തത് നീ കേൾക്കണം. ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചത് പറയാം, മറ്റെന്തും പറയുന്നില്ല."
കദാചിദ്ദൈവയോഗേന ഗതാഹം പുത്രസദ്മനി । തത്രസ്ഥിതം പയഃ പാതും വധ്വാ ദൃഷ്ടം ന തത്പുനഃ
ഒരു ദിവസം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞാൻ മകന്റെ വീട്ടിൽ പോയി. അവിടെ നിന്നപ്പോൾ, ആ വീട്ടമ്മ പാലു കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു, പിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടില്ല.
പീതം പയസ്തു സര്പേണ തദ്ദൃഷ്ടം തു മയാ പുനഃ । പശ്ചാത്പീതം മയാ സമ്യക്ദൃഷ്ടം വധ്വാ തദാ പുനഃ
ആ പാൽ ഒരു പാമ്പ് കുടിച്ചതും ഞാൻ കണ്ടു. പിന്നീട്, ആ വീട്ടമ്മ തന്നെ ആ പാൽ ശരിയായി കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
തേന സംപര്കദോഷേണകടിര്ഭഗ്നാ ച മേ സദാ । തേന ദുഃഖേന ഭോ സ്വാമിന്ജാതാഹം ദുഃഖഭാഗിനീ । ഭഗ്നാ കടിശ്ച സംജാതാ ഹ്യാഹാരോ നൈവ രോചതേ
അത് സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും കടി തകർന്നത്. ആ വേദന കൊണ്ട്, സ്വാമിനേ, ഞാൻ ദുഃഖഭാഗ്യവതിയായി. കടി തകർന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഇനി ഭക്ഷണം ഇഷ്ടമില്ല.
ബലീവര്ദ്ദ ഉവാച- ശൃണു ത്വം ശുനി വക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । അസ്മിന്വൈ ദിവസേ പ്രാപ്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഭോജനമ്
കാള പറഞ്ഞു: നായേ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം, നീ കേൾക്കൂ. ഇന്നത്തെ ഈ ദിവസം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുമ്പോൾ...
കാരിതം മമ പുത്രേണ മമ ചിംതാ തു നോ കൃതാ । നോദകം ന തൃണം ചൈവ ന ദത്തം കേനചിത്ക്വചിത്
എന്റെ മകനു കൊണ്ട് കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തെങ്കിലും, അവന് ഒരിക്കലും എന്നെ ഓര്ത്തില്ല. ആരും എവിടെയും എനിക്ക് വെള്ളം പോലും നല്കിയില്ല, ഒരു പുല്ല് തണ്ടു പോലും അര്പ്പിച്ചില്ല.
അനാഹാരോഹ്യഹം പാപീ ബദ്ധോഽസ്മിന്പാപഭാവിതഃ । പൂര്വപാപവിശേഷേണ ജാതം ശുനി ന സംശയഃ
ഞാന് പാപിയായാണ് ഇവിടെ അനാഹാരിയായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. മുന് ജന്മത്തിലെ പ്രത്യേകമായ ഒരു പാപം കൊണ്ടാണ് ഞാന് നായയായി ജനിച്ചത് — ഇതില് സംശയമില്ല.
തദ്വാക്യം തു തദാ ദേവി ശ്രുതം പുത്രേണ ധീമതാ । മമായം തു പിതാ സാക്ഷാജ്ജാതോ മമ ഗൃഹേ പശുഃ
അപ്പോള് ദേവി, ബുദ്ധിമാനായ മകന് ആ വാക്കുകള് കേട്ടു: 'ഇവന് തന്നെയാണ് എന്റെ അച്ഛന്, എന്റെ വീട്ടില് തന്നെ ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ഇയം തു ജനനീ സാക്ഷാന്മമ ചൈവ ന സംശയഃ । ദൈവയോഗാച്ഛുനീ ജാതാ കിം കരോമി സുനിശ്ചയമ്
'ഇവളാണ് എന്റെ അമ്മ, ഇതില് സംശയമില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാല് അവള് നായയായി ജനിച്ചു. ഞാന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയും? ഇതാണ് സത്യം.'
ഏവം വിചാര്യാസൌ വിപ്രോ നൈവ നിദ്രാമവാപ സഃ । രാത്രൌ ചിംതാപരോ ഭൂത്വാ സ്മരന്വിശ്വേശ്വരം പരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ബ്രാഹ്മണന് ഉറങ്ങാന് കഴിഞ്ഞില്ല; രാത്രി മുഴുവന് വിഷമത്തില് ആഴപ്പെട്ട്, പരമേശ്വരനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാധര്മപരോഽഹം ച മമൈവം ച കഥം ശുഭമ് । വിചാരയിത്വാ ച തതോ രാത്രൌ സുപ്തസ്തദാ പുനഃ
'നാനാതരം ധര്മ്മങ്ങളില് ഞാന് ഏര്പ്പെട്ടിട്ടും, എനിക്ക് ഇങ്ങനെ എങ്ങനെയാണ് ഭാവുകം ഉണ്ടാകുക?' ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ശേഷം, ആ രാത്രി പിന്നെ ഉറങ്ങിപ്പോയി.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഋഷീണാം പുരതോ ഗതഃ । തേഷാം മധ്യേ വസിഷ്ഠേന തസ്യ സുസ്വാഗതം കൃതമ്
പ്രഭാതത്തിലെ ശുദ്ധമായ സമയത്ത്, അവന് ഋഷിമാരുടെ മുമ്പില് എത്തി; അവരില് വസിഷ്ഠന് അവനെ ഹൃദയപൂര്വ്വം സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ബ്രൂഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ തവാഗമനകാരണമ് । ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ വിപ്രഃ പ്രണാമമകരോത്തദാ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ വരവിന് കാര്യം പറയൂ.' ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുമ്പോള് ബ്രാഹ്മണന് ആദരപൂര്വ്വം നമസ്കരിച്ചു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലാ ക്രിയാ । അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താ ദുര്ലഭാത്തവ ദര്ശനാത്
'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി, എന്റെ കര്മ്മങ്ങള് ഫലപ്രദമായി; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരായി, കാരണം നിങ്ങളുടെ ദര്ശനം എന്നെ ലഭിച്ചു — അതു ദുർലഭമാണ്.'
യഥോക്തം ച കൃതം ശ്രാദ്ധം ദ്വിജാശ്ചൈവ സുഭോജിതാഃ । കുടുംബിനാം തു സര്വേഷാം ഭോജനം കാരിതം തഥാ
'നിര്ദേശിച്ചപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവരെയും ഭക്ഷണം നല്കി സംതൃപ്തരാക്കി.'
ഭോജനാനംതരം പ്രാപ്താ ശുനീ തത്ര ഉവാച ഹ । അസ്മാകം തു ഗൃഹേ ഹ്യേകോ ബലീവര്ദസ്തു വര്ത്തതേ
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ നായ പെണ് അവിടെ പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ വീട്ടില് ഒരു കാളയുണ്ട്.'
തം പതിം പ്രതിവാക്യം യദ്ദിവജ മത്തഃ ശൃണുഷ്വ തത് । ഗൃഹേസ്ഥിതം ദുഗ്ധഭാംഡമഹിനാ ദൂഷിതം മയാ
'ഭര്ത്താവേ, ഞാന് പറയുന്നത് കേള്ക്കൂ: വീട്ടില് ഇരിക്കുമ്പോള് പാല് പാത്രത്തില് വിഷം കലര്ന്നുപോയി.'
ദൃഷ്ടം മേ മഹതീ ചിംതാ തദാ ജാതാ ന സംശയഃ । അനേന പയസാ ചൈവ പക്വമന്നം യദാ ഭവേത്
'ഞാന് അതു കണ്ടു, വലിയ വിഷമം എനിക്കുണ്ടായി — ഇതില് സംശയമില്ല; ഈ പാല് കൊണ്ട് അന്നം പാകം ചെയ്താല് —'
തദാത്ര സര്വേ വിപ്രാശ്ച മ്രിയംതേ ഭോജനാത്തതഃ । ഏവം വിചാര്യ തത്സ്വാമിന്ദുഗ്ധം പീതം തദാ മയാ
'അപ്പോള് ഇവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് മരിക്കും. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഞാന് തന്നെ ആ പാല് കുടിച്ചു.'
തദാ ദൃഷ്ടം തു വധ്വാ വൈ തയാ മേ താഡനം കൃതമ് । ചരാമി തേന സംഭഗ്നാ കിം കരോമി സുദുഃഖിതാ
'അപ്പോള് ഭര്ത്താവിന്റെ ഭാര്യ അതു കണ്ടു എന്നെ അടിച്ചു; അവളുടെ അടിയില് ഞാന് പരിക്കേറ്റ് കഷ്ടപ്പെടുന്നു — ഞാന് എന്ത് ചെയ്യും, വളരെ ദുഃഖിതയാണു.'
തസ്യാ ദുഃഖം തു സംസ്മൃത്യ വൃഷഃ പ്രാഹ ശുനീം പ്രതി । ശൃണു ശുനി പ്രവക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ്
അവളുടെ ദുഃഖം ഓര്ത്തു, കാള നായയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'കേള്ക്കൂ നായേ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്തെന്ന് ഞാന് പറയാം.'
അസ്യാഹം തു പിതാ സാക്ഷാത്പൂര്വജന്മനി വൈ ശുനി । അദ്യ വൈ ഭോജിതാ വിപ്രാ ദത്തമന്നം തു ഭൂരിശഃ
'നിന്റെ മുന്ജന്മിയില്, നായേ, ഞാന് അവളുടെ അച്ഛനായിരുന്നു; ഇന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു, ധാരാളം അന്നം നല്കി.'
ന തൃണം നോദകം ചൈവ മമാഗ്രേ സംനിവേദിതമ് । തേന ദുഃഖേന മേ ദുഃഖം ജാതം ബഹുതരം തദാ
'എന്നാല് എനിക്ക് ഒരിക്കലും പുല്ലും വെള്ളവും അര്പ്പിച്ചിട്ടില്ല; അതു കൊണ്ടുള്ള ദുഃഖം കൊണ്ട് എന്റെ ദു:ഖം കൂടുതല് വലുതായി.'
ഏതത്കഥാനകം ശ്രുത്വാ രാത്രൌ നിദ്രാമവാപ ന । മമ ചിംതാ തു തത്രൈവ ജാതാ വൈ ഋഷിസത്തമ
ഈ കഥ കേട്ടശേഷം രാത്രി എനിക്ക് ഉറക്കം വന്നില്ല; മനസ്സ് വളരെ വിഷമമായി, മഹർഷേ.
വേദാധ്യയനശീലോഽഹം കുശലോ വേദകര്മണി । അനയോശ്ച മഹദ്ദുഃഖം കിം കരോമീതി ചിംതയന് । ആഗതസ്ത്വത്സമീപേ തു മമകഷ്ടം നിവാരയ
ഞാൻ വേദപഠനത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവനും, വേദകർമങ്ങളിൽ നിപുണനുമാണ്; എങ്കിലും ഇവരുടെ വലിയ ദു:ഖം ഓർത്തു ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ചിന്തിച്ചു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കലാണ് വന്നത്; ദയവായി എന്റെ കഷ്ടം നീക്കാമോ.
ഋഷിരുവാച- ഉഗ്രജന്മന്ശൃണുഷ്വ ത്വം പൂര്വജന്മനി യത്കൃതമ് । അയം വൈ തു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ കുംഡനേ നഗരേ ശുഭേ
മഹർഷി പറഞ്ഞു: ഉഗ്രജന്മാ, നീ കേൾക്കൂ, പൂർവ്വജന്മത്തിൽ നടന്നത് പറയാം. ഈ ഉത്തമൻ ബ്രാഹ്മണൻ കുണ്ടന എന്ന പുണ്യനഗരത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്.
മാസേ ഭാദ്രപദേ ചൈവ പംചമീ യാ സമാഗതാ । തദ്വ്രതം തേന നാജ്ഞാതം പിതുഃ ശ്രാദ്ധാദികാരണാത്
ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ അഞ്ചാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ, അന്ന് അച്ഛന്റെ ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടി വന്നതിനാൽ ആ വ്രതം ആൾ പാലിച്ചില്ല.