ഒരു ദിവസം, വ്രതാചരണത്തിന്റെ മഹത്വം അറിയാൻ ഭീഷ്മൻ പുലസ്ത്യമുനിയോട് ചോദിച്ചു: “പ്രഭാമയൻ ചന്ദ്രൻ എന്ന കുളിരുള്ളവന്റെ വ്രതം എന്താണ്? ഇത് ഓരോ ജന്മത്തിലും ആവർത്തിച്ച് ചെയ്താൽ, ദീർഘായുസ്, ആരോഗ്യവും, കുടുംബസമൃദ്ധിയും, സൗന്ദര്യവും എങ്ങനെ ലഭിക്കും?” പുലസ്ത്യൻ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി നൽകി: “നിന്ന് ചോദിച്ച ഈ വ്രതം അനന്തമായ പുണ്യവും സ്വർഗ്ഗവും നൽകുന്നു. പുരാണജ്ഞന്മാർ അറിയുന്ന രഹസ്യം ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു.” ഇവിടെ, ‘രോഹിണീ-ചന്ദ്ര-ശയന’ എന്ന വ്രതം വിവരിക്കുന്നു. ഈ വ്രതത്തിൽ, ചന്ദ്രന്റെ നാമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നാരായണത്തിന്റെ പ്രതിമയെ പൂജിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച്, പൗർണമി തിങ്കളാഴ്ചയിലോ, ബ്രഹ്മനക്ഷത്രം പൗർണമിയിൽ ഉദയിച്ചാലോ, ഈ വ്രതം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അന്ന്, ഗോമയ, ഗോക്ഷീര, ഗോതൈ, ഗോഘൃതം, ഗോമൂത്രം ചേർത്തു, കടുക് ചേർത്തു, സ്നാനം ചെയ്യണം. അതിനുശേഷം ‘ആപ്യായസ്വ’ എന്ന മന്ത്രം എട്ടു നൂറ് തവണ ജപിക്കണം. ശുദ്ധമായ ഭാവത്തോടെ, ശൂദ്രനും ഈ വ്രതം ചെയ്യാവുന്നതാണ്. സോമദേവനെ, “അവ്യയനായ അശാന്തനായവനേ, നിങ്ങളുടെ പാദത്തെയും തുടകളെയും നമസ്കരിക്കുന്നു” എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ച്, ജലോദരയുടെ വകയായ രണ്ടു തുടകൾ, കാമന്റെ ആലയമായ ജനനേന്ദ്രിയം, ആനന്ദം നൽകുന്ന ചന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രന്റെ അര, അമൃതോദരയുടെ വയർ, ചന്ദ്രന്റെ നാഭി എന്നിവയെ ആരാധിക്കണം. ചന്ദ്രന്റെ മുഖം, ദ്വിജന്മാരുടെ ദന്തങ്ങൾ, ചന്ദ്രമാസിന്റെ ചിരി, കുമുദവനത്തിന് പ്രിയമായ ചുണ്ടുകൾ, ഉത്തമ ഔഷധികളുടെ അദ്ധിപതിയായ മൂക്ക്, സന്തോഷത്തിന്റെ ഉറവിടമായ ക眉കൾ, ചന്ദ്രന്റെ കണങ്ങൾ, നീലതാമര സൃഷ്ടിക്കുന്ന കൈകൾ, യാഗങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ചന്ദ്രൻ, ദാനവനാശകമായ ചെവി, ചന്ദ്രനാഥനു പ്രിയമായ കപാൾ, സുഷുമ്നയുടെ അദ്ധിപതിയായ മുടി, ചന്ദ്രന്റെ തല, മുരാരിയെയും ലോകനാഥനെയും, ലക്ഷ്മിക്ക് പ്രിയമായ രോഹിണി, ഭാഗ്യവും സന്തോഷവും അമൃതവും നിറഞ്ഞ കിരീടം എന്നിവയെ ആരാധിക്കണം. ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യയായ ദേവിയെ സുഗന്ധമുള്ള പൂക്കളും, അർപ്പണങ്ങളും, ധൂപവും ഉപയോഗിച്ച് പൂജിച്ച്, നിലത്ത് ഉറങ്ങണം. രാവിലെ എഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ, സ്നാനം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനത്തിന് ക്ഷണിക്കണം. ബ്രാഹ്മണനു കംഭം, അതിൽ സ്വർണം ചേർത്ത്, “പാപനാശകനായവനേ, നമസ്കാരം” എന്ന് പറഞ്ഞ് അർപ്പിക്കണം. പശുവിന്റെ മൂത്രം ചൊല്ലി, മാംസവും ഉപ്പും ഇല്ലാത്ത ഭക്ഷണം എട്ടോ ഇരുപതോ തവണ കഴിക്കണം. മൂന്നു ഗർഭം ഘൃതം ചേർത്ത് കഴിച്ച്, ഉപവാസം പാലിച്ച്, കഥകൾ കേട്ടു, കദംബം, നീലതാമര, കെതക, മല്ലിക, ചുവന്നതാമര, ശതദളതാമര പൂക്കൾ അർപ്പിക്കണം. കൊടുത്ത പൂക്കൾ ഉണങ്ങാത്തതും, സിന്ദുവാരവും, മല്ലികയും, വെള്ളപൂക്കളും, കരവീരവും, ശ്രീചമ്പകവും, എല്ലാ മാസങ്ങളിലും അനുസരിച്ച് അർപ്പിക്കണം. ഏത് മാസത്തിൽ വ്രതം ചെയ്യുന്നു, ആ മാസത്തിലെ പൂക്കളാണ് ഹരിക്ക് അർപ്പിക്കേണ്ടത്. ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഈ വ്രതം കൃത്യമായി അനുസരിക്കണം. വ്രതം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, കിടക്കയും മുഴുവൻ കിടക്കസാമഗ്രികളും അർപ്പിക്കണം. സ്വർണ്ണത്തിൽ രോഹിണിയും ചന്ദ്രനും രൂപം ഉണ്ടാക്കണം; ചന്ദ്രൻ ആറു വിരൽ വലിപ്പം, രോഹിണി നാലു വിരൽ വലിപ്പം. എട്ടു മുത്തുകൾ അണിഞ്ഞു, വെള്ള കണ്ണുകളുള്ളതും, പാൽപാത്രത്തിൽ വെച്ച്, തംബാലം പാത്രവും അരി കണികളും ചേർത്തു, മന്ത്രം ചൊല്ലി രാവിലെ, അരിയും ഇന്പച്ചക്കയും, വെള്ളപാത്രം, സ്വർണ്ണംകൊണ്ട വായും, വെള്ളി കാൽപാദവും ചേർത്തു, പശുവും വസ്ത്രവും പാത്രവും, ശംഖംപാത്രവും, ബ്രാഹ്മണദമ്പതികളെ ആഭരണങ്ങൾ അണിയിച്ച്, ഗുണംകൊണ്ടു അർപ്പിക്കണം. ബ്രാഹ്മണദമ്പതികളെ ചന്ദ്രനും രോഹിണിയും എന്നു ഭാവന ചെയ്യണം; രോഹിണി എപ്പോഴും കൃഷ്ണന്റെ കിടക്കയിൽ വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ, ചന്ദ്രൻ എന്ന രൂപവും ഈ രൂപവും തുല്യമാണ്. “നീ മാത്രമാണ് പരമാനന്ദവും മോക്ഷവും നൽകുന്നത്; ആനന്ദം, മോക്ഷം, ഭക്തി എന്നിവ എന്നിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ; സാംസാരിക ഭീതിയുള്ളവനും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ഇത് അനുയോജ്യമാണ്.” ഈ വ്രതം സൗന്ദര്യവും ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസും നൽകുന്ന ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണ്; പിതൃങ്ങൾക്കും ഇത് എപ്പോഴും പ്രിയമാണ്. വ്രതം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, കിടക്ക, കിടക്കസാമഗ്രികൾ, വെള്ളം, കംഭം, പതാക, ചാമരം, അഞ്ചു രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പാത്രങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പിക്കണം. വ്യാജംകൊണ്ടു ധനത്തിൽ അതിക്രമം ചെയ്യരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ദോഷം വരും. ഈ വ്രതം, ശിവന്റെ ചന്ദ്രകിരീടം വ്രതം, ദുഷ്ടന്മാർക്കും, കപടന്മാർക്കും, പശുവിനെ, ബ്രാഹ്മണനെ, ദേവരെ, സന്യാസിയെ, യോഗിയെ അവഹേളിക്കുന്നവർക്കും പറയരുത്. ഈ രഹസ്യവും, സന്തോഷവും, മംഗളവും നൽകുന്ന വ്രതം, ഭക്തിയും ശമവും ഉള്ളവർക്കാണ് വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടത്; വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തവർക്കുപോലും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നതായി വേദജ്ഞന്മാർ പറയുന്നു. ഈ വ്രതം ചെയ്യുന്നവൻ, ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാലും, മക്കളിൽ നിന്ന്, ധനത്തിൽ നിന്ന്, ഭാര്യയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടാലും, ദേവന്മാർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നു; രോഗം, ദുഃഖം, മായ എന്നിവയൊന്നും അനുഭവിക്കില്ല; ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീക്കും ഇതേ ഫലം ലഭിക്കും. വസിഷ്ഠൻ, അർജുനൻ, കുബേരൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഈ വ്രതം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; ഇതിന്റെ മഹത്വം ജപിച്ചാൽ പോലും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും. ചന്ദ്രന്റെ വിശ്രമസ്ഥലത്തിന്റെ കഥ വായിക്കുന്നവനും, കേൾക്കുന്നവനും, ഇന്ദ്രന് പ്രിയമാവും; വ്രതം ചെയ്താൽ, പിതാക്കന്മാർ നരകത്തിൽ പോയിരുന്നാലും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും. മഹർഷികൾ അശ്വത്ത, വട, ഉദുംബര, നന്ദീശ, ജമ്പു, ബില്വ എന്നീ വൃക്ഷങ്ങൾ അനുയോജ്യമായതായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാർഗശീർഷം മുതൽ ഓരോ മാസവും ഓരോ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു ദന്തധ്വസ്തിക (പല്ല് വൃത്തിയാക്കുന്ന കട്ട) നിർമ്മിക്കണം. വ്രതം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, തൈരസാദം, കംഭം, പതാക, ചാമരം, അഞ്ചു രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പാത്രങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പിക്കണം. വസ്തുവിൽ കപടം കാണിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ദോഷം വരും. വ്രതം ചെയ്യുന്നവൻ, ദീർഘായുസ്, ആരോഗ്യവും, കുടുംബസമൃദ്ധിയും, സൗന്ദര്യവും നേടുന്നു. ഈ വ്രതം സത്വശുദ്ധിയുള്ളവർക്കും, ഭക്തിയുള്ളവർക്കും, പാപം നശിപ്പിച്ച്, സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നു.