മനുഷ്യൻ എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചുനേടുന്ന ഫലങ്ങൾ, ജ്യേഷ്ഠതീർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കൽ കുളിച്ചാൽ തന്നെ നേടാൻ സാധിക്കും. കൂടുതൽ വിശദീകരണം ആവശ്യമില്ല; ഭൂമി, തീർത്ഥം, പുണ്യപഥം — ഈ മൂന്ന് ലഭിച്ചവർ പരമാവധി സ്ഥിതിയിലേയ്ക്ക് എത്തും. യോജിച്ച സമയത്ത്, തീർത്ഥഭൂമിയിൽ കുളിക്കുകയും, ഹോമം നടത്തുകയും, ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവർ അശേഷമായ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും. കാർത്തിക മാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, ചന്ദ്രനാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വൈശാഖത്തിൽ, ചന്ദ്ര-സൂര്യ ഗ്രഹണ സമയങ്ങളിൽ, കുരുവിന്റെ ദേശത്തിൽ, മഹർഷികൾ പറഞ്ഞ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, പിതാമഹൻ ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച തീർത്ഥം ഇതാണ്. കാർത്തികയിൽ മധ്യകുണ്ടത്തിൽ കുളിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു ധനം നൽകുന്നവർ അശ്വമേധയാഗഫലമുണ്ടാകും. അതുപോലെ, ചെറിയ കുണ്ടിൽ ആത്മസമാധാനത്തോടെ കുളിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു മനോഹരമായ അരി പോലും നൽകിയാൽ, അഗ്നിയുടെ മനോഹര ലോകം, ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളോടൊപ്പം, വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും. അതിനാൽ, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും, മനുഷ്യൻ പുഷ്കരത്തിലേക്കു പോകാൻ മനസ്സ് ഉറപ്പിച്ചു നിശ്ചയിക്കണം. പുഷ്കര വനത്തിൽ, കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന സർസ്വതീയുടെ സമീപം എത്തിയാൽ, ശുദ്ധമായ ചിന്ത, സ്മൃതി, ജ്ഞാനം, ബുദ്ധി, പരമകൃപ എന്നിവ ലഭിക്കും. ഈ ആറു പേരുകളും സർസ്വതീയുടെ പര്യായനാമങ്ങൾ എന്നാണ് പ്രഖ്യാപനം; അവിടെ സർസ്വതീ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകിയതിനു ശേഷം, അതിന്റെ തീരത്ത് നിന്നു വെള്ളം കാണുന്നവർക്കും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവിടെ, പുഴ കടന്ന് വീണ്ടും ആത്മസമാധാനത്തോടെ കുളിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സേവകനാകുന്നു. പുഷ്കരത്തിൽ, സസ്യാദികൾ പോലുള്ള ലഘു അർപ്പണങ്ങൾകൊണ്ടു പിതൃകർമം ചെയ്യുന്നവർക്കും, പിതൃകളുടെ അനുഭവത്തിൽ, വലിയ സുഖങ്ങൾ ലഭിക്കും. എന്നാൽ, നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ, അവരുടെ പിതൃകളെ സ്വർഗത്തിലേക്കു നയിക്കുകയും, നരകവേദനയിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ കുളിച്ച്, ശുദ്ധജലത്തിൽ കുശയും എള്ളും ചേർത്ത് പിതൃങ്ങൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്നവരുടെ പിതൃകൾ തൃപ്തരാവുന്നു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം; അതിനാൽ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രഥമതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ധർമ്മവും മോക്ഷവും പുഷ്കരത്തിലെ സർസ്വതീയുടെ സംഗമത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു; അതിനേക്കാൾ ഉത്തമതീർത്ഥം ഇല്ല. അവിടെ കുളിക്കുന്നവർക്ക്, ധർമ്മം, ധനം, കാമം, മോക്ഷം — ഈ നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. അവരുടെ ഫലം ഒരു പശു ദാനത്തിന് തുല്യമാണ്; ജ്ഞാനികൾ അത് സ്വർണ്ണദാനത്തിനും തുല്യമായതായി പറയുന്നു. പിണ്ഡം, ജലതർപ്പണം എന്നിവകൊണ്ട്, നരകത്തിൽ കഴിയുന്ന പിതൃകൾക്കും മകനാൽ സ്വർഗത്തിൽ എത്തുവാൻ സാധിക്കുന്നു. പുഷ്കരത്തിലെ സർസ്വതീജലം കുടിക്കുന്നവർ, ബ്രഹ്മാവും വിശ്വേശനും ആദരിക്കുന്ന, അനശ്വര ലോകങ്ങൾ നേടുന്നു. അവിടെ, സർസ്വതീ സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പടിയാകുന്നു; പുണ്യവാന്മാർക്ക് ആ മഹാനദി ലഭ്യമാണ്. അവിടെ, എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും, ധർമ്മത്തിന്റെ സാരത്തെ അറിയുന്ന മഹർഷികൾ സർസ്വതീയെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ആ ദേവി ശുദ്ധയും, എല്ലായിടത്തും സാന്നിധ്യവുമാണ്. എന്നാൽ, പുഷ്കരത്തിൽ സർസ്വതീ ഏറ്റവും ശുദ്ധയാണു; ഭൂമിയിൽ സർസ്വതീ തീർത്ഥം എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്. കുരുക്ഷേത്ര, പ്രഭാസ, പുഷ്കര — ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ സർസ്വതീ ദുർലഭയാണു; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പുഷ്കരം പ്രഥമതീർത്ഥമായി സ്ഥാപിതമാണ്. കിഴക്കൻ സർസ്വതീയെ പ്രാപിച്ചാൽ, നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ സാധിക്കുന്നു; അവിടെ എത്തിയ ശേഷം മറ്റൊരു തീർത്ഥം തേടുന്നവൻ, കൈവശമുള്ള അമൃതം ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്. തീർത്ഥങ്ങളിൽ കിഴക്കൻതീർത്ഥം ഏറ്റവും ഉത്തമം; മധ്യത്തീർത്ഥം മധ്യസ്ഥം. അതിനുശേഷം, ജ്ഞാനികൾ അതിനെ വലത്തുചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; മൂന്ന് കുണ്ടുകളിലും കുളിക്കുകയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും വേണം. അവിടെ എള്ള് ചേർത്ത ജലത്തിൽ പിതൃങ്ങൾക്ക് അർപ്പണങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, അവരുടെ തൃപ്തിയിൽ, വീണ്ടും അനന്തഫലം നേടുന്നു. പ്രതിദിനം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയോടെ, പിതൃകളെ നേരെയും, വിരുദ്ധമായും, ഒറ്റയാളായി, കൂട്ടായി കാണുന്നവൻ, പുഷ്കരത്തിൽ പ്രതിദിനം കുളിക്കണം; ബ്രഹ്മലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്, അവിടെ മൂന്ന് ശുദ്ധശിഖരങ്ങളും മൂന്ന് കുണ്ടുകളും ഉണ്ട്. പുഷ്കരങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്, പക്ഷേ അതിന്റെ കാരണം അറിയില്ല; ചെറിയതും, മധ്യസ്ഥതും, മൂത്തതും — മൂന്നു പുഷ്കരങ്ങൾ. അവ ശിഖരങ്ങളുടെ പേരും, പുണ്യകുണ്ടുകളുടെ പേരുമാണ്; ധർമ്മം, ധനം, കാമം, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവിടെ ഫലം ഉറപ്പായും നേടുന്നു. അവിടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം ലഭിക്കും; ശുദ്ധിയോടെ, കുളിച്ച്, ബ്രാഹ്മണർക്കു പുണ്യദാനങ്ങൾ നൽകണം. ഒറ്റ പശു ദാനത്തിലൂടെ ലോകങ്ങൾ നേടാം; കൂടുതൽ വിശദീകരണം ആവശ്യമില്ല; രാത്രിയിലും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു സാധ്യമാണ്. കുളിച്ച് ധനം നൽകുന്നവൻ അനന്തസന്തോഷം അനുഭവിക്കും; അവിടെ എള്ളിന്റെ ദാനത്തെ മഹർഷികൾ പ്രശംസിക്കുന്നു. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ കുളിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്; അവിടെ മാവ്, വേണൽ, പഞ്ചസാര എന്നിവ കൊണ്ട് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവനും, പിതൃക്കൾക്കു ശുദ്ധി ലഭിച്ച്, പിതൃലോകം ലഭിക്കും. പുഷ്കരവനത്തിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് സർസ്വതീത്തിരിപ്പിലേക്ക് പോകണം. അവളെ മറഞ്ഞുകൊണ്ട്, പടിഞ്ഞാറോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, യാത്രചെയ്യാൻ തുടങ്ങി; അതിനടുത്ത്, പുഷ്കരത്തിന് സമീപം, വളരെ മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ട്.