ഭരതവംശത്തിലെ മഹാരാജാവേ, അപ്പൊഴ് താങ്കള് അവിടെ ചെയ്തതെന്താണ്? അതു ക്രോധമായിരുന്നോ, ക്ഷമയായിരുന്നു? അവിടെ താങ്കള് ചെയ്തതും കണ്ടതും പറഞ്ഞതും എല്ലാം ഇവിടെ എനിക്കു പറയണം. ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രവൃത്തികളും, യാഗത്തിന്റെ പരമോന്നത നിയമവും താല്പര്യപൂർവ്വം ഞാന് മുഴുവനായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആ യാഗക്രമം എങ്ങനെയായിരുന്നു, അതിന്റെ ആരംഭം എങ്ങനെ നടന്നു, ഹോത്രൃകുമാരന് ആരായിരുന്നു, ഹോത്രാവയവം എങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു, ആദ്യ ഹോമം ആര്ക്ക് അർപ്പിച്ചുവെന്ന് വിശദമായി പറയണം. പുണ്യശല്യനായ വിഷ്ണു എങ്ങനെ സഹായിച്ചു, ആരുടെ മുഖാന്തിരം, എങ്ങനെയെന്നതും, അമരന്മാർ അവിടെ ചെയ്തതെന്താണെന്നും വിശദീകരിക്കണം. ദേവലോകം വിട്ട് മർത്ത്യലോകത്തിലേക്ക് അവൻ എങ്ങനെ വന്നു? ഗൃഹാഗ്നി, നിർദ്ദേശിച്ച അന്വാഹാര്യ, ദക്ഷിണാഗ്നികൾ, ആഹവനീയാഗ്നി, വേദിക, ഹവണദണ്ഡം, പ്രൊക്ഷണപാത്രം, സൃക്ക്, ആവഭൃഥക്രിയ എന്നിവയെന്താണെന്നും വിവരിക്കണം. അവൻ എങ്ങനെ മൂന്നു അഗ്നികൾ സ്ഥാപിച്ചു, അവയെ യഥാർത്ഥ ഹോമഭാജകരാക്കി, ദേവന്മാരെ ഹവഭോക്താക്കളാക്കി, പിതൃകൾക്ക് പിതൃകർമ്മഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നവരാക്കി? യാഗനിയമപ്രകാരം, വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഹവഭാഗങ്ങൾക്കായി, ഏത് യാഗങ്ങളും യാഗകർമ്മങ്ങളും നടന്നു? യൂപം, സമിദ്ധ്, ദർഭ, സോമ, പാവക, പരിച്ഛേദകുസം, സമിത്കുഷ എന്നിവയും വിശദീകരിക്കണം. യാഗോപകരണങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവ് എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു? പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രവൃത്തിയാൽ ആരെല്ലാമാണ് പ്രസിദ്ധരായത്? നിമിഷം, ക്ഷണം, കാലം, ഏകകാലം, മുഹൂർത്തം, തിഥി, മാസം, ദിവസം, വര്ഷം എന്നിവയുടെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടന്നു? ഋതുക്കൾ, സമയസന്ധികൾ, ത്രയീമാനം, ആയുസ്സ്, കൃഷിഭൂമി, ക്ഷയം, ലക്ഷണം, സൗന്ദര്യം എന്നിവയും വിവരിക്കണം. മൂന്നു വർണ്ണങ്ങൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, ത്രയീവിദ്യ, മൂന്നു അഗ്നികൾ, ത്രികാലം, മൂന്നു പ്രവൃത്തികൾ, മൂന്നു വർഗ്ഗങ്ങൾ, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സൃഷ്ടിയും വിശദീകരിക്കണം. ലോകങ്ങൾ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു, പരമസൃഷ്ടാക്കന്മാരും ചിതലബുദ്ധികളുമാരും ആരെല്ലാമാണ്? ധർമ്മപഥവും അധർമ്മപഥവും എങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു? നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം, അവയുടെ രക്ഷകൻ, നാലു ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ജ്ഞാനി, നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, പരമപ്രകാശം, പരമതപസ്, പരമാത്മാവ്, പരമോന്നതൻ, ലോകങ്ങളുടെ പാലം, പവിത്രന്മാരിൽ ഏറ്റവും വിശുദ്ധൻ, വേദജ്ഞന്മാർ അറിയേണ്ടതായവൻ, വൈഭവശാലികൾക്കു നാഥൻ, സത്വമായവരിൽ അസ്തിത്വം, ജ്വാലയുള്ളവരിൽ അഗ്നി, മനുഷ്യരിൽ മനസ്സ്, തപസ്സുകാരിൽ തപസ്, ശമവാന്മാരിൽ ശമം, തേജസ്സുകാരിൽ തേജസ്—ഇവയെല്ലാം ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ചു. അവൻ യാഗഫലം എങ്ങനെ ആഗ്രഹിച്ചു? അവന്റെ മനസ്സ് യാഗത്തിൽ എങ്ങനെ ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു? ഇതാണ് എന്റെ സംശയം, മഹാമുനിവരേ, എന്റെ വലിയ സംശയമാണിത്. പരബ്രഹ്മം അത്ഭുതകരമായവൻ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ; അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തികളാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇങ്ങിനെ വിവരണചെയ്യപ്പെടുന്നു. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: താങ്കൾ ചോദിച്ചത് മഹത്തായ, ഭാരമുള്ള ബ്രഹ്മതത്ത്വം സംബന്ധിച്ച ചോദ്യമാണ്. അതിന്റെ യഥാശക്തി ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. താങ്കൾ ചോദിച്ചവൻ ആയിരം മുഖങ്ങളുള്ളവൻ, ആയിരം കണ്ണുകളും കാൽകളും ചെവികളും കൈകളും ഉള്ളവൻ, അവിനാശിയായവൻ. ആയിരം നാവുകൾ, ആയിരം ശക്തികൾ, ആയിരം നാഥനായ പരമേശ്വരൻ, ആയിരം ദാനശക്തിയുള്ളവൻ, ആയിരം ഉദ്ഭവങ്ങളുള്ളവൻ, ആയിരം ഭുജശക്തിയുള്ള അവിനാശിയായവൻ. അവൻ തന്നെ ഹവിയുമാണ്, പാനീയവും, ഹോമവും, ഹവനകുമാരനും, ഉപകരണങ്ങളും, ശുദ്ധീകരണം, വേദിക, ദീക്ഷ, പാകം, സൃക്ക്—all അർപ്പണങ്ങൾ. അവൻ തന്നെ സൃക്ക്, സോമം, ആവഭൃഥം, പ്രൊക്ഷണപാത്രം, ദക്ഷിണ, ധനം, അധ്വര്യു, സാമഗായകൻ, പണ്ഡിതൻ, സഹായി, സഭ, യാഗശാല—എല്ലാം അവൻ തന്നെയാണ്. യൂപം, സമിത്കുഷം, ദർഭ, ചമസം, സൃക്ക്, ഉലൂഖൽ, കിഴക്കൻ പരിച്ഛേദം, യാഗവേദി, പുരോഹിതൻ, ബന്ധനോപകരണങ്ങൾ—ഇതെല്ലാം അവൻ തന്നെയാണ്. ചെറുതും വലിയതുമായ അളവുകൾ, നിശ്ചിതമാനങ്ങൾ, പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ, അശ്വങ്ങൾ, യാഗകുന്ദങ്ങൾ, ദർഭകുലകൾ—ഇവയും അവൻ തന്നെയാണ്. മന്ത്രം, യാഗം, ഹവി, ഹവനഭാഗം, സത്ത്വം, ആദ്യഭോക്താവ്, ഹവഭോക്താവ്, ശുഭജ്വാല, ആയുധധാരി—ഇതെല്ലാം അവൻ. വേദജ്ഞന്മാരും പണ്ഡിതന്മാരും ഈ ശാശ്വതനായ പ്രഭുവിനെ യാഗം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, താങ്കൾ ചോദിച്ച ഈ ദൈവീകമായ കഥ ഇതാണ്. ഈ ഉദ്ദേശത്തോടെയാണ് ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ഭൂമിയിൽ യാഗം നടത്തി, ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ലോകക്ഷേമത്തിനും ഐശ്വര്യത്തിനുമാണ് അത്. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ്, കപിലൻ, പരമേശ്വരൻ, ദേവന്മാർ, സപ്തർഷികൾ, പ്രശസ്തനായ ത്ര്യമ്പകൻ, സനത്കുമാരൻ, മഹാത്മാവായ മനു, പ്രജാപതിപതി, പുരാതനദേവന്മാർ—ഇവരൊക്കെയും, വൈശ്വാനരാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ യാഗം ചെയ്തു. പണ്ടെ, പദ്മത്തിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദേവന്മാരും മഹർഷികളും ഉദിച്ചുവന്നു. ഈ മഹാത്മാവിന്റെ, പോഷ്കരക എന്ന സങ്കല്പം പുരാതനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ഇവിടെ വേദവും സ്മൃതിയും പൂർണ്ണമായി സ്ഥാപിതമാണ്. വേദത്തിന്റെ മുഖമായ വരാഹം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ദേവശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ വരാഹരൂപം ധരിച്ച് സഹായത്തിനായി പ്രത്യക്ഷനായി. പുഷ്കരത്തിലെ കൊകാമുഖം എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തെ വിശാലമാക്കി, വേദം കാലായി, യൂപം ദന്തമായി, ക്രതു കൈയായി, വേദിക വായായി, അവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവന്റെ നാവു അഗ്നിയാണ്, മുടി ദർഭ, തല ബ്രഹ്മം, മഹതപസ്വി, കണ്ണുകൾ പകലും രാത്രിയും, ദൈവസ്വരൂപൻ, അവന്റെ അംഗങ്ങൾ തന്നെ വേദങ്ങൾ, ശാസ്ത്രധ്വനിയിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ. അവന്റെ മൂക്ക് ഹവിഃ, തൊണ്ട സൃക്ക്, ശബ്ദം സാമഗാനം, മഹത്വം, സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞവൻ, കർമ്മവീര്യത്തിനും ധീരതയ്ക്കും പ്രസിദ്ധനായവൻ. അവന്റെ നഖങ്ങൾ പ്രായശ്ചിത്തം, ദൃഢനായവൻ, മുട്ടകൾ പശുക്കൾ, യാഗരൂപം, കുടലുകൾ ഉദ്ഗാതൃകൾ, ചിഹ്നം അഗ്നിഹോത്രം, ഫലം, വിത്ത്, മഹാവനസ്പതി—ഇതെല്ലാം അവൻ. അന്തരാത്മാവ് വായു, മന്ത്രങ്ങൾ ദൃഢം, കംഭങ്ങൾ ജലം, രക്തം സോമം, ഭുജങ്ങൾ വേദങ്ങൾ, സുഗന്ധം ഹവി, ദേവപിതൃകളിൽ ഹവിയിൽ അതിക്രമം—ഇവയൊക്കെയും അവൻ തന്നെയാണ്.