ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ഒരാൾ കാട്ടിൽ ശതായുധൻ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ, ത്രിസ്പൃശാ എന്ന മഹാനിഷ്ഠയെ പൂര്ണ്ണമായി അനുഷ്ഠിച്ചതിലൂടെ ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപം അകറ്റപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ തന്നെ, നമുചിയുടെ വധം കൊണ്ടുണ്ടായ പാപവും, ഇന്ദ്രന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, ത്രിസ്പൃശാ നിഷ്ഠയുടെ പൂര്ണ്ണ അനുഷ്ഠനത്തിലൂടെ നശിച്ചു. ബ്രഹ്മഹത്യാ പോലുള്ള ഗുരുതര പാപങ്ങൾ ത്രിസ്പൃശാ നിഷ്ഠയുടെ പൂര്ണ്ണ അനുഷ്ഠനത്തിലൂടെ അകറ്റപ്പെടുന്നു; പിന്നെ മറ്റു പാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ? പ്രയാഗയിലും, കാശിയിലും, കൃഷ്ണയുടെ സാനിധ്യത്തിലുള്ള ഗോമതിയിലും ത്രിസ്പൃശാ അനുഷ്ഠനം ഇല്ലെങ്കിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല. എന്നാൽ, പ്രയാഗയിൽ മരിച്ചാലും, ഗോമതിയിൽ കൃഷ്ണയുടെ സാനിധ്യത്തിൽ മരിച്ചാലും, അതിൽ കുളിച്ചാലും, ശാശ്വത മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ത്രിസ്പൃശാ നിഷ്ഠയെ പൂര്ണ്ണമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ആരും സ്വഗൃഹത്തിൽ തന്നെ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുഴുകിയവരും മോക്ഷം നേടാം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിട്ട് സംഖ്യയിലൂടെ മോക്ഷം നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്കും അത്ര എളുപ്പമല്ല; അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, മോക്ഷം നൽകുന്ന ത്രിസ്പൃശാ നിഷ്ഠയെ നിർബന്ധമാക്കി അനുഷ്ഠിക്കണം. അപ്പോൾ നാരദൻ ചോദിച്ചു: “ദേവശ്രേഷ്ഠനേ, താങ്കൾ മോക്ഷം നൽകുന്ന ത്രിസ്പൃശാ എന്ന മഹാവ്രതത്തെ കുറിച്ച് പറയുമോ?” മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: “ബ്രാഹ്മണാ, ദയാവശാൽ, മാധവൻ ജാഹ്നവിയോട്, സരസ്വതിയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, ത്രിസ്പൃശാ എന്ന പുണ്യസ്നാനത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരുന്നു.” ജാഹ്നവി മാധവനോട് പറഞ്ഞു: “കലി യുഗത്തിൽ, അനേകം പാപങ്ങൾ, ബ്രഹ്മഹത്യാ പോലുള്ളവയും, എന്റെ ജലത്തിൽ കുളിക്കുന്നവരെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹൃഷികേശാ. ആ ജനങ്ങളുടെ നൂറ് നൂറ് പാപങ്ങൾ കൊണ്ടു എന്റെ ശരീരം മലിനമായി; ഗരുഡധ്വജനായ പ്രഭോ, എന്റെ പാപം എങ്ങനെ അകറ്റപ്പെടും?” കിഴക്കൻ മാധവൻ പറഞ്ഞു: “കുട്ടിയേ, സംശയിക്കേണ്ട, കരയേണ്ട. എന്റെ വാസസ്ഥലം ശ്യാമോവതം, കിഴക്കൻ ദേവി എന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നു. ബ്രഹ്മയുടെ പുത്രി അവിടെ ഒഴുകുന്നു, ദേവികളുടെ രാജ്ഞി മുന്നിൽ കാണപ്പെടുന്നു; അവിടെ ദൈനംദിനം കുളിച്ചാൽ നീ ശുദ്ധയാകും. കിഴക്കൻ ബ്രഹ്മപുത്രിയുടെ സാനിധ്യത്തിൽ ഞാൻ തന്നെയും, ദേവതകളോടൊപ്പം, കോടികൾ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളോടെ അവിടെ വസിക്കുന്നു. എനിക്ക് പ്രിയമായ ആ സ്ഥലം പവിത്രവും, കോടികൾ ഗുരുതര പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നതുമാണ്; നീ എനിക്കു ജീവനിലും പ്രിയയാണെന്ന് ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നു. ജാഹ്നവി, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, കിഴക്കൻ സരസ്വതിയിൽ എപ്പോഴും കോടികൾ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ നിലനില്ക്കുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യ, മദ്യംപാനം, പശുഹത്യ, ചണ്ഡാലഹത്യ, ബ്രാഹ്മണന്റെ സമ്പത്ത് മോഷ്ടിക്കൽ, മാതാപിതാക്കളെ ആദരിക്കാതിരിക്കൽ— ധർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ, ഗുരുവിനെ വഞ്ചിക്കൽ, നിരോധിത ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ, എല്ലാത്തരം പാപങ്ങൾ ചെയ്യൽ— കിഴക്കൻ ബ്രഹ്മപുത്രി, എന്റെ മുമ്പിൽ ഒരു സ്നാനമാത്രം കൊണ്ട് പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; കുളിക്കൂ, നദിശ്രേഷ്ഠേ, നീ പാപമുക്തയാകും.” ജാഹ്നവി ചോദിച്ചു: “ദേവശ്രേഷ്ഠനേ, എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇവിടെ വരാനാവില്ല; മാധവാ, ഇവിടെ പാപങ്ങൾ എങ്ങനെ നശിക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.” കിഴക്കൻ മാധവൻ പറഞ്ഞു: “ജാഹ്നവി, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും വരാനാവില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ മറ്റൊരു മാർഗം പറയാം; നീ എന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്.” “സരസ്വതിയെക്കാൾ ഉന്നതമായത്, കോടികൾ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളെക്കാൾ വലിയത്, കോടികൾ യാഗങ്ങളെക്കാൾ വലിയത്, വ്രതവും ദാനവും കവിഞ്ഞത്— ജപവും ഹോമവും കവിഞ്ഞത്, ചതുര്പുരുഷാർത്ഥഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന, സംഖ്യയും യോഗവും കവിഞ്ഞ, ആ പുണ്യമായ ത്രിസ്പൃശാ നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം. ഏത് മാസത്തിലും, ശുക്ലപക്ഷം വരുമ്പോൾ, അതു പുണ്യനദിയിൽ അനുഷ്ഠിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പാപമുക്തി ലഭിക്കും.” ജാഹ്നവി വീണ്ടും ചോദിച്ചു: “മാധവാ, ഈ ത്രിസ്പൃശാ എന്താണ്? താങ്കൾ ഇതിന്റെ മഹത്വം പറഞ്ഞതല്ലേ?” “ഒരു ദിവസം, ദശമി, ഏകാദശി, ദ്വാദശി ഒന്നിച്ച് വരുമ്പോൾ, അതാണ് ത്രിസ്പൃശാ, പ്രഭോ; അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും പറയൂ, സ്വാമി.” കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: “ദാനവസ്വഭാവമുള്ള ത്രിസ്പൃശാ ദേവിയെ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം; പാതിവ്രത്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ഭർത്താവിനെ ഒഴിവാക്കുന്നതുപോലെ. അവൾ ദാനവരിൽ ആയുസ്സും ശക്തിയും നശിപ്പിക്കുന്നവളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനെ, രജസ്വലായ സ്ത്രീയെ ഒഴിവാക്കുന്നതുപോലെ, കൃത്യമായി ഒഴിവാക്കണം. സ്വന്തം വർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ച് താഴ്ന്ന വർഗ്ഗങ്ങളുമായി സഹവാസം ചെയ്യുന്നവരെ, പ്രത്യേകിച്ച് ദശമി ചേർന്ന എന്റെ ദിവസത്തിൽ, ഒഴിവാക്കണം. രജസ്വലയായ സ്ത്രീയുമായി സഹവാസം ചെയ്യുന്നവർ എങ്ങനെ അശുദ്ധരാകുന്നു, ജ്ഞാനഹീനരാകുന്നു, അതുപോലെ ദശമി ചേർന്ന എന്റെ ദിനവും അശുദ്ധമാണ്. ത്രിസ്പൃശാ അനുഷ്ഠനം പതിനായിരം വധപാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; ഏകാദശി, ദ്വാദശി, ത്രയോദശി രാത്രിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.” “ത്രിസ്പൃശാ ദശമി ചേർന്നതായിരിക്കണം, മറ്റെങ്ങനെ അല്ല; പാപം ചെയ്ത ശേഷം, പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്താൽ മോചനം ലഭിക്കും. ദശമി പാപം ഞാൻ ക്ഷമിക്കില്ല, നദിദേവി; അത് കഴിച്ചാൽ ഹലാഹലവിഷം കഴിച്ചതുപോലെയാണ്. ഒരാൾ ദശമി ചേർന്ന ഏകാദശി വ്രതം ചെയ്താൽ, അങ്ങനെ എന്റെ ദിവസം ദശമി ചേർന്ന് അനുഷ്ഠിക്കരുത്. കോടികൾ ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം നശിക്കുന്നു; സ്വന്തം വംശം താഴുന്നു, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് രൗരവാദി നരകങ്ങളിൽ പോകുന്നു. സ്വന്തം ശരീരം ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷം, എന്റെ ദിവസം അനുഷ്ഠിക്കണം; വളർച്ചയുണ്ടെങ്കിൽ, ശരിയായ യോഗം ഇല്ലെങ്കിൽ, ഉപേക്ഷിക്കണം. ഏകാദശിയിൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവരുടെ ജന്മപുണ്യം കുറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് വളർച്ചയും സംശയവും ഉണ്ടെങ്കിൽ. എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ദ്വാദശി, എനിക്ക് പ്രിയമായത്, അനുഷ്ഠിക്കണം.” ജാഹ്നവി പറഞ്ഞു: “ലോകത്തിന്റെ പ്രഭോ, ഞാൻ ത്രിസ്പൃശാ താങ്കളുടെ വചനപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കും; താങ്കളുടെ ആജ്ഞയാൽ, ഞാൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതയാകും.” ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: “നീ സ്വന്തം സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങൂ, ആശംസകളോടെ. ഭയപ്പെടേണ്ട, നദിശ്രേഷ്ഠേ, ഒരു പാപവും നിന്നിലേക്ക് കടന്നുവരില്ല.