ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനം ആയവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ liberation (മോക്ഷം) ലഭിക്കാൻ ട്രിസ്പൃശാ ആചരണം അനിവാര്യമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. വൈഷ്ണവീ തിഥി liberation-നു വേണ്ടി തന്നെ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ളതാണെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. സാംഖ്യ ജ്ഞാനം, പ്രത്യേകിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ, ദ്വിജന്മാർക്കു വളരെ ദുഷ്കരമാണ്; അവരിൽ ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രതയും ഇല്ല. ഇന്ദ്രിയസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു, ധ്യാനവും ഏകാഗ്രതയും ഇല്ലാതെ, ഇച്ഛാസുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായവർക്കും ട്രിസ്പൃശാ liberation നൽകുന്നു. ഈ വ്രതത്തിന്റെ മഹത്വം ദ്വിജന്മാരിൽ പ്രധാനം ആയവരോട്, ദീർഘകാലം മുമ്പ്, ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാ) പാലസമുദ്രത്തിൽ, ചക്രധാരിയായ ദൈവം മീനാവതാരത്തിൽ അഭയാർത്ഥികളോട് പറഞ്ഞതിനെ ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇന്ദ്രിയസമ്പർക്കത്തിൽ ആകപ്പെട്ടവരും, സാംഖ്യജ്ഞാനമില്ലാത്തവരും, ട്രിസ്പൃശാ ആചരിച്ചാൽ liberation ലഭിക്കും എന്ന് ദൈവം തന്നെയാണ് ഉറപ്പു നൽകുന്നത്. ഇച്ഛാസുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായവർക്കും ട്രിസ്പൃശാ liberation നൽകുന്നു; മഹർഷിമാരുടെ അസംബ്ലികൾ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ട്രിസ്പൃശാ വന്നാൽ, സോമയുമായോ, സോമപുത്രന്മാരുമായോ ചേർന്ന്, അതു കോടിക്കണക്കിന് പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, കൊലപാതകത്തിൽ പോലും ലിപ്തനായിരുന്നെങ്കിൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ കപാലം മഹേശ്വരന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ വീഴും. കലിയുടെ അനേകം പാപങ്ങൾ നിന്ന് മോചിതയായ ദേവി, മാധവന്റെ ഉപദേശത്താൽ ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ, മൂന്ന് പഥങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നവളായി മാറുന്നു. ബാഹുവീര്യന്റെ മുൻജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത എട്ട് കൊലപാതകങ്ങൾ ഭൃഗുവിന്റെ ഉപദേശത്താൽ, ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ നശിച്ചുപോകുന്നു. വനത്തിൽ ശതായുധൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ, ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ശക്രന്റെ ഉപദേശത്താൽ, നമുചി സംബന്ധിച്ച കൊലപാതകവും, ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ നശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യാ പോലുള്ള പാപങ്ങൾ ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ ദ്രവീകരിക്കുന്നു; അന്യപാപങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതില്ല. പ്രയാഗയിലോ, കാശിയിലോ, ഗോമതിയിൽ കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലോ liberation ലഭിക്കില്ല, ട്രിസ്പൃശാ ആചരിച്ചില്ലെങ്കിൽ. എന്നാൽ, പ്രയാഗയിൽ മരിച്ചാൽ, ഗോമതിയിൽ കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മരിച്ചാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഗോമതിയിൽ കുളിച്ചാൽ പോലും, ശാശ്വത liberation ലഭിക്കും. സ്വന്തം വീട്ടിൽ പോലും, ഇന്ദ്രിയസമ്പർക്കത്തിൽ ആകപ്പെട്ടും ഇച്ഛാസുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായും, ട്രിസ്പൃശാ സമ്പൂർണമായി ആചരിച്ചാൽ liberation ലഭിക്കും. ഇന്ദ്രിയസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവർക്കും, സാംഖ്യ വഴി liberation പ്രാപിക്കുവാൻ ദുഷ്കരമാണ്; അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനം ആയവരെ, liberation നൽകുന്ന ട്രിസ്പൃശാ ആചരിക്കുക. നാരദൻ ചോദിക്കുന്നു: ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനം ആയവരെ, liberation നൽകുന്ന ട്രിസ്പൃശാ എന്ന മഹാവ്രതം എന്താണ്? അതിന്റെ മഹത്വം നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എന്നോട് പറഞ്ഞുവല്ലോ. മഹാദേവൻ മറുപടി പറയുന്നു: ബ്രാഹ്മണൻ, ദയയാൽ, മാധവൻ ജഹ്നവിയോട്, സരസ്വതിയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, ട്രിസ്പൃശാ എന്ന പുണ്യകുളി സംബന്ധിച്ച് സംസാരിച്ചിരുന്നതാണ്. ജഹ്നവി പറയുന്നു: കലിയുഗത്തിൽ, എന്റെ ജലത്തിൽ കുളിക്കുന്നവരിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാ പോലുള്ള അനേകം പാപങ്ങൾ ചേരുന്നു, ഹൃഷീകേശ. ആ ജനങ്ങളുടെ അനേകം ദോഷങ്ങളും പാപങ്ങളും കാരണം എന്റെ ശരീരം മലിനമായിരിക്കുന്നു; ഗരുഡധ്വജനായ ദൈവമേ, എന്റെ പാപം എങ്ങനെ നീങ്ങും? കിഴക്കൻ മാധവൻ പറയുന്നു: സംശയിക്കേണ്ട, മകൾ, കരയേണ്ട; ഞാൻ പറയാം. എന്റെ വാസസ്ഥാനം ശ്യാമോവതം, കിഴക്കൻ ദേവി എന്റെ മുൻപിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ അവിടെ ഒഴുകുന്നു, ദേവികളുടെ രാജ്ഞി മുന്നിൽ കാണപ്പെടുന്നു; അവിടെ ദിവസേന കുളിച്ചാൽ, നീ ശുദ്ധയാകും. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കിഴക്കൻ മകൾ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ ഞാൻ ഉണ്ടെന്നും സംശയിക്കേണ്ട; ദേവന്മാരോടൊപ്പം, കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങളോടുകൂടി ഞാൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു. ആ സ്ഥലം, എന്റെ പ്രിയം, ശുദ്ധവും കോടിക്കണക്കിന് മഹാപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും ആണ്; ഞാൻ അതു സന്തോഷത്തോടെ നൽകിയിരിക്കുന്നു, നീ എനിക്ക് ജീവനിലും പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്. ജഹ്നവി, എന്റെ ആജ്ഞയാൽ, കിഴക്കൻ സരസ്വതിയിലെ ജലത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കോടിയത്ര തീർത്ഥങ്ങൾ സദാ നിലനിൽക്കുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യ, മദ്യംപാനം, പശുഹത്യ, ചണ്ഡാലഹത്യ, ബ്രാഹ്മണന്റെ സമ്പത്ത് കവർച്ച, മാതാപിതാക്കളെ ആദരിക്കാതിരിക്കൽ, ധാർമ്മികക്രിയകൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ, ഗുരുവിനെ വഞ്ചിക്കൽ, നിരോധിതഭക്ഷണം, എല്ലാ വിധപാപങ്ങളും - ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ, ഒരു കുളിയാൽ തന്നെ, എന്റെ മുന്നിൽ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നു; കുളിക്കൂ, നദികളിൽ പ്രധാനം ആയവളേ, നീ പാപരഹിതയാകും. ജഹ്നവി ചോദിക്കുന്നു: ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ദൈവമേ, ഞാൻ സദാ ഇവിടെ വരാൻ കഴിയില്ല; മാധവാ, ഇവിടെ പാപം എങ്ങനെയാണ് നശിക്കുന്നത് എന്നതും പറയൂ. കിഴക്കൻ മാധവൻ മറുപടി പറയുന്നു: ജഹ്നവി, നീ സദാ ഇവിടെ വരാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ മറ്റൊരു മാർഗം പറയുന്നു, നീ എന്റെ കാലിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചിട്ടുള്ളത്. സരസ്വതിയെക്കാൾ വലിയതും, കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവും, കോടിക്കണക്കിന് യാഗങ്ങളെക്കാൾ വലിയതും, വ്രത-ദാനങ്ങൾക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവും, ജപ-ഹോമങ്ങൾക്കാൾ വലിയതും, ചതുര്വർഗ്ഗഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതും, സാംഖ്യ-യോഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവുമായ ആ പുണ്യമായ ട്രിസ്പൃശാ ആചരിക്കണം. ഏത് മാസത്തിൽ ശുക്ലപക്ഷം വരുമോ, അതു ഉണ്ടായാൽ, അതു നദികളിൽ പ്രധാനം ആയതിൽ ആചരിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, പാപങ്ങൾ നീങ്ങും. ജഹ്നവി വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു: മാധവാ, ഈ ട്രിസ്പൃശാ എന്താണ്? അതിന്റെ മഹത്വം നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞുവല്ലോ, ദയവായി വിശദീകരിക്കുക. ഒരേ ദിവസത്തിൽ ദശമി, ഏകാദശി തിഥികൾ ചേർന്നാൽ, അതാണ് ട്രിസ്പൃശാ, ദൈവമേ; അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെന്തെങ്കിലും പറയൂ, സ്വാമി. കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു: ദേവീ സ്വഭാവമുള്ള ട്രിസ്പൃശാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലുള്ളത്, ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം, സത്പതിയെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഭർത്താവിനെ ഒഴിവാക്കുന്നതുപോലെ. അസുരമാരിൽ, അവളെ ആയുസ്സും ശക്തിയും നശിപ്പിക്കുന്നവളായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവളെ ശ്രദ്ധയോടെ ഒഴിവാക്കണം, രതുസ്ത്രിയെ ഒഴിവാക്കുന്നതുപോലെ. തൻ്റെ ജാതി ഉപേക്ഷിച്ച്, താഴ്ന്ന ജാതികളുമായി ഇടപഴകുന്നവരെ, പ്രത്യേകിച്ച് എന്റെ ദിവസമായ ദശമി ചേർന്ന ദിവസത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഴിവാക്കണം. രതുസ്ത്രിയുമായി ഇടപഴകുന്നവർ ദുഷ്ടരായി, ജ്ഞാനരഹിതരായി മാറുന്നതുപോലെ, എന്റെ ദിവസമായ ദശമി ചേർന്ന ദിവസം, ജനങ്ങൾക്കു ദുഷ്ടമായിത്തീരുന്നു. ഈപോലെ, ട്രിസ്പൃശാ വ്രതത്തിന്റെ മഹത്വവും, അതിന്റെ ആചരണത്തിന്റെ നിർദേശങ്ങളും, ദൈവങ്ങൾ, സപ്തരിഷികൾ, മഹാദേവൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ ജഹ്നവി, മാധവൻ എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിലൂടെ, പ്രാധാന്യത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.