ജന്മമില്ലാത്ത, സർവ്വവിജ്ഞനായും ലോകങ്ങളുടെ സാക്ഷിയായും മനസ്സിന്റെ അധിപതിയായ മഹത്തായ ആ പരമേശ്വരനിൽ പ്രാചീനകഥകൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ആദരപൂർവ്വം ബ്രഹ്മാവിനെയും, വിഷ്ണുവിനെയും, ശിവനെയും, ഇന്ദ്രനെയും ലോകപാലകന്മാരെയും, സവിത്രുവിനെയും, മനസ്സിലാകാം എന്ന ഏകാഗ്രതയോടെ ഞാൻ നമസ്കരിച്ചു. മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ, മഹാത്മാവായ ജാതൂകർണ്ണനെ, തപസ്സിൽ പ്രശസ്തനായ ആക്ഷുവിനെയും ഞാൻ ആദരത്തോടെ വണങ്ങി. അനന്തരം, ഭാഗ്യവാനായ സൃഷ്ടികർത്താവായ വ്യാസമുനിയെ, പ്രാചീനപുരുഷനായും ഭൃഗുവിന്റെ വചനങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നവനുമായ മഹാനായവനെ ഞാൻ വണങ്ങി. അങ്ങനെ, ലോകങ്ങളിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന സർവ്വജ്ഞനായ, തേജസ്സുകൊണ്ടു പ്രകാശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണമഹർഷിയിലേക്കു ഞാൻ ശ്രവണം നടത്തി പുരാണകഥകൾ കേട്ടു. അപ്രകൃതമായ, നിത്യമായ, സതാസത്ബിംബമായ, മഹത്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകത്വത്തിലേയ്ക്ക് സൃഷ്ടി നടത്തുന്ന ആ കാരണമാണു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ആദിയിൽ സ്വർണ്ണഡണ്ഡത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമാവതാരം നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ആ അണ്ഡം ജലവും ഭൂതങ്ങളും തേജസ്സും കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു. വായു, ആകാശം തുടങ്ങിയ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം പൊതിഞ്ഞിരുന്നതായി, അതിന്റെ പുറത്ത് മഹത്തത്ത്വം, അതിനുമുകളിൽ അവ്യക്തം അഥവാ അപരിച്ഛിന്നത്വം ആയിരുന്നു. ആ അണ്ഡത്തിനകത്ത് ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും, നദികളുടെയും പർവ്വതങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവവും വിശദമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മന്വന്തരങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണവും, കല്പങ്ങളുടെ കഥയും, ബ്രഹ്മയുടെ വാസസ്ഥലവും, ബ്രഹ്മയുടെ സന്തതികളുടെ സൃഷ്ടിയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. കല്പങ്ങളുടെ ഗതിയും, ലോകത്തിന്റെ സ്ഥാപനവും, ഹരിയുടെ ജലത്തിൽ ശയനവും, ഭൂമിയെ വീണ്ടും ഉയർത്തലും വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൃഗുവിന്റെ ശാപം മൂലം കേശവന്റെ പത്തുവേറിട്ട ജന്മചക്രം, കാലഘട്ടങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും വിഭജനം, ദേവലോകങ്ങളും മാനുഷലോകങ്ങളും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുചെന്നവരുടെ സ്ഥലങ്ങളും, മൃഗങ്ങളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ഉത്ഭവവും ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നു. കല്പത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനം, പാരായണത്തിന്റെ അംഗീകാരം, ആവർത്തന സൃഷ്ടികളും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ബുദ്ധിപൂർവ്വം നടത്തിയ സൃഷ്ടികളും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. മൂന്നു പേരെ ബുദ്ധിയില്ലാതെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവർ ലോകങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഭൃഗു മുതലായവരും ഉദിച്ചുവന്നു. കല്പങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള വ്യത്യാസവും സൃഷ്ടികളുടെ ബന്ധവും, ഭൃഗു മുതലായ മഹർഷിമാർ സൃഷ്ടിച്ച സന്തതികളുടെ കഥയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ ബ്രഹ്മത്വാവസ്ഥയും സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കഥയും വിവരിക്കുന്നു. രാജസിക സ്വഭാവത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മാവായ നാഭിയുടെ സൃഷ്ടിയും, ദ്വീപുകളുടെ, സമുദ്രങ്ങളുടെ, പർവ്വതങ്ങളുടെ വിവരണവും, ദ്വീപുകളുടെ വിഭജനം, ഏഴു സമുദ്രങ്ങളിലെ ജീവികളുടെ സ്ഥാനം, അളവുകൾ എന്നിവയും വിശദീകരിക്കുന്നു. ജംബൂദ്വീപം തുടങ്ങി ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ ദ്വീപുകളും അവിടെയുള്ള നദികളും പർവ്വതങ്ങളും വിവരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനകത്ത് ലോകങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമിയും, സൂര്യന്റെ ചന്ദ്രന്റെ ഗ്രഹങ്ങളുടെ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഗതികളും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ധ്രുവന്റെ ശക്തിയാൽ ജീവികളുടെ ശുഭാശുഭഫലങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിയായ സൂര്യരഥം സ്വയം ചലിക്കുന്നതും വിശദീകരിക്കുന്നു. ഭാഗ്യവാനായ ഭഗവാനാൽ ആ രഥം നിർമിക്കപ്പെട്ടു, സൂര്യൻ മുന്നോട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു; സൂര്യാദികളുടെ രഥങ്ങളുടെ ഗതികൾ ധ്രുവത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ശിംശുമാരനക്ഷത്രം രൂപപ്പെട്ടു, അതിന്റെ വാലിൽ ധ്രുവൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം പ്രളയവും, പ്രളയത്തിന്റെ അവസാനം വീണ്ടും സൃഷ്ടിയും നടക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും മനുവിന്റെയും പിതൃഗണങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ കഥ പറയാനാവില്ല, സംക്ഷേപം മാത്രമേ പറയാനാകൂ. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും സ്വായംഭുവൻ ദേവന്മാരെയും സൃഷ്ടിപതികളെയും, ഭവിഷ്യത്തെയും ഭൂതകാലത്തെയും വിവരിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ത്രിവിധപ്രളയം — ആവശികം, സ്വാഭാവികം, ആത്മകം — വിശദീകരിക്കുന്നു. സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള മഴയുടെ അഭാവം, ഭയങ്കരമായ ദഹനാഗ്നി, ഏകസമുദ്രം നിറയ്ക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ, മഹാരാത്രി എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. സന്ധ്യയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, പ്രത്യേക ബ്രഹ്മകാലം, ഏഴു ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണവും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാപികൾക്ക് ഉള്ള രൗരവാദി നരകങ്ങൾ, ജീവികളുടെ പരിണാമനിർണയം എന്നിവയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉപസൃഷ്ടിയും സർവ്വപ്രളയത്തിന്റെ വിവരണവും വിവരിക്കുന്നു; ഓരോ ചക്രത്തിലും മഹാത്മാക്കളും നശിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ കൃത്യമായ കാലവിവരണവും, അവന്റെ അനിത്യതയും, അനുഭവങ്ങളുടെ ദു:ഖവും, ലോകജീവിതത്തിന്റെ കഠിനതയും മനസ്സിലാക്കി — മോക്ഷം പ്രാപിക്കാനുള്ള പ്രയാസം കണ്ടു, വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ ദോഷങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥിരത പ്രാപിക്കുന്നു. വൈവിധ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ മനസ്സിൽ സ്ഥിരത വരുന്നു; അപ്പോൾ ത്രിവിധദു:ഖങ്ങൾ അതിജയിച്ച്, നിർമലനായ വിരൂപാക്ഷനായി അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാനന്ദം പ്രാപിച്ചവന് എവിടെയും ഭയം ഇല്ല. ഇങ്ങനെ, കർമ്മവിഭാഗവും അധികാരവ്യാഖ്യാനവും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ലോകപരിണാമങ്ങൾ — സൃഷ്ടി, പ്രളയം, മാറ്റം — ജീവികളുടെ പ്രവർത്തികളും അവയുടെ പിന്വലിപ്പും ഫലവും ഇവിടെയൊക്കെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠന്റെ പ്രത്യക്ഷത, ശക്തിയുടെ ജനനം, സൗദാസനെ അവൻ കീഴടക്കിയത്, വിശ്വാമിത്രൻ സൗദാസനെ ശിക്ഷിച്ചത് — ഈ കഥകളും, പരാശരന്റെ ഉത്ഭവം, അവൻ പിതൃകളുടെ മകളിൽ അവ്യക്തനായ ഭഗവാനിൽ നിന്നു ജനിച്ചത്, അതുപോലെ വ്യാസമുനിയുടെ ജനനം എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു. ശുകൻ എന്ന ജ്ഞാനപുത്രന്റെ ജനനം എങ്ങിനെ സംഭവിച്ചു, വിശ്വാമിത്രന്റെ കാരണമായ പരാശരന്റെ വൈരവും, വസിഷ്ഠൻ വിശ്വാമിത്രനെ നശിപ്പിക്കാനായി തീ ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചതും, സമാധാനത്തിനായി കണ്വമഹർഷി അതു ശമിപ്പിച്ചതും ഇതിൽ വിശദമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.