ധന്യമായ കര്മഫലങ്ങളുടെ ഫലമായി ഒരു ഗൃഹസ്ഥന് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാല്, അതേസമയം അതിന്റെ ഫലമായി വീട്ടിലേക്കു അതിഥി വരുമ്പോള് അവനെ അതിഥിയായി ആദരിക്കുകയും മാന്യമായി സ്വീകരിക്കുകയും വേണമെന്ന് ധാര്മ്മികര്ക്കായി ഞാന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിഥികള് വീട്ടില് എത്തുമ്പോള് ഭക്തിപൂര്വ്വം അവര്ക്കായി ദര്ഭാദികള് അര്പ്പിക്കണം; അതു ലഭ്യമല്ലെങ്കില് വിനയപൂര്വ്വം, “ഭൂമിയില് ഇരിക്കൂ” എന്നുപറയണം. അവരുടെ കാലുകള് കഴുകാന് ഉത്തമമായ വെള്ളം നല്കണം; പിന്നെ മധുരമായ വാക്കുകളോടെ അവരുടെയൊക്കെ ക്ഷേമം ചോദിക്കണം. അതിനുശേഷം ഭക്തിപൂര്വ്വം പഴങ്ങള് മുതലായവ ഭക്ഷണത്തിന് അര്പ്പിക്കണം; അവയൊന്നും ഇല്ലെങ്കില് ജ്ഞാനമുള്ള ഗൃഹസ്ഥന് സന്തോഷപൂര്വ്വം ബ്രാഹ്മണന് അവസ്ഥ വിശദീകരിക്കണം. “ഞാന് മഹാപാപിയാണ്, ദരിദ്രനാണ്; നിന്റെ പോലൊരു ഉത്തമാതിഥിയെ ഭക്തിപൂര്വ്വം സേവിക്കാനാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം, പക്ഷേ വിധിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് ഞാന്,” എന്നു പറയണം. ഈ രീതിയില് ദരിദ്രനും ശരിയായ ആചാരങ്ങളില് നിന്ന് തകരാറിലായവനും സത്യസന്ധമായി അതിഥിയെ ആദരിച്ചാല് അവനും ഫലം പ്രാപിക്കും. എന്നാല് ഒരു അതിഥിയെയും ആദരിക്കാതെ അയാള് വീട്ടില് നിന്ന് പുറത്ത് പോകുന്നുവെങ്കില്, ആ ഗൃഹസ്ഥന് അനേകം ജന്മങ്ങള്ക്കിടയില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യം കുറയുന്നു. അതുപോലെ, ഭക്തിപൂര്വ്വം ഒരുത്തരത്തെ പോലും ആദരിച്ചാല് ഹരി അനേകം ജന്മങ്ങള് കൊണ്ട് സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങള് ഉടനെ നീക്കുന്നു. ഞാന് സത്യമാണ് പറയുന്നത്, ഉപകാരപ്രദമായതും ഉറപ്പായും പരിശ്രമത്തോടെ പറയുന്നതുമാണ്: അതിഥി സേവനമില്ലാതെ ഗൃഹസ്ഥന് വഴിയില്ല. സത്യമാണ്, വീണ്ടും സത്യമാണ്, വീണ്ടും വീണ്ടും സത്യമാണ്: വീട്ടിലേക്കു വരുന്ന അതിഥികളെ ആദരിക്കാതെ ഗൃഹസ്ഥന് ഒരു മാര്ഗ്ഗവുമില്ല, ഒരു മാര്ഗ്ഗവുമില്ല, ഒരു മാര്ഗ്ഗവുമില്ല. ദ്വാപരയുഗത്തില് ജ്ഞാതിധര്മ എന്ന പ്രശസ്തനും എല്ലാ ധര്മ്മങ്ങളിലും പ്രഗത്ഭനുമായ ഒരാള് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ ഭാര്യയുടെ പേര് ശ്രീവല്ലഭയായിരുന്നു. അവന് തന്റെ ബന്ധുക്കളെ സേവിക്കുന്നതില് അര്പ്പിതനായി എല്ലാ കര്മങ്ങളും നിര്വഹിച്ച്, തന്റെ ഭാര്യയോടൊപ്പം സൌരാഷ്ട്രത്തില് താമസം സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ ദുഷ്പ്രഭാവമുള്ള ഗ്രഹചലനങ്ങളാല് ഇന്ദ്രന് പനിനീര് പെയ്യാതിരുന്നുവെന്നും പന്ത്രണ്ടു വര്ഷത്തേക്ക് മഴയില്ലാതിരുന്നുവെന്നും അതിനാല് വലിയ ദുരിതം ആ പ്രദേശത്ത് സംഭവിച്ചുവെന്നും പറയുന്നു. ആ മഹാദുരിതകാലത്ത്, ആ പ്രദേശത്തെ എല്ലാ ജനങ്ങളും കഠിനമായ ദുഃഖത്തില് ആകുകയും, തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങള് പോലും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരികയും ചെയ്തു. അപ്പോള് ജ്ഞാനഭദ്രന് എന്ന മഹായോഗി, ആ ദ്വാപരയുഗത്തില്, മഹാദുരിതത്തില് തന്റെ സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട് വളരെ വിഷമത്തിലായി. തന്റെ ഭാര്യയും മക്കളും വിശ്വാസികളായ ദ്വിജന്മാരില് പ്രശസ്തരായവരും വിശപ്പില് പീഡിതരായിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടതോടെ, അവന് ഒരു മലയുടെ ചാരല്ഭാഗത്തേക്ക് പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും അന്വേഷിച്ച് പോയി. ആ മലയുടെ അറ്റത്ത്, വിശപ്പും ദീര്ഘായുസ്സും ഉള്ള ജ്ഞാനഭദ്രന് അവിടത്തെ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനുമായി ഒറ്റ ഗര്ഭഫലം കണ്ടെത്തി. ആ ഫലം എടുത്ത് സന്തോഷത്തോടെ, പ്രശസ്ത ബ്രാഹ്മണനായ ജ്ഞാനഭദ്രന് വേഗത്തില് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. അതിനിടയില്, ആകാശം നീലതാമര പോലെ മേഘങ്ങള് കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു, വലിയ മഴ പെയ്യാന് തുടങ്ങി. ആ മഴയില് മുഴുവന് ശരീരവും ഞാന്ന്, ആ ഋഷി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; അതുപോലെ, ഒരു വനവാസിയും ശീതംകൊണ്ട് വിറയച്ച് വീട്ടിലെത്തി. അതിനുശേഷം, അതിഥി ശീതത്തില് പീഡിതനാണെന്ന് കണ്ട ജ്ഞാനഭദ്രന് വിനയപൂര്വ്വം തലവാഴ്ത്തി, ഭക്തിപൂര്വ്വം ദര്ഭാസനം നല്കി, കാലുകള് കഴുകാന് വെള്ളവും മറ്റു ആചാരപ്രകാരം അര്പ്പണം ചെയ്തു. മധുരമായ വാക്കുകളോടെ ആ അതിഥിയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിച്ച്, മനസ്സില് സമാധാനം കൊണ്ടു കൂട്ടായ്മയില് നിന്നു. ഭര്ത്താവിനെ സേവനത്തില് നിപുണയായ ഭാര്യയോടൊപ്പം, ആ ബ്രാഹ്മണനും ഒരു പശുപാലകനും ചേര്ന്ന് പുതിയ ഗര്ഭഫലം സൂക്ഷ്മമായി പാകം ചെയ്തു. ആ ദയാലുവായ ഭാര്യ സന്തോഷത്തോടെ ആ പഴം വിഭജിച്ച് ഓരോരുത്തര്ക്കും കൊടുത്തു; ഇരുപത് ദിവസം ഉപവാസം ചെയ്തിരുന്ന ദുര്ബലനായ പശുപാലകന് അതില് പങ്കു ലഭിച്ചു. ആ അതിഥി സന്തോഷത്തോടെ ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗം ഗൃഹസ്ഥന് നല്കി; പിന്നീട് ഭര്ത്താവിനെ സേവിക്കാന് അര്പ്പിതയായ ധര്മ്മപത്നി തന്റെ ഭാഗം അതിഥിയ്ക്ക് സന്തോഷത്തോടെ നല്കി. അങ്ങനെ ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികളും അതിഥിയും തമ്മില്, രണ്ട് ഭാഗങ്ങള് കഴിച്ച ശേഷം ആ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണ അതിഥി അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; അവര് വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ അഗാധഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിച്ചു. ആ രാത്രി അവന് അവിടെ വിശ്രമിച്ചു; രാവിലെ കുളിച്ച്, അവന് യാത്രയായി. ഇങ്ങനെ ഉപവാസം ചെയ്ത് ഇരുപത്തൊന്നു ദിവസങ്ങള് കടന്നു. പിന്നീട് ആ മഹാത്മാക്കളായ ദമ്പതികള് ഈ ലോകത്ത് നിന്നു യാത്രയായി; അവരുടെ പുണ്യശക്തിയാല് ആ ഉത്തമ ദമ്പതികള്— —യോഗിമാര്ക്കും ദുർലഭമായ വിഷ്ണുസായുജ്യം പ്രാപിച്ചു. അതിഥിപൂജയിലൂടെ ലഭിച്ച പുണ്യശക്തിയാല് ആ രാജ്യത്തെ ദുരിതം മാറി; ജനങ്ങള് അതിയായ സന്തോഷത്തോടെയും രോഗരഹിതരായും ആയിരന്നു. അവര് ധന്യരും ധാന്യവാന്മാരുമായി, ധര്മ്മനിഷ്ഠരുമായി, കള്ളന്മാര് ഇല്ലാതായി, രാജാവും ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷകനായി. ജനങ്ങള് തങ്ങളുടേതായ കര്മങ്ങളില് സന്തോഷം കണ്ടെത്തി; മേഘങ്ങള് ആവശ്യമുള്ളപ്പോള് മഴ പെയ്തു. അവരുടെയും അവരുടെ പിതാക്കന്മാരുടെയും സന്താനങ്ങളുടെയും— —അവരുടെ അതിഥിപൂജയാല് മോക്ഷം ലഭിച്ചു, പാപങ്ങള് നീങ്ങി; പിഴവൊന്നുമില്ലാത്തവരും സമ്പന്നരുമായവര് ലോകങ്ങള് മുഴുവന് ആദരിക്കപ്പെട്ടു. ദുഃഖവും രോഗവും ഇല്ലാതെ അവരുടെ വംശം വളര്ന്നു. ലോമശന് പറഞ്ഞു: അതിഥിപൂജയുടെ മഹത്വവും ഈ കഥയും ഞാന് നിങ്ങളെ അറിയിച്ചു. “ഹര്ഷിതരായ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇനി എന്ത് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?” എന്ന് ലോമശന് ചോദിച്ചു. വ്യാസന് പറയുന്നു: അപ്പോള് തന്നെ, തപസ്സിന്റെ നിധിയായ ലോമശന് സംസാരിക്കുമ്പോള്, ഒരു കറുത്ത എലി അവിടെയുള്ള കുഴിയില് നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു; ആ കറുത്ത എലി കോപഭരിതനായി ഉയര്ന്നു. അവന് ആവര്ത്തിച്ച് പറഞ്ഞത്: “ഈ എലി ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ ദുഷ്ടന്; രാത്രിയില് ആശ്രമത്തില് കുഴിച്ചും鋭മായ പല്ലുകള് കൊണ്ട് വീട്ടുപകരണങ്ങള് തകര്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.” എല്ലാ വര്ഗങ്ങളിലും ദയയാണ് ഉത്തമം എന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു— —എന്നാല് ദുഷ്ടജീവികളോടു ദയ കാണിക്കേണ്ടതില്ല. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ എലിയെ മൂര്ച്ഛയുള്ള കുന്തം കൊണ്ട് അടി ചെയ്തു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ.