ബ്രഹ്മണന്മാരുടെ പ്രധാനിയേ, ധാത്രി ഫലത്തിന്റെ പുഴു ദിവസവും കഴിക്കുന്നവന് ദിനംപ്രതി പുണ്യം ലഭിക്കും—ഇതില് സംശയമില്ല. ധാത്രിവൃക്ഷം എല്ലാ ദേവതകളുടെയും വാസസ്ഥലമാകുന്നു; അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവന് ഹരിക്കു തന്നെ ദോഷം ചെയ്യും—ഇതിലും സംശയമില്ല. ഈ ധാത്രി എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സ്വരൂപമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് കേശവനു അത്യന്തം പ്രിയം; അതിന്റെ മഹത്വം ബ്രഹ്മാവിനും പൂര്ണ്ണമായി വിവരിക്കാനാവില്ല. എല്ലാ സത്യങ്ങളും അറിഞ്ഞ് ധാത്രിക്കും തുളസിക്കും ഭക്തി പുലര്ത്തുന്നവന്, എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച ശേഷം ഹരിയുടെ കൃപയാല് മോക്ഷം നേടുന്നു. ഇതിനു ശേഷം, ജൈമിനി മഹാഭാഗ്യവാനായ സുതനോട് ചോദിച്ചു: “തുളസിയുടെ പാപനാശകശക്തിയും അതിഥിസത്കാരത്തിന്റെ മഹത്വവും വിശദമായി പറയാമോ?” അപ്പോള് മഹാതേജസ്സായ വ്യാസന് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ മുമ്പില് തുളസിയുടെ പാപനാശകഗുണങ്ങളെ വിശദീകരിച്ചു. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: “ഈ തുളസി നേരെ മഹാലക്ഷ്മിയാണ്, ഭഗവാന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്. അതിനാല് ജൈമിനി, വൃക്ഷശാസ്ത്രം അറിഞ്ഞു മാത്രം ഇവളെ ഒരു സാധാരണ വൃക്ഷമായി കാണരുത്. ഭൂമിയില് ഒരുവന് എത്രമാത്രം തുളസിയെ സേവിച്ചാലും, ദേവലോകത്തില് ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും അവനെ സേവിക്കും. തുളസി നിലകൊള്ളുന്നിടത്ത് പരമബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്; അവിടെ എല്ലാ മംഗളവും ഉറപ്പായിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മരണസമയത്ത് തുളസി ഇലകള് ചേര്ത്ത ജലമെങ്കിലും ലഭിച്ച പാപികള്ക്ക് പോലും ഹരിയുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കും. മരണസമയത്ത് തുളസി മണ്ണ് ധരിച്ചവന് എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും മോചിതനായി ചക്രധാരിയുടെ നഗരത്തിലെത്തും. മരണസമയത്ത് തുളസി ഇലകള് വായില്, തലയിലും ചെവിയിലും ഉള്ളവര്ക്ക് സൂര്യന് യജമാനനല്ല—അവര് ഹരിയുടേതാണ്. പവിത്ര എന്ന പരമസത്യജ്ഞാനിയായ മഹാത്മാവും, ഭർത്താവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിച്ച, ഉചിതവംശജയായ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയായ ബഹുലാ എന്ന ഭാര്യയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ സുഹൃത്ത്, അനപത്യപതി എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, നിർമലനും ബ്രാഹ്മണസേവനത്തിൽ താല്പര്യവാനുമായവനായിരുന്നു; അവൻ കുടുംബവും ഭാര്യയും ഇല്ലാതിരുന്നുവെങ്കിലും കഥകളിൽ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു. ദയയാൽ ആ നിർമലൻ ഒരു ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു. അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സായ ബ്രാഹ്മണൻ ലോമശൻ അവിടെ എത്തി. ഇരുവരും പരസ്പരം വിചിത്രകഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ലോമശനെ സമീപിക്കുന്നതു കണ്ടു. ഉടൻ ഇരുവരും എഴുന്നേറ്റ് ലോമശനെ ആദരത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്തു; പാദ്യവും അർഘ്യവും ആചമനത്തിനും മറ്റ് ആചാരങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിച്ചുവു. നാരായണഭക്തനായ ലോമശൻ അത്യന്തം സംതൃപ്തനായി. ലോമശൻ ഹരിയെ സ്തുതിച്ച് ഇരുന്നു. അപ്പോൾ പവിത്രനും അനപത്യപതിയും കൂപ്പുകൈകൊണ്ടു മഹാത്മാവായ ലോമശന്റെ അടുക്കലെത്തി. പവിത്രൻ ഭക്തിപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: “ധർമ്മങ്ങൾക്കു സാക്ഷിയായ മഹാനേ, നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ ഈ ആശ്രമം പാവനമായിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ അന്യായത്തിൽ ചെയ്ത എല്ലാ പാപങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ നശിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ നാരായണൻ തന്നെയാണ്, അമരന്മാർക്കു പോലും ആരാധ്യൻ. ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ യുക്തമായി നിങ്ങളെ ആരാധിക്കാനാകും? ഞങ്ങൾക്കാവുന്ന വിധം ഞങ്ങൾ അതിഥിസത്കാരം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദയവായി സംതൃപ്തനായി ഞങ്ങളുടെ പിഴവുകൾ ക്ഷമിക്കണം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ആ ഇരുവരും ലോമശന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു വണങ്ങി. അപ്പോൾ ലോമശൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: “നിങ്ങളുടെ വിനിമയത്തിൽ ഞാൻ സംതൃപ്തനായി; നിങ്ങൾ ധർമ്മപ്രവർത്തനം ചെയ്യുന്ന, വിനയശാലിയായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരാണ്. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു—ബ്രഹ്മാ, ശിവ, വിഷ്ണു അതിഥിയായി വരുമ്പോൾ അവരെ സ്വീകരിക്കണം. നിങ്ങളുടെ ഭക്തി എപ്പോഴും മംഗളമാകട്ടെ; ഞാൻ സമൃദ്ധമായ അന്നാദികളോടെ യുക്തമായി ആദരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.” ഇതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണന്മാർ വീണ്ടും ലോമശന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു വണങ്ങി: “മഹർഷേ, അതിഥിസത്കാരത്തിന്റെ മഹത്വം ദയവായി വിശദീകരിക്കണം; അതിനാൽ പീഡിതർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും. ലോകത്തിൽ ആരെയാണ് അതിഥി എന്നു വിളിക്കുന്നത്? അവരെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം? സത്കാരവും അതിഥി വരവുമാണ് ഇരുവരുടെയും ലക്ഷ്യം സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നത്.” ലോമശൻ പറഞ്ഞു: “വനവാസികൾ, ബ്രഹ്മചാരികൾ, സന്യാസികൾ—അവർക്ക് ആദരവു നൽകുന്ന ഗൃഹസ്ഥന്റെ ഭവനം നാലു ആശ്രമങ്ങളിൽ പ്രധാനമാകുന്നു. ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം നാലിടത്തും ശ്രേഷ്ഠമാണ്; അതിനാൽ അതിഥികൾക്ക് ഭക്തിയോടെ സത്കാരം നടത്തണം. അതിഥിസേവനമാണ് ഗൃഹസ്ഥരുടെ പരമധർമ്മം; ഈ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കാത്തവരും ഗൃഹസ്ഥരായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. അതിഥിസത്കാരത്തിൽ ശ്രദ്ധയില്ലെങ്കിൽ, മറ്റുള്ള എല്ലാ സത്കർമ്മങ്ങൾക്കും ഫലമില്ല. ആരുടെയും പേര്, വംശം, വാസസ്ഥലം അറിയപ്പെടാത്തവനും, അപ്രതീക്ഷിതമായി വീട്ടിൽ എത്തുന്നവനെയും അതിഥി എന്നു പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ—വീട്ടിൽ വരുമ്പോൾ അവരെ ആദരിച്ചാൽ, സത്യദർശികൾ അവരെ വിഷ്ണുവായി കാണുന്നു. ചാണ്ഡാലനും മറ്റ് ജാതികളിൽ ജനിച്ചവരും സമാനമായ ആദരവോടെ—പാദ്യവും അർഘ്യവും അന്നാദികളും—വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ആദരിക്കപ്പെടണം. അതിഥി വീട്ടിൽ എത്തിയാൽ, വീട്ടുകാർ പുറത്ത് പോകാൻ ഒരുങ്ങുന്ന സമയമായാലും, ഉടൻ പാദ്യവും അർഘ്യവും മറ്റ് സ്വീകരണങ്ങൾ ചെയ്യണം. സ്നേഹപൂർവം അവരോടു സുഖദുഃഖങ്ങൾ ചോദിച്ചു, അന്നം അല്ലെങ്കിൽ വിലപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ നൽകണം. മനോഹരമായ വീട്ടിൽ അതിഥിക്കായി ശയനം ഒരുക്കണം; രാവിലെ യാത്രയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, അവരെ തടയരുത്.” ഇങ്ങനെ, ധാത്രി, തുളസി, അതിഥിസത്കാരം എന്നിവയുടെ മഹത്വം മഹർഷികൾ പരസ്പരം പങ്കുവെച്ചു, വിശുദ്ധതയും ഭക്തിയും കൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഉജ്ജ്വലമാക്കണമെന്ന് ഉപദേശിച്ചു.