വിശുദ്ധമായ അഗ്നിയിലോ, ശുദ്ധമായ ചിതാഭസ്മത്തിലോ, ഭക്തി നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, ജ്ഞാനികൾ ആദ്യം "സദ്യോജാതം പ്രപദ്യാമി" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് പാദങ്ങളിൽ ഭസ്മം അണിയുന്നു. പിന്നെ "ഓം" എന്ന പ്രണവം ഉച്ചരിച്ച്, ആ ഭസ്മം മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും തളിക്കണം. ഈ ഉന്നതമായ സ്നാനക്രമവും അനുബന്ധചടങ്ങുകളും മൂന്നു ഉയർന്ന വർണ്ണങ്ങൾക്ക് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി ഗുരുനാഥൻ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ, ശൂദ്രന്മാർക്കും മറ്റ് ജാതികൾക്കുമുള്ള വിധാനം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. "ശിവ" എന്ന വാക്ക് ഉച്ചരിച്ച് ഭസ്മം വിശുദ്ധമാക്കണം; പിന്നെ അതു ഏഴു പ്രാവശ്യം എടുത്ത്, ഓരോ തവണയും "ശിവായ" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് തലയിൽ അണിയണം. "ശങ്കരായ" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് വായിൽ, "സർവജ്ഞായ" എന്ന് ഹൃദയത്തിൽ, "സ്ഥാണവേ നമഃ" എന്ന് രഹസ്യഭാഗത്തിലും സ്വയംഭുവിലും അണിയണം. വീണ്ടും മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ശുദ്ധീകരിച്ച ഭസ്മം കാൽവിരലുകളിൽ അണിയണം; പിന്നെ "നമഃ ശിവായ" ഉച്ചരിച്ച്, ആ ഭസ്മം ശരീരമാകെ തളിക്കണം. ഭസ്മം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, ദൂർവാ പുല്ല് ഉപയോഗിക്കാം; അതും ഇല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ഉപയോഗിക്കാം. സന്ധ്യാവന്ദനവും ദേവിയെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകണം. ദേവതയുടെ പീഠത്തിലും, ഒരുക്കിയിട്ടുള്ള വേദികയിലും, ശുചിത്വം പാലിച്ചിട്ടുള്ള മണ്ണുപറമ്പിലും, താമരയും മറ്റു ആലങ്കാരിക ചിഹ്നങ്ങളും വരച്ച് ഒരുക്കാം. നാല് വർണ്ണങ്ങൾക്കുള്ള നിറപ്പൊടികളോ, വെറും വെള്ളപ്പോടിയോ ഉപയോഗിച്ച്, താമര, സ്വസ്തിക തുടങ്ങിയ വിവിധ ആകൃതികളും വരയ്ക്കണം. നീലത്താമര, ഗദ, ശംഖ്, ത്രിശൂലം, മൃദംഗം, അഞ്ചു ഗോപുരമുള്ള ക്ഷേത്രം, ശിവലിംഗം എന്നിവയുടെ ആകൃതികളും വരക്കണം. കല്പവൃക്ഷം, കുലകൾ, ചെറിയ കൂനുകൾ, ആറുമുക്കുള്ളതോ മൂന്നുമുക്കുള്ളതോ ഒൻപതുമുക്കുള്ളതോ ആയ ആകൃതികളും വരക്കാം. പന്ത്രണ്ടു വശമുള്ള ഊഞ്ഞാലുകൾ, പാദുക, വിച, ചാമരം, കുടകൾ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാ എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങൾ എന്നിവയും വരക്കാം. ഈ രൂപങ്ങൾ പീഠത്തിലും ക്ഷേത്രത്തിലും നിറപ്പൊടികൾകൊണ്ട് വരയ്ക്കണം; ദേവതയുടെ പൂജ നടക്കുന്നിടത്ത് എവിടെയും ഇങ്ങനെ ഒരുക്കണം. സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതാണ് പ്രധാനമായത്; വാങ്ങിയതാണെങ്കിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം; ഭിക്ഷയെടുത്തതാണെങ്കിൽ അതിന് താഴെ; ബലമായി എടുത്തതാണെങ്കിൽ ഏറ്റവും താഴെ. യോഗ്യർക്കു സമർപ്പിച്ചാൽ ഫലം ലഭിക്കും; അയോഗ്യരിൽ നിന്നു ബലമായി എടുത്താൽ ഫലമില്ല. ചുവപ്പു അരി, ചെമ്പരത്തി, സ്ഥിരമായ വസ്തുക്കൾ, ഉഴുന്ന്, ചുവപ്പു സാധനങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാം. അരി, യവം, അവയുടെ കുരു എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം; അതിലും ഉത്തമം, മധ്യസ്ഥം, അത്യന്തം എന്നിങ്ങനെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. താമരയും മറ്റു വസ്തുക്കളും ഉപയോഗിച്ച്, പടിഞ്ഞാറോ വടക്കോ മുഖം തിരിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ വെറും കിഴക്ക് നോക്കി, പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്യണം. സ്നാനത്തിനുള്ള ആസനം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു: ദർഭ, ചർമ്മം, വസ്ത്രം, മരച്ചീണി, ഓല എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഉപയോഗിക്കാം. കമ്പളി, പൊന്ന്, വെള്ളി, താമ്രം, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഉണക്കിയ പശുവിന്റെ ചാണകം എന്നിവയും ആസനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കാം. മൃഗചർമ്മത്തിൽ നിന്ന് അറിയേണ്ടത്: കടുവ, മാൻ, കുരങ്ങ്, വഴിയിൽ മരിച്ച മൃഗം, കൂടാതെ ബന്ദൂക എന്നത്. ലഭ്യമായവയിൽ നിന്ന് ആസനം ഒരുക്കി, പദ്മാസനത്തിലോ സ്വസ്തികാസനത്തിലോ ഇരിക്കണം. ദർഭയിലോ ഭസ്മത്തിലോ ഇരുന്നു, ശ്വാസവും വാക്കും നിയന്ത്രിച്ച്, ദേവതയുടെ രൂപത്തിൽ ആന്തരികധ്യാനം നടത്തണം. മുടിയുടെ അഗ്രത്തിൽ, പന്ത്രണ്ട് വിരൽ അളവിൽ, സൂക്ഷ്മമായ ശിവസ്വരൂപം, സകലഭൂതങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും, ജഗതിന്റെ രൂപങ്ങളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായത്, വസിക്കുന്നു. ആ സ്വരൂപത്തെ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളാലും രത്നങ്ങളാലും ഗുണങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നതായും മനസ്സിൽ ധരിച്ചു, ശരീരമാകെ ആ ദൈവികത നിറയ്ക്കണം. ആ പ്രകാശം കൊണ്ടു ശരീരത്തിൽ ഉള്ള പാപം നശിക്കുന്നു; അതുപോലെ പൊന്നിൽ പാരദം സ്പർശിച്ചാൽ അത് ചുവപ്പോ വെള്ളയോ ആകുന്നതുപോലെ. പന്ത്രണ്ട്, എട്ട്, അഞ്ച്, മൂന്ന് ഇലകളുള്ള ശുദ്ധമായ പീഠം ഒരുക്കി ലിംഗം അതിൽ സ്ഥാപിക്കണം. ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന മഹേശ്വരനെ ലിംഗത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം; ശുദ്ധമായ പാത്രത്തിൽ സുഗന്ധജലവും അർപ്പിക്കണം. സുഗന്ധപ്പൂക്കൾ "ഓം" ഉച്ചരിച്ച് അർപ്പിച്ച്, പ്രാണായാമം നടത്തണം; എന്നാൽ ശൂദ്രന്മാർക്ക് "ഓം" നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല. പ്രാണായാമത്തിനിടെ "ശിവ" മന്ത്രവും "ഓം" ഉച്ചരിച്ചും ധ്യാനിക്കണം; പൂജയ്ക്കുള്ള സുഗന്ധം, പൂക്കൾ, അരി മുതലായവ ഉപയോഗിക്കണം. ഇവയെല്ലാം അടുത്ത് വച്ചിട്ട്, "ശിവൻറെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ ഈ പൂജ നടത്തുന്നു" എന്ന പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യണം. പ്രതിജ്ഞ കഴിഞ്ഞ്, ആവാഹനം മുതലായ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിച്ച്, അഭിഷേകം വരെ എല്ലാ ക്രമവും പാലിക്കണം. "നമസ്തേ" മന്ത്രവും ശതരുദ്രീയക്രമവും അനുസരിച്ച്, അനവധിയായ ജലധാര "മുക്തിനദി" എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ആ നദിയിൽ, ഒരു മാസം മുഴുവൻ, രുദ്രം നിശബ്ദമായി ഒന്നോ മൂന്നോ അഞ്ചോ ഏഴോ ഒൻപതോ പ്രാവശ്യം ജപിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ മുക്തി ലഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം, അല്ലെങ്കിൽ പതിനൊന്ന് ഘട്ടം ജപിച്ചാൽ, അതാണ് "മുക്തിസ്നാനം"—ഒരു മാസം ചെയ്യുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ശൈവജ്ഞാനത്തോടെ അല്ലെങ്കിൽ വെറും "ഓം" ഉച്ചരിച്ച്, മണ്ണ് പാത്രം, താമരക്കുരു, തുകൽ, തിരമാല എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് അഭിഷേകം നടത്താം. ബ്രോൺസ് പാത്രത്തിൽ മുത്ത്, ഭക്ഷ്യപദാർത്ഥങ്ങൾ, പൂക്കൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ, ഭഗവാനെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. ഇപ്പോൾ, അഭിഷേക്കത്തിനുള്ള കൊമ്പ് എങ്ങനെ ഒരുക്കണം എന്നത് ഞാൻ പറയുന്നു: ആദ്യം ഉള്ളിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുക, പുറത്തും വൃത്തിയാക്കുക. എണ്ണ പുരട്ടി, കൊമ്പ് ലഘുവായി മുറിച്ചെടുക്കണം; നല്ല രൂപത്തിലുള്ള പാത്രത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കുളത്തിൽ അതു വയ്ക്കണം. ദർഭാപുല്ല് ഉപയോഗിച്ച് ദേവതയ്ക്കുള്ള സ്നാനജലം ഒരുക്കണം; കാട്ടുപോത്തിന്റെ കൊമ്പിന് വേണ്ട ജലരൂപം ഇതാണ്. തലയിൽ, അർദ്ധം നിരോധിതലോഹം ഒഴിവാക്കണം; സംയുക്തമായ മുഖം, പാമ്പിന്റെ ദണ്ഡംപോലെയുള്ള ചിരകുള്ളതാക്കണം. ഫലത്തിനുള്ള സ്ഥലത്ത് ചെറിയ കപ്പ് വയ്ക്കണം; ദണ്ഡംകൊണ്ടു കുഴി ഉണ്ടാക്കി, മുകളിലുള്ള പാത്രത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച ജലം ഉപകരണത്തിലൂടെ ഒഴിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആചാരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, അർപ്പണങ്ങൾ, ഭക്തി, ശുദ്ധി, ആലങ്കാരികത, ധ്യാനം, പ്രതിഷ്ഠ, അഭിഷേകവിധാനം എന്നിവ ക്രമപൂർവ്വം നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ശാസ്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു.