കഥയാകുന്നു: വാരാണസിയുടെ മഹത്വത്തെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഈ ഭാഗത്തിൽ, അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾക്കു വിശിഷ്ടമായ പ്രാധാന്യം നൽകപ്പെടുന്നു. പ്രജാപത്യ തീർത്ഥം, സ്വർഗദ്വാര തീർത്ഥം, പ്രശസ്തമായ ജംബുകേശ്വരം, ഉത്തമമായ ധർമ്മ തീർത്ഥം എന്നിവയെപ്പറ്റി ആദ്യം പറയുന്നു. അതുപോലെ ഗയാ തീർത്ഥം, മഹാനദിയുടെ തീർത്ഥം, നാരായണ തീർത്ഥം, അതുല്യമായ വായു തീർത്ഥവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അറിയാനാവുന്ന, പരമോന്നതവും രഹസ്യവുമായ ജ്ഞാനതീർത്ഥം, ഉത്തമമായ വരാഹ തീർത്ഥം, യമതീർത്ഥം, ശുഭമായ സമ്മൂർത്തിക തീർത്ഥം എന്നിവയും പരാമർശിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, അഗ്നി തീർത്ഥം, ഉത്തമമായ കലശേശ്വരം, നാഗ തീർത്ഥം, സോമ തീർത്ഥം, സൂര്യ തീർത്ഥം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു. പർവതനാമധേയമായ, ഏറ്റവും രഹസ്യമായ, അതുല്യമായ മണികർണിക, ഉത്തമമായ ഘടോത്കച തീർത്ഥം, പിതാമഹ തീർത്ഥം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഗംഗാ തീർത്ഥം, ദേവാദിദേവൻ, ഉത്തമമായ യയാതി തീർത്ഥം, കപില, സോമേശ, അതുല്യമായ ബ്രഹ്മ തീർത്ഥം എന്നിവയും ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടുത്തെ പുരാതന ലിംഗം ബ്രഹ്മാ എത്തിയപ്പോൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; പിന്നീട് വിഷ്ണു ആ ദിവ്യ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനുശേഷം, കുളിച്ച് കൂടിയിട്ടു, ബ്രഹ്മാ ഹരിയോടു പറഞ്ഞു: "ഈ ലിംഗം ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നതാണ്—നീ അതിനെ എന്തുകൊണ്ടാണ് സ്ഥാപിച്ചത്?" വിഷ്ണു മറുപടി നൽകി: "നിനേക്കാൾ കൂടുതൽ, എന്റെ ഭക്തി രുദ്രനോടാണ്; അതിനാൽ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇത് നിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടും." ഭൂതേശ്വരം, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച തീർത്ഥം, ഉത്തമമായ ഗന്ധർവ തീർത്ഥം, ഉത്തമമായ വഹ്നേയ തീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്. ദൗര്വസിക, വ്യോമ തീർത്ഥം, ചന്ദ്ര തീർത്ഥം, യുദിഷ്ഠിരാ, ചിന്തംഗദേശ്വര തീർത്ഥം, വിദ്യാധരേശ്വര തീർത്ഥം എന്നിവയും പറയപ്പെടുന്നു. ഉഗ്രനാമധേയമായ കേദാർ തീർത്ഥം, അതുല്യമായ കാലഞ്ജര, സരസ്വത, പ്രഭാസ, ശുഭമായ രുദ്രകർണ തടാകം എന്നിവയും ഉണ്ട്. മഹാ കൊകിലനാമധേയമായ തീർത്ഥം, മഹാലയ തീർത്ഥം, ഹിരണ്യഗർഭ, ഗോപരക്ഷ, അതുല്യമായ തീർത്ഥവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉപശാന്ത, ശിവ, അതുല്യമായ വ്യാഘ്രേശ്വര, മഹാ ത്രിലോചന തീർത്ഥം, ലോകാർക്ക, ഉത്തരനാമധേയമായത് എന്നിവയും ഉണ്ട്. കപാലമോചന തീർത്ഥം, ബ്രാഹ്മണഹത്യ പാപം നശിപ്പിക്കുന്നതും, ഉത്തമമായ ശുക്രേശ്വര, ഉത്തമമായ ആനന്ദപുരം എന്നിവയും ഉണ്ട്. ഇവയാണ് വാരാണസിയിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന തീർത്ഥങ്ങൾ; അവയെ ക്രമത്തിൽ വിവരിക്കാൻ കോടികൾ ആണ്ടുകൾ പോലും മതിയാവില്ല. വാരാണസിയുടെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന സ്വർഗഖണ്ഡത്തിലെ പത്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ത്രൈസത്താം അധ്യായം ഇവിടെ സമാപിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തുടർഭാഗം നാരദൻ പറയുന്നു: "പ്രഭോ, വാരാണസിയും അതിലെ തീർത്ഥങ്ങളും സങ്ക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളെയും കേൾക്കുക." അനന്തരം, ഗയയിൽ എത്തുന്ന ബ്രഹ്മചാരി, അവിടെ എത്തുന്നതിലൂടെ അശ്വമേധ യാഗഫലം നേടുന്നു, ഭാരതൻ. അവിടെ, മൂവിടകളിലും പ്രശസ്തമായ അവിനാശി വടം നിലകൊള്ളുന്നു; അപ്പരനുകൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്നതൊന്നും അവിടുത്തെ ക്ഷയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. മഹാനദിയിൽ കുളിച്ച്, അപ്പരനുകൾക്കും ദേവതകൾക്കും അർപ്പണം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ അവൻ അവിനാശി ലോകങ്ങൾ നേടുകയും വംശത്തെ ഉന്നതത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാസരയിലേക്ക് പോകണം, സന്യാസികൾ സന്ദർശിക്കുന്നതും, രാത്രിക്ക് പകരം പുലരുന്ന പോലെ പുഷ്പം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ, ബ്രഹ്മയുടെ തടാകത്തിൽ ഉത്തമമായ യാഗസ്തംഭം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ വാജപേയ യാഗഫലം ലഭ്യമാണ്. അതിനുശേഷം, മഹാരാജാവേ, ധേനുക എന്ന മറ്റു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, തിലകൊണ്ടുള്ള പശു അർപ്പണം ചെയ്യണം. സകല പാപങ്ങൾക്കുമുള്ള മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ, അവൻ സോമലോകം നേടുന്നു; ഇന്നും ഇതിന്റെ അടയാളത്തിൽ സംശയമില്ല. മലയിലേയ്ക്ക് പശു-കുഞ്ഞ് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇന്നും ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, അവയുടെ കാൽപ്പാടുകൾ കാണാം. ആ കാൽപ്പാടുകളിൽ കുളിച്ചാൽ, രാജാവേ, എത്രയും അശുഭമോ പാപമോ ഉണ്ടായിരുന്നാലും, അതു നശിക്കുന്നു. പിന്നെ, ഗൃധ്രവട്ട എന്ന ത്രിശൂലധാരിയുടെ സാനിധ്യത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ, ഭസ്മത്തിൽ കുളിച്ച്, നंदीധ്വജനെ പൂജിക്കണം. ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ പന്ത്രണ്ട് വർഷം വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അത് പൂർത്തിയാകും; മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങൾക്ക്, സകല പാപങ്ങളും നശിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, രാജാവേ, സംഗീതം മുഴങ്ങുന്ന ഉദ്ദേശമലയിലേയ്ക്ക് പോകണം; അവിടെ സാവിത്രി പദം കാണാം. അവിടെ, ദൃഢവ്രതമുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ സന്ധ്യാവന്ദനം ആചരിക്കണം; അങ്ങനെ വ്രതഫലം ലഭ്യമാണ്. അവിടെ, പ്രശസ്തമായ യോണിദ്വാരം ഉണ്ട്; അതിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ ഗർഭദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു. ഗയയിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും താമസിക്കുന്നവൻ, രാജാവേ, ഏഴു തലമുറയോളം വംശം ശുദ്ധമാക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല. അനേകം പുത്രന്മാർ ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്, എന്നാൽ ഒരാൾ ഗയയിൽ പോകുകയോ അശ്വമേധം നടത്തുകയോ നീല കാളയെ വിടുകയോ ചെയ്താൽ, ആ കര്മം പൂർത്തിയാകും. അതിനുശേഷം, തീർത്ഥഭക്തൻ ഫാൽഗു നദിയിലേക്ക് പോകണം; അശ്വമേധഫലം ലഭിക്കുകയും പരമാവധി സിദ്ധി നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട്, രാജാവേ, ധർമ്മപ്രഷ്ട എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം; അവിടെ ധർമ്മം എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു, യുദിഷ്ഠിരാ. അവിടെ ധർമ്മത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, വാജിമേധ യാഗഫലം ലഭ്യമാണ്; അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മയുടെ പരമോന്നത തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ, ബ്രഹ്മയെ ദൃഢവ്രതത്തോടെ പൂജിച്ചാൽ, രാജസൂയയും അശ്വമേധവും രണ്ടും ഫലമായി ലഭിക്കുന്നു, ഭാരതവംശജ. തീർത്ഥങ്ങളെ സേവിക്കുന്ന രാജാവേ, രാജധാനിയിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ശുദ്ധിയോടെ, പഴയ വസ്ത്രം കളഞ്ഞതുപോലെ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ, യക്ഷിണിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, വിശുദ്ധനായവൻ ദിവസേന ഹോമം ചെയ്താൽ, ബ്രാഹ്മണഹത്യപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് വാരാണസിയും ഗയയും ഉൾപ്പെടുന്ന തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വം, ഈ പുണ്യഭൂമിയിൽ പുണ്യപ്രവാഹം പോലെ ഒഴുകുന്നു.