പരമേശ്വരൻ മഹാദേവൻ പാർവതിദേവിയോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “എന്റെ നഗരം വാരാണസി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പരമമായും രഹസ്യമായും ഉള്ള ക്ഷേത്രമാണ്. ഇത് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും ഭവസാഗരം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. മഹാദേവി, അവിടെ മഹാത്മാക്കളാണ് വസിക്കുന്നത്; അവർ എന്റെ വ്രതത്തിൽ അർപ്പിതരായി, ഉത്തമമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും വാരാണസി ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്. എല്ലാ ജ്ഞാനരൂപങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള പരമജ്ഞാനമാണ് അവിമുക്തം. മറ്റു വിശുദ്ധമായ സ്ഥലങ്ങളും, തീർത്ഥങ്ങളും, ശ്മശാനങ്ങളിൽ അല്ലെങ്കിൽ ദൈവികഭൂമികളിലുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളും, ഇവയൊക്കെയും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, മനുഷ്യലോകത്ത് എന്റെ വാസസ്ഥലം ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ആകുന്നില്ല; മോചനമില്ലാത്തവർ അതിനെ ഭൗതികമായി കാണുന്നു, മോചിതർ മനസ്സിൽ അതിനെ അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ ശ്മശാനം ‘അവിമുക്തം’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്; ഇവിടെ ഞാൻ തന്നെ കാലമായി ഈ ലോകം ലയിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥലം എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട രഹസ്യസ്ഥാനമാണ്; എന്റെ ഭക്തന്മാർ അവിടെ ചെന്നു എന്നിലേയ്ക്ക് ലയിക്കുന്നു. അവിടെ എന്ത് ദാനം ചെയ്താലും, എന്ത് ജപിച്ചാലും, എന്ത് ഹോമം അർപ്പിച്ചാലും, എന്ത് തപസ്സു ചെയ്താലും, ധ്യാനം, അധ്യയനം, ജ്ഞാനം—ഇവയെല്ലാം അവിടെ ചെയ്യുമ്പോൾ അക്ഷയമാകും. അവിമുക്തത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നവരുടെ ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിക്കും. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, മിശ്രവർഗ്ഗക്കാർ, സ്ത്രീകൾ, വിദേശികൾ, അശുദ്ധജന്മക്കാർ—എല്ലാവരും അവിടെ സമമാകുന്നു. പുഴുക്കൾ, ഉറുമ്പുകൾ, മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ പോലും അവിമുക്തത്തിൽ മരിച്ചാൽ—അവിടെ, ചന്ദ്രക്കലാധാരിയായും ത്രിനയനായും മഹാവൃഷഭത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവർ മനുഷ്യരായി അവിടെ ജനിക്കുന്നു. അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്നവൻ, എത്ര പാപിയായാലും, നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നില്ല; അവൻ ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. മോക്ഷം അപൂർവവും സംസാരസാഗരം ഭയാനകവുമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞവൻ, ആവശ്യമെങ്കിൽ കാൽ പൊട്ടിച്ചുപോലും വാരാണസിയിൽ താമസിക്കണം. മഹാദേവി, മറ്റെവിടെയും മരിച്ചാൽ തപസ്സിനാലും മോക്ഷം പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; പക്ഷേ, അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്നവർക്കു സംസാരമുക്തിയിലേക്കുള്ള വഴി ഉറപ്പാണ്. എന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ, ഹിമവത്പുത്രിയേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവിടെ ജനിക്കാൻ കഴിയൂ; പക്വതയില്ലാത്തവർ എന്റെ മായയാൽ അവിടെ ജനിച്ചാലും കാണുന്നില്ല. മലിനതയിലും മൂത്രത്തിലും ശുക്ലത്തിലും അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശതം തടസ്സങ്ങൾ വന്നാലും ജ്ഞാനി അവിടെ തന്നെ തുടരണം. ഇങ്ങനെ കഴിയുമ്പോൾ, അവൻ ദുഃഖരഹിതനായി, ജനനം, മരണം, വൃദ്ധാപ്യം എന്നിവയിൽനിന്ന് മോചിതനായി, ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതാണ് പുനർജനനം ഇല്ലാത്തവരുടെ സ്ഥിതിയും, മോക്ഷാർത്ഥികളുടെ ലക്ഷ്യവും; അതിൽ എത്തുമ്പോൾ പൂർണതയുണ്ടാകുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ദാനം, തപസ്സു, യജ്ഞം, ജ്ഞാനം—ഇവയൊന്നും കൊണ്ടല്ല പരമപദം ലഭിക്കുന്നത്; അവിമുക്തത്തിൽ മാത്രമാണ് അതു പ്രാപ്യമായത്. വിവിധ വർഗ്ഗക്കാർക്കും, ചണ്ഡാളന്മാർക്കും, മഹാപാപികൾക്കും പോലും അവിമുക്തം ഉത്തമൗഷധമാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവിമുക്തം തന്നെ പരമജ്ഞാനവും പരമപദവും ആകുന്നു. അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമതത്ത്വം, അവിമുക്തം തന്നെയാണ് പരമശിവൻ; അവിടെ വ്രതം എടുത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്ക് ഞാൻ പരമജ്ഞാനം നൽകുന്നു, അവസാനത്തിൽ പരമപദം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. പ്രയാഗ, നൈമിശാരണ്യം, ശ്രീശൈലം, മഹാബലക്ഷേത്രം, കെദാരം, ഭദ്രകർണ്ണം, ഗയ, പുഷ്കരം, കുരുക്ഷേത്രം, ഭദ്രകോടി, നർമദ, അമൃതകേശ്വരി, ശാലഗ്രാമം, കുബ്ജാംരം, കോകമുഖം, പ്രഭാസം, വിജയനേശം, ഗോകർണം, ഭദ്രകർണ്ണകം—ഈ ലോകത്തിലെ പ്രശസ്തമായ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും—വാരാണസിയിൽ മരിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന പരമസത്യം നൽകുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് വാരാണസിയിൽ ഗംഗാ നദി ത്രിവേണി രൂപത്തിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ, നൂറ്റാണ്ടുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റെവിടെയും ഗംഗ, പിതൃകർമ്മം, ദാനം, തപസ്സു, ജപം, വ്രതങ്ങൾ എന്നിവ എളുപ്പത്തിൽ നേടാം; എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ ഇവ വളരെ അപൂർവമാണ്. വാരാണസിയിൽ താമസിച്ച് നിരന്തരം ജപം ചെയ്യുകയും ഹോമം അർപ്പിക്കുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ദേവതാരാധന നടത്തുകയും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—even if sinful, deceitful, or righteous—അവൻ തന്റെ മുഴുവൻ വംശത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. വാരാണസിയിൽ മഹാദേവനെ ആരാധിക്കുകയും സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ ശിവഗണങ്ങളിൽ പ്രഭുക്കന്മാരായി, പാപരഹിതരായി അറിയപ്പെടണം. മറ്റെവിടെയും യോഗം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം മുതലായവയിലൂടെ പരമപദം ആയിരം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം മാത്രമേ പ്രാപിക്കാനാകൂ; എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ താമസിക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ പരമമോക്ഷം ലഭിക്കും. അവിടെ തന്നെ യോഗം, ജ്ഞാനം, മോക്ഷം ഒന്നേ ഒരു ജന്മത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു; അവിമുക്തം പ്രാപിച്ചവൻ മറ്റൊരു തീർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കാറില്ല. എന്റെ പേരിൽ അവിടെ അവിമുക്തം എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അതുകൊണ്ടു അതിനെ അവിമുക്തം എന്നു ഓർത്തിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഏറ്റവും രഹസ്യമായ രഹസ്യം, ഈ ജ്ഞാനമാണ് പ്രഖ്യാപിതമായത്. ജ്ഞാനികളായോ അജ്ഞാനികളായോ, പരമാനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്, അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്നവർക്ക് പഥം വ്യക്തമാണ്, സുന്ദരിയേ. അവിമുക്തത്തിൽ ഒരാളുടെ ശരീരത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നും വാരാണസി അതിവിശിഷ്ടവും ഉത്തമവുമാണ്. അവിടെ ശരീരം വിട്ടുകഴിഞ്ഞാൽ, മഹാദേവൻ തന്നെ നേരിട്ട് മോക്ഷദായകമായ ബ്രഹ്മതത്ത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, അവിമുക്തിയുടെ خاطرത്തിന്ന് തന്നെ. അത് തന്നെയാണ് പരമസത്യം, അവിമുക്തം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഹേ ദേവി, വാരാണസിയിൽ ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ അതു പ്രാപിക്കാം.