വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് സംബന്ധിച്ചുള്ള ഈ അധ്യായം പദ്മപുരാണത്തിന്റെ സ്വര്ഗഖണ്ഡത്തില് സമാപിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, വ്യാസമുനി പറയുന്നു: ജീവിതത്തിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തില് കഴിച്ചുകഴിഞ്ഞാല്, നാലാം ഭാഗം സন্ন്യാസാശ്രമത്തില് കൃത്യമായ ക്രമത്തില് ചെലവഴിക്കേണ്ടതാണ്. ദ്വിജന്മാര് (ദ്വിജാതികള്) അഗ്നിയെ അകത്തേക്ക് സ്ഥാപിച്ച ശേഷം സന്ന്യാസിയാകണം; യോഗാഭ്യാസത്തില് ഭക്തിയോടെ, ശാന്തനായും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തില് ആകുലനായും കഴിയണം. എല്ലാ വസ്തുക്കളോടും വെറുപ്പും മോഹവും ഇല്ലാത്ത dispassion മനസ്സില് ഉണരുമ്പോള് മാത്രമാണ് സന്ന്യാസം ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത്; അല്ലാതെ, അടി തെറ്റും. പ്രാജാപത്യയാഗവും അഗ്നേയയാഗവും ചെയ്ത ശേഷം, അഥവാ സ്വയം നിയന്ത്രിതനായും വെള്ളയോ കശായവസ്ത്രമോ ധരിച്ചവനായി, ബ്രഹ്മാശ്രമം പ്രാപിക്കണം. ചിലര് ജ്ഞാനസന്ന്യാസികള്, ചിലര് വേദസന്ന്യാസികള്, മറ്റു ചിലര് കര്മസന്ന്യാസികള്; ഈ മൂന്നിനെയും പദ്മപുരാണം വിശദീകരിക്കുന്നു. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ദ്വന്ദ്വങ്ങളും കടന്ന്, ഭയമില്ലാതെ സ്വയം മാത്രം ആകുന്നവന് ജ്ഞാനസന്ന്യാസി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വേദം പഠിക്കുവാന് ആഗ്രഹമില്ലാതെ, സ്വത്ത് ഇല്ലാതെ, മോക്ഷം തേടുന്നവന് വേദസന്ന്യാസി. അഗ്നിയെ അകത്തേക്ക് സ്ഥാപിച്ച ദ്വിജന് ബ്രഹ്മയാഗത്തിനും മഹായാഗത്തിനും ഭക്തിയോടെ കര്മസന്ന്യാസി. ഈ മൂന്നില് ജ്ഞാനസന്ന്യാസിയെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതനായി കണക്കാക്കുന്നത്; അവന് ഒരു കര്ത്തവ്യവും പുറത്തുള്ള അടയാളവും ഇല്ല, ജ്ഞാനി ആകുന്നു. അവന് സ്വത്തുവശം ഇല്ലാതെ, ഭയമില്ലാതെ, ശാന്തമായി, ദ്വന്ദ്വങ്ങള്ക്കപ്പുറം, ഇലകള് ഭക്ഷിച്ച്, പഴയ കച്ചവസ്ത്രം അഥവാ നഗ്നനായി, ധ്യാനത്തില് ആകുലനായിരിക്കണം. ബ്രഹ്മചാര്യവും, അല്പഭക്ഷണവും, ഗ്രാമത്തില് നിന്ന് ഭിക്ഷയെടുക്കുന്നതും, സ്വയത്തില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നതും, ബന്ധനമില്ലാതെ, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ കഴിയണം. സ്വയം മാത്രം കൂട്ടുകാരനായി, ജീവിതത്തില് സന്തോഷം തേടി, മരണം ആഗ്രഹിക്കാതെയും ജീവനം ആഗ്രഹിക്കാതെയും, സമയത്തെ കാത്തിരിക്കണം; ഒരു ദാസന് ഉത്തരവിനായി കാത്തിരിക്കുന്ന പോലെ. അവന് പഠിക്കുകയോ, പ്രവര്ത്തിക്കുകയോ, കേള്ക്കുകയോ ചെയ്യരുത്; അങ്ങനെ, ജ്ഞാനത്തില് ഭക്തിയുള്ള യോഗി ബ്രഹ്മയോജനത്തിന് യോഗ്യനാവുന്നു, ഒരു വസ്ത്രം മാത്രമോ, കച്ചവസ്ത്രം മാത്രമോ ധരിച്ചാലും. അവന് തല മുറിച്ചവനോ, കെട്ടി വച്ചവനോ, മൂന്നു ദണ്ഡം കൈവശം വച്ചവനോ, ഒന്നും കൈവശം ഇല്ലാത്തവനോ, എപ്പോഴും കശായവസ്ത്രം ധരിച്ചവനോ, ധ്യാനയോം യോഗയോ പ്രാപിച്ചവനോ ആയിരിക്കാം. അവന് ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരില്, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടില്, അഥവാ ഒരു ക്ഷേത്രത്തില് താമസിക്കാം; ശത്രു-സുഹൃത്തുക്കള്ക്കു ഒരുപോലെയും, മാന-അവമാനങ്ങള്ക്കു ഒരുപോലെയും നിലകൊള്ളണം. ഭിക്ഷയിലൂടെ ജീവിക്കണം; ഒരേ വീടില് നിന്ന് ഭക്ഷണം എടുക്കരുത്. ഭ്രമണത്തില് ഒരേ വീടില് നിന്ന് ഭക്ഷണം എടുക്കുന്ന സന്ന്യാസിക്ക്, ധര്മശാസ്ത്രങ്ങളില് expiation ഇല്ല; അവന് മനസ്സില് ബന്ധവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാതെ, മണ്ണും കല്ലും പൊന്നും ഒരുപോലെയായി കാണണം. ജീവജാലങ്ങള്ക്ക് ഹാനി ചെയ്യരുത്, മൗനമാകണം, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ട്, കണ്ണ് ശുദ്ധി വരുത്തിയ സ്ഥലത്ത് മാത്രം കാലിടണം, തുണിത്തരത്തിലൂടെ ശുദ്ധീകരിച്ച വെള്ളം മാത്രം കുടിക്കണം. വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തില് കഴിയുന്നവന് ഭാര്യയോടൊപ്പം കാട്ടില് പോയി ആഗ്രഹത്താല് സംസര്ഗം ചെയ്യുകയാണെങ്കില്, അവന്റെ വ്രതം തകരുന്നു; ദ്വിജന് expiation-നു വിധേയനാവുന്നു. അങ്ങനെ കാട്ടില് ജനിച്ച കുട്ടിയെ ദ്വിജന്മാര് സ്പര്ശിക്കരുത്; അവന് വേദപഠനത്തിന് അർഹത ഇല്ല, അവന്റെ വംശത്തും അർഹത ഇല്ല. വനപ്രസ്ഥന് എപ്പോഴും നിലത്ത് ഉറങ്ങണം, സാവിത്രി ജപത്തില് ഭക്തിയോടെ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങള്ക്കും ആശ്രയമായും, സദാ ധര്മപരമായ പങ്കുവയ്ക്കലില് ആകുലനായും കഴിയണം. അവന് നിന്ദ, അസത്യം, ഉറങ്ങുന്നതിലെ അലം, ഇവ ഒഴിവാക്കണം; ഒറ്റ അഗ്നി മാത്രം പുലർത്തണം, സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലം ഇല്ലാതിരിക്കണം, ശുദ്ധമായ നിലത്ത് താമസിക്കണം. അവന് മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കണം, അവയോടൊപ്പം ജീവിക്കണം, മനസ്സില് സമാധാനം കൊണ്ടു പാറയോ കല്ലോ മേല് ഉറങ്ങണം. അവന് ഉടനെ സ്നാനമോ, മാസത്തേക്കുള്ള കൂറ്റം കഴിഞ്ഞ് സ്നാനമോ, ആറുമാസം കഴിഞ്ഞ് സ്നാനമോ, ഒരു വര്ഷം കഴിഞ്ഞ് സ്നാനമോ ചെയ്യാം. അവന് രാത്രിയില് ഭക്ഷിക്കാം, അല്ലെങ്കില് കഴിയുന്നപോള് പകലില് ഭക്ഷിക്കാം, നാലാം ഘട്ടത്തിലും എട്ടാം ഘട്ടത്തിലും ഭക്ഷിക്കാം. അല്ലെങ്കില് ചാന്ദ്രായണവ്രതം പാലിച്ച്, ശുക്ല-കൃഷ്ണപക്ഷങ്ങളില് ഉപവാസം ചെയ്യണം, പതിനാലുദിനം കഴിഞ്ഞ് ഒരിക്കൽ മാത്രം യവപായസം ഭക്ഷിക്കണം. അല്ലെങ്കില് വൈഖാനസപഥം പാലിച്ച്, എപ്പോഴും സ്വാഭാവികമായി വീണ പൂക്കള്, കിഴങ്ങുകള്, ഫലങ്ങള് മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം. അവന് നിലത്ത് ചാടിക്കിടന്നോ, വിരല്മുതല് നില്ക്കുകയോ, ദിവസം മുഴുവന് അങ്ങനെ കഴിയാം; കനത്ത വ്രതങ്ങള് പാലിച്ചും, എവിടെയും ക്ഷമ വിട്ടുവിടാതെ സഞ്ചരിക്കണം. ഉഷ്ണകാലത്ത് അഞ്ചു അഗ്നിയിലേയും, മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന സ്ഥലത്തും, ശീതകാലത്ത് തണുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച്, austerity ക്രമമായി വര്ദ്ധിപ്പിക്കണം. അവന് ദിവസത്തില് മൂന്ന് പ്രാവശ്യം സ്നാനമാക്കണം, പിതൃ-ദേവതകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം, ഒരു കാലില് നില്ക്കണം, അല്ലെങ്കില് എപ്പോഴും സൂര്യപ്രകാശം മാത്രം കുടിക്കണം. അവന് അഞ്ചു അഗ്നിയുടെ പുക സഹിക്കാം, സൂര്യപ്രകാശത്തില് പാചം ചെയ്ത ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിക്കാം, സോമം മാത്രം കുടിക്കാം; ശുക്ലപക്ഷത്തില് പാല്, കൃഷ്ണപക്ഷത്തില് പശുവിന്റെ തൂവല് (cow dung) കുടിക്കാം. അവന് വീണ ഇലകള് ഭക്ഷിക്കാം, എപ്പോഴും കനത്ത വ്രതങ്ങളില് ജീവിക്കാം, യോഗാഭ്യാസത്തില് ഭക്തിയോടെ, സദാ രുദ്രസൂക്തം ജപിക്കണം. അതര്വശിരസ്സ് പഠിക്കണം, ഉപനിഷദുകള് പഠിക്കണം, നിരന്തരം യമ-നിയമങ്ങള് (restrains and observances) പാലിക്കണം. അവന് അഗ്നികളെ അകത്തേക്ക് സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ധ്യാനത്തില് ഭക്തിയോടെ ആകണം. അഗ്നിയും സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലവും ഇല്ലാതെ, സന്ന്യാസി മോക്ഷം തേടുന്നവനാകാം; സന്ന്യാസ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില് മാത്രം ഭിക്ഷ തേടണം. ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില്, മറ്റ് ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില്, അല്ലെങ്കില് കാട്ടില് താമസിക്കുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തില്, ഗ്രാമത്തില് നിന്ന് ഭക്ഷണം വാങ്ങി, കാട്ടില് താമസിക്കുമ്പോള് എട്ട് mouthfuls മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം. ഭിക്ഷാ പാത്രത്തില്, കൈയില്, അല്ലെങ്കില് ഒരു കഷ്ണത്തില് ലഭിച്ച ഭിക്ഷ സ്വീകരിച്ച്, ആത്മപരിപൂര്ണ്യത്തിനായി വിവിധ ഉപനിഷദുകള് ജപിക്കണം. പ്രത്യേക ശാഖകള് (branches of knowledge), സാവിത്രി, രുദ്രസൂക്തം എന്നിവയും പഠിക്കണം; മഹാപ്രസ്ഥാനം, ഉപവാസം, അഗ്നിയില് പ്രവേശനം, അല്ലെങ്കില് മറ്റേതെങ്കിലും കര്മ്മം, ബ്രഹ്മയാഗത്തില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് ചെയ്യാം. ഈ അധ്യായം, "വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലെ കര്ത്തവ്യങ്ങള്" എന്ന പേരില് സമാപിക്കുന്നു. വനപ്രസ്ഥാശ്രമം പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, സന്ന്യാസാശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കേണ്ടതാണെന്ന് വ്യാസമുനി വിശദീകരിക്കുന്നു. അവന് അഗ്നിയെ അകത്തേക്ക് സ്ഥാപിച്ച്, യോഗാഭ്യാസവും, ശാന്തതയും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലേയും ഭക്തിയോടെ സന്ന്യാസിയായി മാറണം. dispassion ഉണരുമ്പോള് മാത്രമാണ് സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; അല്ലാതെ, അടി തെറ്റും. ജ്ഞാനസന്ന്യാസി, വേദസന്ന്യാസി, കര്മസന്ന്യാസി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് തരം സന്ന്യാസികള് ഉണ്ട്. ജ്ഞാനസന്ന്യാസിയെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതനായി കണക്കാക്കുന്നത്. അവന് possessions ഇല്ലാതെ, ഭയമില്ലാതെ, ശാന്തമായും, ദ്വന്ദ്വങ്ങള്ക്കപ്പുറവും, ഇലകള് ഭക്ഷിച്ച്, പഴയ വസ്ത്രം അഥവാ നഗ്നനായി, meditation-ല് ആകുലനായും കഴിയണം. ബ്രഹ്മചാര്യവും, village-ല് നിന്ന് food-ഉം, unattached-ഉം, expectation ഇല്ലാതെ, self-ഉം, companionship ഇല്ലാതെ, happiness-ഉം, neither desiring death nor life, simply waiting for time, never studying, acting, or listening, yogi devoted to knowledge becomes fit for union with Brahman. He may be shaven-headed or wear a topknot, carry three staffs, possess nothing, always clad in ochre robes, ever intent on meditation and yoga. He may dwell at the edge of a village, at the root of a tree, or in a temple; remaining equal toward enemy and friend, as well as in honor and dishonor. He should always subsist on alms, never taking food from only one house; but if, out of delusion, an ascetic takes food from a single house, for him, no expiation is found in the scriptures of dharma; his mind should be free from attachment and aversion, regarding clod, stone, and gold as the same. He should refrain from harming living beings, be silent, and free from all desires; place his foot only where his gaze has purified, and drink water filtered through cloth. ഇങ്ങനെ, വനപ്രസ്ഥവും സന്ന്യാസവും സംബന്ധിച്ച കര്ത്തവ്യങ്ങള് പദ്മപുരാണം വിശദമായി വിശദീകരിക്കുന്നു; ഓരോ ആശ്രമത്തിലെയും പവിത്രതയും, ആത്മസമാധാനവും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലേയും ഭക്തിയും, ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യമായ മോക്ഷം തേടുന്നതും ഈ അധ്യായങ്ങളില് സ്നേഹപൂര്വ്വം വിവരിക്കുന്നു.