കാർത്തിക മാസത്തിലെ ഭാനുദ്വിതീയയുടെ മഹത്വം വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട്, പദ്മ പുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ അച്ഛൻ ശൗനകനോട്这样 പറയുന്നു: സാംഖ്യാനുയായികൾ, തർക്കശാസ്ത്രജ്ഞർ, ക്രിയാകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ—വാക്കുകളും അവാക്യങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നവർ—അശുദ്ധിയിൽ നിന്ന് രണ്ടാം ദിവസം ശുദ്ധരാകുന്നു; അതിനാൽ, ആ ദിവസം ശുദ്ധമാണ്. കൃഷ്ണന്റെ ജനനത്തിന്റെ ദിനത്തിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും ശുദ്ധമായതായി; നഭസ് മാസത്തിലെ ആ നിർദ്ദിഷ്ട തിഥി ജ്ഞാനികൾ ശുദ്ധമെന്നു പറയുന്നു. അഗ്നിഷ്വാത്തർ, ബർഹിഷദുകൾ, ആജ്യപാസുകൾ, സോമപാസുകൾ—പിതൃകൾ— departed souls-നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ 'മൃത്യുമദ്ധ്യഗത' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിതൃകൾ departed souls-നാണ്; അവരുടെ പ്രചാരണം ആ ദിവസം നടക്കുന്നു; പുത്രന്മാർ, പുത്രപൗത്രന്മാർ, പുത്രപൗത്രികൾ, അർപ്പണങ്ങൾക്കും മന്ത്രങ്ങൾക്കും വഴി അവരെ ആദരിക്കുന്നു. അർപ്പണങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ എന്നിവയാൽ തൃപ്തരായി അവർ യാത്ര ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ 'മൃത്യുമദ്ധ്യഗത' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. വലിയ പക്ഷത്തിൽ, departed souls-ന്റെ പ്രചാരണം ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, 'മൃത്യുമദ്ധ്യഗത' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ആ ദിവസം യമന്റെ പൂജ പുരുഷന്മാർ അഗ്നിയിലൂടെ നടത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ആ ദിവസം യമന്റെ ദിനം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഞാൻ സത്യം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കാർത്തികയുടെ ഈ മഹത്വം കേൾക്കുന്ന ഉത്തമ പുരുഷന്മാർക്ക്, കാർതികത്തിൽ സ്നാനമാർജ്ജിതമായ പുണ്യം ലഭിക്കും. കാർതികയുടെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം, യമനെ പ്രഭാതത്തിൽ പൂജിക്കണം; ഭാനുദ്വിതീയയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ യമലോകം കാണുന്നില്ല. ശൗനകാ, കാർതികയുടെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം, യമുന യമനെ തന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണവും ആദരവും നൽകി. ആ ദിവസം വലിയ അർപ്പണം നടക്കുന്നു; നരകത്തിലേക്കുള്ളവർ തൃപ്തരാകുന്നു; പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട്, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു. ആ ദിവസം പ്രതീക്ഷയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ഉണ്ടാകുന്നവർ, ആഗ്രഹപ്രകാരം നിലനിൽക്കുന്നു; അവരുടെ സന്തോഷത്തിനായി യമലോകത്തിൽ വലിയ ഉത്സവം നടക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഈ യമദ്വിതീയ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. അതിനാൽ, ആ ദിവസം സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം; അത് ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; സഹോദരിമാർക്ക് യഥാസമയം ദാനങ്ങൾ നൽകണം. സ്വർണ്ണം, ആഭരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, പൂജ, അതിഥിസത്കാരം—all wife-നൊപ്പം ആസ്വദിക്കുക; പിന്നീട് സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കുക. എല്ലാ സഹോദരിമാരുടെ കൈയിൽ നിന്ന് പോഷകഭക്ഷണം കഴിക്കണം; ഉർജയുടെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം യമന്റെ പൂജയും തൃപ്തിയും നടക്കുന്നു. മഹിഷം (buffalo) സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ദണ്ഡവും ഗദയും കൈവശം വച്ച്, സന്തോഷമുള്ള അനുചരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യമൻ—ശമത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ ആ യമനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. വിവാഹിത സഹോദരിമാർ വസ്ത്രം മുതലായ ദാനങ്ങൾകൊണ്ട് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, അവർക്കു വർഷം മുഴുവൻ വഴക്കോ ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് ഭയമോ ഉണ്ടാവില്ല. ഭാഗ്യവാന്മാർ, പ്രശസ്തന്മാർ, ദീർഘായുസ്സുള്ളവർ, ധർമ്മം, കാമം, ധനം നിറവേറ്റുന്നവർ—പാപരഹിതനായ ശൗനകാ, ഞാൻ ഈ രഹസ്യം മുഴുവൻ വിശദീകരിച്ചു. ആ ദിവസം യമരാജൻ യമുനയുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ചപ്പോൾ, സഹോദരിയുടെ സ്നേഹത്തിലൂടെ—ആ ദിവസം സഹോദരിയുടെ കൈയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർ പരമോന്നത ഐശ്വര്യവും ഭാഗ്യവും സമ്പത്തും നേടുന്നു. ഇങ്ങനെ, കാർതികയുടെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന 122-ആം അധ്യായം പദ്മ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു. അടുത്ത അധ്യായത്തിൽ, കാർതവീര്യൻ ദത്താത്രേയനെ ചോദിക്കുന്നു: "മാഘ സ്നാനത്തിൽ ഇത്ര അത്ഭുത ശക്തി എങ്ങനെ വരുന്നു? ഒരു വ്യാപാരി ഒരു പ്രവർത്തിയിൽ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, മറ്റൊന്നിലൂടെ സ്വർഗ്ഗം നേടി, മാഘ വ്രതത്തിലൂടെ എങ്ങനെ ഇത്ര പുണ്യം നേടി?" ദത്താത്രേയൻ ഉത്തരം പറയുന്നു: "ജലത്തിന് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധതയും, തെളിച്ചയും, വെളുപ്പും ഉണ്ട്; അതു അശുദ്ധി നീക്കം ചെയ്യുന്നു, ദഹനം ദൂരീകരിക്കുന്നു, എല്ലാ ജീവികൾക്കും രക്ഷയും പോഷണവും ജീവനും നൽകുന്നു. ജലത്തെ എല്ലാ വേദങ്ങളിലും നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു; ഗ്രഹങ്ങളിൽ സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ, അങ്ങനെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും മാഘ മാസമാണ് ശ്രേഷ്ഠം. മാഘത്തിൽ സൂര്യൻ മകരത്തിൽ ഇരുമ്പോൾ, പുലർച്ചെ—even a cow's hoofprint-ലും ശുദ്ധജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, പാപികൾക്കും സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഈ യോഗം ദുർലഭമാണ്; ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തവർ മൂന്ന് ദിവസം സ്നാനം ചെയ്താലും, അല്ലെങ്കിൽ ദാരിദ്ര്യം നീക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കുറച്ചു ദാനം നൽകിയാലും, മാഘത്തിൽ മൂന്നു ദിവസം സ്നാനം ചെയ്താൽ, സമ്പന്നരായ ദീർഘായുസ്സുള്ളവർക്കും ലാഭം ലഭിക്കും. അഞ്ച് ഏഴു ദിവസങ്ങൾ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഫലം ചന്ദ്രനുപോലെ വർദ്ധിക്കുന്നു; സൂര്യൻ മകരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, പുണ്യവും ധർമ്മവും ജനങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്നു. എല്ലാ സദാചാരങ്ങളും, അതിഥിസത്കാരവും, സ്നാനവും ദാനവും—ഇവ ചെയ്യുന്നതിന് അക്ഷയവും ശാശ്വതവുമായ സ്ഥിതി ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, മാഘത്തിൽ പുറത്തു സ്നാനം ചെയ്യണം, സ്വന്തം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ മാഘ സ്നാനത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ നിയമം വിശദീകരിക്കുന്നു. ഉത്തമ പുരുഷന്മാർ വ്രതരൂപത്തിലുള്ള ഒരു അച്ചടക്കം സ്വീകരിക്കണം; കൂടുതൽ ഫലത്തിനായി, ജ്ഞാനികൾ കുറച്ചു ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഭൂമിയിൽ ഉറങ്ങണം, എള്ള് കലർന്ന നെയ്യാൽ ഹോമം ചെയ്യണം, നിത്യനായ വാസുദേവനായ വിഷ്ണുവിനെ 하루തും പൂജിക്കണം. മാഘത്തിൽ മാധവനായി ഒരു ദീപം അർപ്പിക്കണം; ഇന്ധനം, കംബൾ, വസ്ത്രം, ചപ്പൽ, കുങ്കുമം, നെയ്യ്—all should be given. എണ്ണ, പഞ്ച, വട്ടം, തുണി, ഭക്ഷണം—all should be given according to one's ability. വേദം അറിയുന്നവർക്കു ഒരു യവത്തിന്റെ തുല്യമായ സ്വർണ്ണം ദാനം ചെയ്യണം; ആ ദാനം സമുദ്രം പോലെ അക്ഷയമാണ്. മറ്റൊരാളുടെ അഗ്നി ഉപയോഗിക്കരുത്, ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കരുത്; മാഘം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ യഥാസമയം അഹാരം നൽകണം. സ്വന്തം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവരെ ദക്ഷിണ നൽകണം; മാഘം സമാപനം എക്കാദശിയിൽപോലെ നടത്തണം. വിശ്വാസമുള്ളവർ, അക്ഷയ സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ, അനന്ത പുണ്യത്തിനും വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതിക്കും വേണ്ടി ഈ വ്രതം പാലിക്കണം. മാഘത്തിൽ സൂര്യൻ മകരത്തിൽ ഇരുമ്പോൾ, "ഗോവിന്ദ, അച്യുത, മാധവ" എന്ന ഈ സ്നാനത്തിലൂടെ, ഞാൻ പറഞ്ഞ ഫലം ലഭിക്കട്ടെ—ഇതാണ് ദത്താത്രേയൻ കാർതവീര്യനോട് പറഞ്ഞത്. ഈ മഹത്തായ കാർതികയും മാഘം വ്രതങ്ങളും, പിതൃകൾക്കും, സഹോദരിമാർക്കും, ദാനങ്ങൾക്കും, സ്നാനങ്ങൾക്കും, വിശ്വാസത്തിനും, ക്ഷേമത്തിനും, അനന്ത പുണ്യത്തിനും, സ്വർഗ്ഗലാഭത്തിനും, ഭവ്യമായ ആചാരങ്ങൾക്കും, ഈ അധ്യായങ്ങൾ പദ്മ പുരാണത്തിൽ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.