കൃതയുഗത്തിൽ ദേവന്മാരാണ് ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചത്, അസുരന്മാരോ മറ്റ് ജീവികളോ അന്നില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ത്രേതായുഗത്തിൽ ദൈവത്വത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം നിലനിന്നു, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിനേക്കാൾ കുറച്ച്, രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ മാത്രം. യುಗാന്തരങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധ്യാകാലത്തും കലിയുഗത്തിലും ദൈവത്വത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും കലർന്നുപോകുന്നു, വലിയ ആശയക്കുഴപ്പവും ഉണ്ടാകുന്നു. ഭാരത, ദേവന്മാരുടെയും മറ്റും ജനനം ഇങ്ങനെ യുക്തിപൂർവ്വം തന്നെ നടന്നു വരികയാണ്. ദുര്യോധനന്റെ പടയാളികളും സൈന്യങ്ങളും, ഭൂമിയിൽ വന്നിരുന്ന എല്ലാ ദൈത്യന്മാരും മറ്റും, കര്ണ്ണനു പോലെയുള്ളവരും—all ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചു. ഗംഗയുടെ പുത്രൻ, വസുമുഖൻ, ദൈവമുനിയായ ദ്രോണമഹർഷി, ശിവന്റെ അവതാരമായ അശ്വത്താമൻ, നന്ദവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഹരി—ഇവരും ഭൂമിയിൽ ദൈവരൂപത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു. അഞ്ചു ഇന്ദ്രന്മാർ പാണ്ഡവരായി ജനിച്ചു; വിധുരൻ തന്നെ ധർമ്മസ്വരൂപിയാണ്; ഗന്ധാരി, ദ്രൗപദി, കുഞ്ഞി—ഇവരും ഭൂമിയിൽ ദേവതാരൂപികളാണ്. കലിയുഗത്തിൽ ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ജനിക്കുന്നു; ദൈത്യന്മാർക്ക് അവസാനം, മനുഷ്യർക്കും മറ്റു ജീവികൾക്കും ജനനം ഉണ്ടാവുന്നു. പ്രേതങ്ങൾ, മാംസഭക്ഷകരും, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ—ഇവയും എല്ലാം സ്ഥിരമായി ജനിക്കുന്നു. അവരിൽ ചിലർ, പ്രത്യേകിച്ച് ചതിയുള്ള സ്ത്രീകൾ, ദാസികൾ, സദാ ദു:ഖിതരും ചെറുപ്പക്കാരും, തർക്കത്തിലും തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾക്കു കുറിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവരും, എല്ലായ്പ്പോഴും പാപങ്ങളിലും കലഹങ്ങളിലും അന്യായ പ്രവർത്തികളിലും ആസ്വദിക്കുന്ന ദൈത്യന്മാരും മറ്റും, ഇവർ എല്ലാവരും നരകത്തിനാണ് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. വൈശമ്പായനൻ ചോദിച്ചു: ദൈത്യന്മാരുടെയും മറ്റും കപടസ്വഭാവം കാരണം ദൈവത്വം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എത്താൻ സഹായിക്കുന്നില്ല; എങ്ങനെ ആനന്ദം, സൗഖ്യം, ആയുസ്സ്, ശക്തി എന്നിവ ഉണ്ടാകും? രാജ്യം, ആയുസ്സ്, പ്രശസ്തി, ഇഷ്ട വസ്തുക്കൾ, സ്നേഹം, ശക്തി, നയം, ജ്ഞാനം—ഇവയും ജനനവും വളർച്ചയും ശാശ്വതത്വവും—ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ദാനം, പഠനം, കര്മ്മങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ സാധ്യമാകും? ദയവായി ഇതിന്റെ ഉത്തരം പറയണമെന്നു വൈശമ്പായനൻ ചോദിച്ചു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദൈത്യന്മാർക്ക് ധൈര്യത്തിലൂടെയാണ് തപസ്സും യാഗങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നത്. വ്രതങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ, സ്വജനങ്ങൾക്കുള്ള സ്നേഹം—ഇവയും. എന്നാൽ, ആരെങ്കിലും സ്വയം നിയന്ത്രിതനായി, ദോഷങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി, ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുകയും, ഈ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ശുദ്ധനാകുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ ദൈവഗുണമുള്ളവനായി മാറുന്നു. പുരാണങ്ങളിലെയും ആഗമങ്ങളിലെയും കര്മ്മങ്ങൾ സ്വയം ആചരിക്കുന്നവനും, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ധാർമ്മികതയോടെ ജീവിക്കുന്നവനും, ഭൂമിയെ ഉദ്ധരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനാണ്. വിശേഷിച്ച്, വൈഷ്ണവനെ കണ്ടാൽ സന്തോഷത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ഭൂമിയെ ഉദ്ധരിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനാകും. ആറു കര്മ്മങ്ങളിൽ ലീനമായ ബ്രാഹ്മണൻ, എല്ലായാഗങ്ങളിലും പങ്കാളിയായവൻ, ധർമ്മകഥകളെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ—ഇവരും ഭൂമിയെ ഉദ്ധരിക്കാൻ കഴിയുന്നവരാണ്. വിശ്വാസം വഞ്ചിക്കുന്നവരും, കൃതഘ്നരും, വ്രതം ലംഘിക്കുന്നവരും, ദ്വിജന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ദ്വേഷിക്കുന്നവരും, ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. മദ്യം, പാപം, ചതിയാട്ടം, കപടന്മാരുടെയും അധമന്മാരുടെയും കൂട്ടത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവരും ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. നല്ല കര്മ്മങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവരും, സദാ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നവരും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്നവരും ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരും, ഗുരുവിനെ ദ്വേഷിച്ച് അപമാനിക്കുന്നവരും ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ദാനത്തെ തടയുന്നവരും, പാപത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവരും, ദരിദ്രരെയും നിരാശ്രയരെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നവരും ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അനേകം ദുഷ്ടന്മാർ, മറ്റുള്ളവരെ വീഴ്ത്തി ഭൂമിയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മനോഹരവും രഹസ്യവുമായ, പരമഹിതം നിറഞ്ഞ ഈ ഉപദേശങ്ങൾ കേൾക്കുന്നവർക്കു ഭൂമിയിൽ ദു:ഖം, ദുര്ഭാഗ്യം, ദാരിദ്ര്യം ഒന്നും ഉണ്ടാവില്ല. അവൻ അസുരന്മാരുടെയും മറ്റും കൂട്ടത്തിൽ ജനിക്കുകയില്ല; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ശാശ്വതാനന്ദം ലഭിക്കുകയില്ലെങ്കിലും, അകാലമൃത്യുവോ പാപഭാഗം ഒന്നും അവനുണ്ടാവില്ല. ഭൂമിയിൽ അവൻ എല്ലാവർക്കും മേലധികാരിയാകുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവേന്ദ്രനായി ഭരിക്കുകയും, ദീർഘകാലം ആനന്ദിച്ചു, മോക്ഷപഥത്തിലേക്കു കടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൈശമ്പായനൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ, ആകാശത്തിൽ എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ മഹത്തായ പ്രകാശം എന്താണ്? ആരുടെ തേജസാണ് ഇതു? ഈ ദയാനിധി ഏവിടെയാണ് ജനിച്ചത്? അവൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? അവന്റെ കര്മ്മം എന്താണ്, rays കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതായതിനാൽ? ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, അസുരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ—എല്ലാവരും അവനെ ആരാധിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർ. ഇതിന്റെ ഉത്തരം പറയണമെന്നു വൈശമ്പായനൻ ചോദിച്ചു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട പരമതേജസ്സാണ് ഇത്. അതു നേരിട്ടു ബ്രഹ്മസ്വരൂപമാണ്, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവ നൽകുന്നവൻ, ശുദ്ധമായ കിരണങ്ങളാൽ, തീക്ഷ്ണവും അതിരൂക്ഷവുമാണ്. അതിന്റെ കിരണങ്ങൾ കണ്ട് ഭയപ്പെട്ട് മനുഷ്യർ ഓടി മറയുന്നു; അപ്പോൾ മഹാസമുദ്രങ്ങളും നദികളും മറ്റുള്ള വെള്ളവഴികളും ഉണങ്ങിപ്പോയി. അവിടെയുള്ള ജീവികൾ ഉണങ്ങി മരിച്ചു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭയം തേടി. ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു; ബ്രഹ്മാവു മറുപടി നൽകി: ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്; ആ തേജസ്സിന് രാജോഗുണം നിറഞ്ഞതാണ്, അമൃതകിരണൻ തന്നെയാണ്, ശരീരം നടുവിലാണ്. ഈ രണ്ടു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ലോകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; ചലനശീലികളും അചലന്മാരും എല്ലാം. ദൈവികമായി ജനിച്ച ദേവന്മാരും, ഗർഭം, അണ്ഡം, സ്വേദം, ഉദ്ഭവം എന്നിവയിലൂടെ ഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്നവരും—ഇവരുടെ ശക്തി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ആ സൂര്യൻ ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും, സൃഷ്ടിക്കുകയും, നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോക സംരക്ഷണത്തിൽ അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല; പ്രഭാതത്തിൽ അവനെ കണ്ടാൽ പോലും പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു. അവനെ ആരാധിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; twilight sandhya വേദിയിൽ ബ്രാഹ്മണജ്ഞാനികൾ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു. അവർ കൈകൾ ഉയർത്തുന്നു; ദേവന്മാർ അവരെ ആരാധിക്കുന്നു; twilight ദേവത അവന്റെ ചക്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആരാധന ചെയ്യുന്ന എല്ലാ ദ്വിജന്മാർക്കും സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും; ഭൂമിയിൽ അധമരായവരും അശുദ്ധരായവരും അവന്റെ കിരണങ്ങളിൽ ശുദ്ധരാവുന്നു. സന്ധ്യാരാധന മാത്രം ചെയ്താലും, ചണ്ഡാലനെ കണ്ടാലും, ഗോഹത്യകനെ കണ്ടാലും, അധമനെയും കുഷ്ഠരോഗിയെയും കണ്ടാലും, പാപത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധരാകാം. ഇതൊക്കെയാണ് മഹത്തായ ആ പുരാണസത്യങ്ങളുടെ പരമ്പര, ഭരത!