മനുഷ്യരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ഗംഗയാണ് പരമഗതിയെന്ന് ഈ ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അത്രമേൽ മഹത്തായ ഗംഗാ, വേദങ്ങൾ അറിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും, ഗുരുവിനെ അപമാനിച്ചാലും, ഗംഗയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമം. ശരിയായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കാത്തവർക്കും, ഗംഗയെക്കാൾ മികച്ച ഗതിയൊന്നും ഇല്ല; ധനംകൊണ്ട് നിരവധി യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയോ, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുകയോ ചെയ്താലും, ഗംഗയുടെ മഹത്വം അതിനോട് താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല. ഗംഗയെ ആരാധിച്ചാൽ സ്വർഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു; സന്തോഷവും ഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ഈ ദിവ്യനദി, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉന്നത യോഗങ്ങൾ ആവശ്യമില്ല. ഗംഗാ, ഭോഗവും മോക്ഷവും ഒരുപോലെ നൽകുന്നു; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ ഗംഗയിൽ നശിക്കുന്നു. ഗംഗയിൽ കുളിച്ചാൽ, ഒരാൾ ഉടൻ തന്നെ പുണ്യത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകും; പ്രഭാസയിൽ, സൂര്യഗ്രഹണത്തിൽ, ഒരാൾ ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ദാനത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ, ഗംഗയിൽ പ്രതിദിനം കുളിച്ചാൽ ലഭിക്കും; ഗംഗയെ കാണുമ്പോൾ പാപം നശിക്കും, സ്പർശിച്ചാൽ സ്വർഗം ലഭിക്കും. ഗംഗയുടെ സാന്നിധ്യം മാത്രം കൊണ്ടും മോക്ഷം ലഭിക്കും; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമാകുന്നത്, വാസനകളുടെ ശക്തിയാലാണ്. ഗംഗയെ ദർശിച്ചാൽ ക്രൂരത നശിക്കും; മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തിനെയും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളോടുള്ള ആഗ്രഹവും അകറ്റപ്പെടും. മറ്റൊരാളുടെ ധർമ്മത്തോടുള്ള ചിതയും, ഗംഗയെ കണ്ടാൽ ഇല്ലാതാകും; സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ യാദൃശ്ചികമായി ലഭിക്കുന്നതിൽ സംതൃപ്തി ഉണ്ടാകും. ഗംഗയിൽ കുളിച്ചാൽ, എല്ലാ ജീവികളോടും സമത്വം ലഭിക്കും; ഗംഗയിൽ വസിക്കുന്നവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. ഗംഗയിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ചവനാണ്; ഗംഗയിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ഇനി ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല. അവൻ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയവനാണ്; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിച്ചവൻ; യാഗം, ദാനം, വ്രതം, ജപം, പിതൃകർമ്മ, ദേവാരാധന— ഗംഗയിൽ ദൈനംദിനം ചെയ്യുന്നവ, അനേകം കോടികൾ പുണ്യഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് നശിക്കുന്നു. ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ചെയ്ത പാപം, ഗംഗയിൽ കുളിച്ചാൽ നശിക്കും; ജന്മനക്ഷത്രം ഗംഗയുമായി യോജിച്ച ദിവസത്തിൽ, ഗംഗയിൽ കുളിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ തന്റെ മുഴുവൻ വംശത്തെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു; സമ്പന്നനെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിക്കുന്നതുപോലെ. ഗംഗയെ ഒരു തവണ സ്തുതിച്ചാലും, സ്വർഗം ലഭിക്കും; വിശ്വാസമില്ലാതെ ഗംഗയിൽ ഗംഗയുടെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാലും, അവൻ പുണ്യഗംഗയിലൂടെ സ്വർഗം ലഭിക്കും; ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നപ്പോൾ, അത്തരം വ്യക്തി താഴെയുള്ള സർപ്പരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു. സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു; ഗംഗയെ 'ത്രിപഥഗാ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അറിവോടെയോ, അറിവില്ലാതെയോ, ആഗ്രഹത്തോടെയോ, ആഗ്രഹമില്ലാതെയോ, ഗംഗയെ സമീപിച്ചാലും— ഗംഗയിൽ മരിച്ച മനുഷ്യൻ, സ്വർഗവും മോക്ഷവും നേടുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന യോഗി നേടുന്ന അവസ്ഥ, ഗംഗയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചവനും നേടുന്നു. ആയിരം ചന്ദ്രവ്രതങ്ങൾ ആചരിച്ചാലും, ഗംഗയുടെ ജലമെത്രയും കുടിച്ചാലും, ഗംഗയുടെ മഹത്വം അതിൽ കൂടുതലാണ്; ദേവതകളുടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, ഗംഗയുടെ മഹത്വം ഏറ്റവും ഉന്നതം. വേദങ്ങൾക്കും ഇത്രയേറെ മഹത്വം, ജഹ്നവി വരെ എത്തുമ്പോൾ; വായു പറഞ്ഞത് പോലെ, മൂന്ന് കോടി, പത്ത് കോടി തീർത്ഥങ്ങൾ, സ്വർഗത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, ആകാശത്തിൽ, എല്ലാം ജഹ്നവിയിൽ ഉണ്ട്. ഗംഗേ, വിഷ്ണുവിന്റെ പാദം മുതൽ ജനിച്ചവളേ, മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ ചുറ്റുന്നവളേ, നീ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരമായ ജഹ്നവി; എന്റെ പാപം നീ അകറ്റേണം. വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ ജനിച്ചവളും, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ളവളും, വിഷ്ണുവാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവളും, നീ എന്നെ പാപത്തിൽ നിന്ന്, ജനനം, മരണം, അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കേണം; വിശ്വാസം, ധർമ്മം, മഹത്വം നിറഞ്ഞ നിന്റെ ഗൗരവം, ശുദ്ധമായ സാരമായ നീ. ഭാഗീരഥി, മഹാദേവി, നിന്റെ അമൃതംകൊണ്ട് എന്നെ ശുദ്ധമാക്കേണം; ജഹ്നവിയുടെ ജലത്തിൽ ഈ മൂന്ന് ഉത്തമ ശ്ലോകങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് കുളിക്കുന്നവൻ, കോടികൾ ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹരൻ ജഹ്നവിയോട് പറഞ്ഞ മൂലമന്ത്രം ഞാൻ പറയുന്നു. ഒരു തവണ ജപിച്ചാലും, ആ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനായി, വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിൽ സ്ഥാനം നേടും. ആ മന്ത്രം: 'ഓം, സർവ്വരൂപിണിയായ ഗംഗയേ, നമസ്കാരം; നാരായണിയായ ഗംഗയേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.' ജഹ്നവിയുടെ തീരത്ത് ജനിച്ച മണ്ണ് തലയിൽ വഹിച്ചാലും, ഗംഗയിൽ കുളിക്കാതെ തന്നെ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. ഗംഗയുടെ ജലത്തിന്റെ തിരമാലകൾ കൊണ്ടു കഴുകിയ ദൂഷ്ടം സ്പർശിച്ചാലും, ഭയാനകമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധി ലഭിക്കും, അക്ഷയമായ സ്വർഗം ലഭിക്കും. ഗംഗയുടെ ജലത്തിൽ ഒരാളുടെ അസ്ഥികൾ എത്ര വർഷം നിലനിൽക്കുന്നു, അത്ര ആയിരം വർഷം സ്വർഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും. തന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ, ബന്ധുക്കളുടെ, ദരിദ്രരുടെ, ഗുരുവിന്റെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ ഒഴിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീഴില്ല. പിതൃഅസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ കൊണ്ടുപോയാൽ, ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അശ്വമേധ യാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ഗംഗയുടെ തീരത്ത് വസിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, കന്നുകാലികൾ, പക്ഷികൾ, കീടങ്ങൾ, നിലയുള്ളതും ചലിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. ജഹ്നവിക്ക് ഒരു ക്രോഷ ദൂരത്തിൽ മരിച്ച മനുഷ്യർ, ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമർ, ദേവന്മാർ ആകുന്നു; മറ്റ് മനുഷ്യർ ഭൂമിയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു. ഗംഗയിൽ കുളിക്കാൻ പോകുമ്പോൾ വഴിയിൽ മരിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ സ്വർഗം നേടുകയും, ഗംഗയിൽ കുളിച്ച ഫലവും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. ഗംഗയിലേക്ക് പോകുന്ന വഴിയിൽ മരിച്ച ജീവികൾ— കീടങ്ങൾ, പാമ്പുകൾ, കുഴപ്പങ്ങൾ— യാത്രക്കാരുടെ കാൽപാദം കൊണ്ട് ചതഞ്ഞാലും, അവർ ഗംഗയുടെ ജലത്തിൽ എത്തും. ഗംഗയുടെ ദിശ കാണിച്ച്, മറ്റുള്ളവരെ ഗംഗയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർ, ഉന്നത പുണ്യങ്ങൾ നേടുന്നു; മനുഷ്യർ ഗംഗയിൽ കുളിച്ച ഫലം ലഭിക്കും. മതഭ്രഷ്ടന്മാരുടെ ചിന്തയിൽ പെട്ട്, ജഹ്നവിയെ അപമാനിക്കുന്നവർ, ഭയാനകമായ നരകത്തിൽ പോകും; അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചുവരാൻ പ്രയാസമാണ്. പോകാൻ കഴിയാത്തവരും, 'ഗംഗ' എന്ന നാമം ഓർത്ത്, ഉച്ചരിച്ചാൽ, സ്വർഗം ലഭിക്കും; അനേകം വാക്കുകൾ ആവശ്യമില്ല. ഇങ്ങനെ ഗംഗയുടെ മഹത്വം, പുണ്യഫലങ്ങൾ, മോക്ഷലാഭം, പാപനാശം, ജഹ്നവിയുടെ ദിവ്യശക്തി, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഗംഗയുടെ അനുഗ്രഹം, ഈ ശാസ്ത്രം സ്നേഹപൂർവ്വം, ഭക്തിപൂർവ്വം വിവരിക്കുന്നു.