ബ്രഹ്മണന്റെ മഹത്വവും അവനു വേണ്ടിയുള്ള ധർമ്മങ്ങളുടെ ഗൗരവവും സംബന്ധിച്ചുള്ള ഉപദേശങ്ങൾ ഈ ശ്രേഷ്ഠ ഗാഥകളിൽ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മണൻ ഈ ഗായത്രി മന്ത്രത്തിന്റെ മഹത്വം അറിയാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ബ്രഹ്മണന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ പാപങ്ങൾ കുറയുകയുമില്ല, അവൻ അനേകം ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നവനായി മാറുന്നു. എന്നാൽ ഗായത്രി മന്ത്രം എല്ലാ വിത്തുകളോടും കൂടിയതാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ നാലു വേദങ്ങളും യോഗവിദ്യയും ത്രികാല ജപവും അറിയുന്നവനായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു. ഗായത്രിയെ അറിയാത്തവൻ ശൂദ്രനിലും താഴ്ന്നവനാണ്; അത്തരം അശുദ്ധ ബ്രഹ്മണനു പിതൃകർമ്മങ്ങൾ അർപ്പിക്കരുത്. അത്തരം ഒരാളുടെ സ്നാനഫലവും ലഭിക്കുകയില്ല; അവന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ഫലരഹിതമാകും. പഠനം, സമ്പത്ത്, ജനനം—ഇവയാണ് ദ്വിജത്വത്തിന് കാരണം. എന്നാൽ, അത്തരം ഒരാളുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും അശുദ്ധതയിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന ശുദ്ധപുഷ്പങ്ങൾ പോലെ ഫലരഹിതമാകും. ഞാൻ നേരത്തെ നാലു വേദങ്ങളെയും ഗായത്രിയെയും തൂക്കിയതുണ്ട്; ഗായത്രി നാലു വേദകളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠവും ഭാരവത്തുമായതും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായതും ആണെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പത്ത് ജന്മങ്ങളിലും നൂറു പ്രാവശ്യം മുമ്പേയും അതു ചൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഗായത്രി മൂന്ന് യുഗങ്ങളിലും ആയിരം വർഷങ്ങളിലും സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു; സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും പ്രഭാതത്തിലും ജപമാലയിൽ ഗായത്രി ജപിക്കുന്നവൻ അങ്ങനെ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ദ്വിജൻ ഒരു വർഷം മൂന്നു സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും ഗായത്രി ജപം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ നിർവ്യാജമായി നാലു വേദങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും. കോടിക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാപം പോലും അവൻ നശിപ്പിക്കും; ഗായത്രിയെ ഉച്ചരിക്കുന്നതിലൂടെ പോലും പാപക്കൂമ്പാരം ശുദ്ധമാകും. ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ പ്രതിദിനം ഗായത്രി ജപം ചെയ്താൽ സ്വർഗവും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കും; ദിവസേന വാസുദേവ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കുന്നവനും അങ്ങനെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; വാസുദേവനു ഉത്തമമായ സ്തുതികൾ വായിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലവും ലഭിക്കും. അങ്ങനെ ചെയ്തവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒരു മണ്ണ് കണിക പോലും ശേഷിക്കില്ല; വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അഭ്യസിച്ചാൽ മൂന്ന് വിശുദ്ധ നദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ വായിച്ചാൽ ഒരു കോടി യാഗങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കും; അതിനാൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ബ്രഹ്മണന്മാരുടെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ലോകത്തിൽ സർവ്വവിഗ്രഹവും ശരീരവും ഉള്ളത് ഹരിയല്ലാതെ ആരുണ്ട്? അവന്റെ ശാപം മൂലം ആയുസ്സും, വിദ്യയും, പ്രശസ്തിയും, സമ്പത്തും നശിക്കുന്നു. അനുഗ്രഹം നൽകുന്നതിലൂടെ എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു; അങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ വിഷ്ണു ബ്രാഹ്മണഭക്തനായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന, പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന, ലോകക്ഷേമം വരുത്തുന്ന കൃഷ്ണനും, ഗോവിന്ദനുമാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം അർപ്പിക്കേണ്ടത്. ഹരിയെ ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നവന് ഹരിയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും; അവൻ വിഷ്ണുവിൽ ലയിക്കും. ഈ പുണ്യകഥ കേൾക്കുന്നവരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ചവയും, നശിക്കും. ഈ കഥ ജപിക്കുന്നവനും മറ്റൊരാളാൽ ജപിപ്പിക്കുന്നവനും, ഇതിൽ ഉപദേശിക്കുന്നവനും വീണ്ടും ജനനം പ്രാപിക്കുകയില്ല; അവൻ അക്ഷരസ്വർഗം പ്രാപിക്കും. ഇവിടെ സമ്പത്തും ധാന്യവും, രാജസുഖവും, രോഗമുക്തിയും, ശ്രേഷ്ഠ സന്താനവും, നല്ല പ്രശസ്തിയും, ദേവർപോലെയുള്ള സ്വർഗാനുഭവവും ലഭിക്കും. അപ്പോൾ നാരദൻ ചോദിച്ചു: ദേവതാധിപതിയായോ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മണൻ ആരാണെന്നു ഞാൻ അറിഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ബ്രഹ്മണനെ അവന്റെ പ്രവർത്തികൾകൊണ്ട് എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാമെന്ന് ദയവായി പറയും. ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനായോ, നിങ്ങൾക്ക് എന്റെ സ്നേഹം വേണമെങ്കിൽ അതിവേഗം പറയണം. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പത്തു വിധത്തിലുള്ള സ്നാനങ്ങൾ കൊണ്ടും, ജലാദികൾ അർപ്പിച്ചാലും മോചനം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ സന്ധ്യാവന്ധനാദി ആചരണങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്നവൻ ദേവാരാധന, വ്രതങ്ങൾ, വേദപഠനം മുതലായവയാൽ മോചിതനായാലും ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ബ്രഹ്മണനാണ്. സത്യവും ശുദ്ധിയും മുതലായവയാൽ, ജ്ഞാനാഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നതിലും യോഗത്തിലും, മഹർഷിമാർ നിർദ്ദേശിച്ച അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള സ്നാനങ്ങൾ ബ്രഹ്മണന്മാർക്ക് ഉണ്ട്. അവയാണ്: അഗ്നിസ്നാനം, ജലസ്നാനം, ബ്രഹ്മസ്നാനം, വായുസ്നാനം, ദൈവികസ്നാനം. ചാരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് അഗ്നിസ്നാനമാണ്; വെള്ളത്തിൽ സ്നാനം ജലസ്നാനമാണ്. "ആപ്പോഹിഷ്ഠ" എന്ന മന്ത്രം ജപിക്കുന്നത് ബ്രഹ്മസ്നാനമാണ്; പശുവിന്റെ പൊടിയിൽ സ്നാനം വായുസ്നാനമാണ്; സൂര്യജലം, മഴവെള്ളം മുതലായവയിൽ സ്നാനം ദൈവികസ്നാനമാണ്. ഈ സ്നാനങ്ങൾ മന്ത്രങ്ങളോടെ നിർവഹിച്ചാൽ തീർത്ഥസ്നാനഫലം ലഭിക്കും; തുളസിദളങ്ങൾ, ശാലഗ്രാമശില, പശുക്കളുടെ കൊമ്പിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം, പ്രത്യേകിച്ച് ആചാര്യന്മാരുടെ പാദജലം—ഇവയൊക്കെയും പരമശുദ്ധമാണെന്ന് സംപ്രദായം പറയുന്നു. ത്യാഗം, തീർത്ഥങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഇതു കൊണ്ടും ലഭിക്കും. ജലാർപ്പണങ്ങളാൽ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു; പിതൃഹന്താവ് നരകത്തിൽ പോകുന്നു, സന്ധ്യാവന്ധനാദി ആചരണം അവഗണിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മഹത്യക്കാരനാണ്. മന്ത്രങ്ങളോ വ്രതങ്ങളോ ഇല്ലാത്തവൻ, വേദവിദ്യയും ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും, യാഗങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും മോചിതനായാലും, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ബ്രഹ്മണനാണ്. ലാഭത്തിനായി യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, ദേവതകൾക്കും നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും ഗ്രാമങ്ങൾക്കുമായി യാഗം ചെയ്യുന്നവരും, എപ്പോഴും പരസ്ത്രീസംഗത്തിൽ ആസക്തരായവരും—ഈ അഞ്ചുപേരും ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ബ്രഹ്മണന്മാരാണ്. മന്ത്രശുദ്ധിയില്ലാത്തവരും, ശുദ്ധിയും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഇല്ലാത്തവരും, വ്യർഥമായി ഭക്ഷണമെടുക്കുന്നവരും, ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ളവരും—ഇവരാണ് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ. കള്ളൻമാർ, ധർമ്മരഹിതർ, മണ്ടന്മാർ, ദുഷ്പഥത്തിൽ സദാ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ—ഈ ബ്രഹ്മണന്മാരും ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരാണ്. ശ്രാദ്ധാദികർമ്മങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്നവരും, ഗുരുസേവനമില്ലാത്തവരും, മന്ത്രരഹിതരും, പരിധി ലംഘിക്കുന്നവരും—ഇവരും ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദുഷ്ടന്മാരുമായി സംസാരിക്കരുത്; അവർ എല്ലാവരും നരകത്തിൽ പോകും. അശുദ്ധരും, ദുഷ്ടവൃത്തിയുമുള്ളവരും, എവിടെയും ആരാധ്യരല്ല. വാളിനാൽ ജീവനം നടത്തുന്ന ദ്വിജന്മാർ, ദാസന്മാർ, പശുവിൽ സവാരി ചെയ്യുന്നതിൽ ആസ്വാദകരായവർ, വ്യവസായം മുഖേന ജീവിക്കുന്നവർ, സംഘങ്ങളിലോ നാടകകൂട്ടങ്ങളിലോ അംഗങ്ങളായവർ—ഇവരും താഴ്ന്നവരാണ്. കുട്ടികളെ വിൽക്കാനുള്ള മായാവിദ്യയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ, ചണ്ഡാളരോടൊപ്പം കഴിയുന്നവർ, കൃതഘ്നർ, ഗുരുഹന്താക്കൾ—ഇവരും താഴ്ന്നവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ദുഷ്ടവൃത്തിയുള്ളവർ, മതഭ്രഷ്ടർ, ധർമ്മത്തെ അപമാനിക്കുന്നവർ, ഭേദം സൃഷ്ടിക്കുന്നവർ—ഈ ദ്വിജന്മാർ ബ്രഹ്മദ്വേഷികൾ ആണ്. എങ്കിലും, ഒരു ബ്രഹ്മണനെ ഒരിക്കലും കൊല്ലരുത്; കാരണം, ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്താൽ അതിന് വലിയ പാപം ലഭിക്കും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.