ഭാഗ്യവതിയായ രാജാ, നീ വിശ്വാസത്തോടെ എന്റെ മുന്നിൽ ഇരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ഞാൻ സംസാരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: നാരായണന്റെ മഹത്വം അറിയാൻ നിന്റെ ആസക്തി വളരെ ഉചിതമാണ്, കുരുവംശജനായ നീ മഹത്തായ വംശപരമ്പരയിൽ ജനിച്ചവൻ ആണല്ലോ. പ്രാചീന പുരാണങ്ങളിലും ദേവതകളിൽ നിന്നും കേട്ടതുപോലെയും, മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണർ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെയും, തപസ്സ് കൊണ്ട് ദർശിച്ച ബൃഹസ്പതി പ്രകാശം പോലെ, അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. പ്രശസ്തനായ പരാശരപുത്രൻ, മഹർഷി ദ്വൈപായനൻ ഇതിനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ കേട്ടതും, ഭക്തിയോടെ മനസ്സിലാക്കിയതുമാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്. മഹർഷിമാർ കണ്ട വഴിയിൽ ഞാൻ ശരിയായി ഗ്രഹിച്ചതു ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. കാരണം, നാരായണന്റെ പരമസാരത്തെ ആരാണ് മുഴുവൻ അറിയാൻ കഴിയുക? ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിനും, വിശ്വദേവന്മാർക്കും, മഹർഷിമാർക്കുമെങ്കിലും അതിന്റെ ആഴം അറിയാൻ കഴിയില്ല. സർവ്വയാഗങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യവുമാണ് അദ്ദേഹം, സത്യം കാണുന്നവർക്കു സത്യമാണവൻ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവർക്കു ആന്തരാത്മാവാണ്, അധർമം ചെയ്യുന്നവർക്കു നരകമാണ്. ദേവന്മാരിൽ ദൈവമാണവൻ, പരമദൈവം എന്നാണവനെ അറിയപ്പെടുന്നത്. സകലഭൂതങ്ങളിൽ പ്രധാനം, പരമാർത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കു ഏറ്റവും ഉന്നതൻ. വേദങ്ങളിൽ യാഗം എന്നു പറയുന്നതും, ജ്ഞാനികൾ തപസ്സായി അറിയുന്നതും അവനാണ്. കര്ത്താവും, കാരണം, ബുദ്ധി, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ—എല്ലാം അവനാണ്. പ്രണവമായ ഓം, വിശ്വരൂപൻ, ഗുരു, ഏകത്വം, പഞ്ചപ്രാണൻ, അച്യുതൻ, അവിനാശി—ഇവയും അവനാണ്. കാലം, പാക്വത, യാഗം, കര്മ്മകർത്താവ്, പഠനവിഷയം—ഇവയൊക്കെയും അവനാണ്; പല രൂപങ്ങളിൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, അത്ഭുതപരമായ പരമസത്താവാണ്. ആ ഭാഗ്യവാൻ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ലെന്നപോലെയാണ്; അവനാൽ എല്ലാവരും പ്രവർത്തിക്കുന്നു, സ്ഥിരന്മാരുടെ കര്മ്മങ്ങൾ അവനാൽ സിദ്ധിക്കുന്നു. ആ ആദിമപുരുഷനെ, ഉദ്ഭവകാരണമാവുന്നവനെ, ഞങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു. അവനാണ് സംസാരിക്കുന്നവൻ, സംസാരിക്കപ്പെടേണ്ടത്, ഞാൻ നിന്നോട് സംസാരിക്കുന്നവൻ. കേൾക്കപ്പെടുന്നതും കേൾക്കേണ്ടതും, മറ്റു എല്ലാ സംസാരങ്ങളും, കഥകളും, ധർമ്മോപദേശങ്ങളും—all അർപ്പിതമാണ് അവനിൽ. ആ വിശ്വേശ്വരനും, വിശ്വം തന്നെയും, നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. സത്യം, അസത്യം, ആദി, മധ്യ, അന്ത്യം, അതിരില്ലാത്തത്, വരാനിരിക്കുന്നതൊക്കെയും അവനാണ്. ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും, മറ്റെന്തും ഉള്ളതൊക്കെയും, ആ പരമപുരുഷനാണ് മുഖ്യകാരണം; നാലായിരം വർഷം കൃതയുഗം ആകുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. അതിൽ ശാന്തികാലം നൂറുവർഷം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ് ഗണന. ഈ കാലത്ത് ധർമ്മം നാലു കാലുകളും നിലനിൽക്കും, അധർമ്മം ഒരു അങ്കമായിരിക്കും. ആ യുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ, ശാന്തതയോടെ ജീവിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണർ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ, രാജാക്കന്മാർ രാജധർമ്മം പാലിക്കുന്നു. വൈശ്യർ കൃഷിയിൽ, ശൂദ്രർ സേവനത്തിൽ ലീനരായിരിക്കും; സത്യം, ധർമ്മം, ന്യായം—all പുഷ്ടിയോടെ നിലനിൽക്കും. ധർമ്മം, സജ്ജന്മാർ ആചരിക്കുന്നത്, ലോകത്തെ നിയന്ത്രിക്കും; ഇതാണ് കൃതയുഗത്തിലെ ജീവിതരീതി. ധർമ്മം അറിയുന്ന ജീവികൾക്കും, താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരായ മനുഷ്യർക്കും, ത്രേതായുഗം മൂവായിരം വർഷം നീളുന്നു. അതിൽ ശാന്തികാലം നൂറുവർഷം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്. അധർമ്മം രണ്ട് കാലിൽ, ധർമ്മം മൂന്നു കാലിൽ നിലനിൽക്കും. ആ യുഗത്തിൽ സത്യം, ധർമ്മം, നിർദേശിത കര്മ്മങ്ങൾ നിലനിൽക്കും; എന്നാൽ ത്രേതായുഗത്തിൽ വർഗ്ഗങ്ങൾ അഴിമതിയിലാവും, ലോഭം അവരെ കീഴടക്കും. നാൽവർഗ്ഗങ്ങളുടെ കര്മ്മവും, ക്ഷമയും, ദൗർബല്യവും ഉണ്ടാകും; ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ച ത്രേതായുഗം ഇപ്രകാരം പലവിധമാണ്. കുരുനന്ദന, ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷം; അതിന്റെ ശാന്തികാലം നൂറുവർഷം, യുഗം ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയുന്നു. അവിടെയും ജീവികൾ ധനത്തിൽ അമിതമായി ആസക്തരായിരിക്കും, മോഹം അവരെ കീഴടക്കും; വഞ്ചകർ, അധർമ്മികൾ, ചീത്തപ്രവർത്തകർ ജനിക്കും, കുരുനന്ദന. അവിടെ ധർമ്മം രണ്ട് കാലിൽ, അധർമ്മം മൂന്നു കാലിൽ നിലനിൽക്കും; നൂറുകണക്കിന് തിരിച്ചടികളിലൂടെ ധർമ്മം കലിയുഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കും. ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ ഭക്തി ക്ഷയിക്കും, വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിക്കും; വ്രതങ്ങളും ഉപവാസങ്ങളും കാലാവസാനത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടും. അതിനുശേഷം കലിയുഗം ആയിരം വർഷവും രണ്ട് നൂറ് വർഷവും നീളുന്നു; അപ്പോൾ അധർമ്മം നാലു കാലിലും, ധർമ്മം ഒരു അങ്കത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കും. ആ യുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ കാമാസക്തരായിരിക്കും, സന്ന്യാസികൾ ചീത്തപ്രവൃത്തിയുള്ളവരായിരിക്കും, ജനങ്ങൾ താഴ്ന്നവരായി ജനിക്കും; സ്ഥിരതയുള്ളവരും, സദാചാരവും, സത്യവാദികളും ആരുമില്ല. ആ കാലത്ത് ബ്രാഹ്മണർ നാസ്തികരായി, ചീത്തവൃത്തികളിൽ ആസക്തരായി അറിയപ്പെടും; അഹങ്കാരം പിടിച്ചവരും, ബന്ധങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമായിരിക്കും. കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും ശൂദ്രന്മാരെ പോലെ പെരുമാറും; അശ്രമങ്ങളുടെ ക്രമം കലിയിൽ മറിഞ്ഞിരിക്കും. കാലാവസാനത്ത്, കുരുനന്ദന, വർണ്ണങ്ങൾ തമ്മിൽ കലഹം ഉണ്ടാകും; പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം എന്ന യുഗചക്രവിവരണം പുരാതനകാലത്ത് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം ആയിരം യുഗചക്രങ്ങൾ നീളുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; ആ സമയം അവസാനിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും— ദേഹങ്ങളുടെ ലയമുണ്ടാകുമ്പോൾ, സംഹാരത്തിൽ താൽപര്യമുള്ള കാലം ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, രാജാവേ, സംഹരിക്കും. ദൈത്യന്മാർക്കും, ദാനവന്മാർക്കും, യക്ഷന്മാർക്കും, രാക്ഷസന്മാർക്കും, പക്ഷികൾക്കും, ഗന്ധർവർക്കും, അപ്സരസുകൾക്കും, സർപ്പങ്ങൾക്കും, ഭൂപാലനേ— പർവതങ്ങൾക്കും, നദികൾക്കും, മൃഗങ്ങൾക്കും, മനുഷ്യരല്ലാത്ത യോനികളിൽ ജനിച്ചവർക്കും, പുഴുക്കൾക്കും, വിഷമൃഗങ്ങൾക്കും—all സംഹാരം സംഭവിക്കും. സർവ്വഭൂതാധിപതി, അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളായി, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായി, ലോക സംഹാരത്തിനായി മഹാ സംഹാരം സൃഷ്ടിക്കും. സൂര്യനായി അവൻ ദർശനം അകറ്റുന്നു; വായുവായി ജീവികളുടെ ശ്വാസം എടുക്കുന്നു; അഗ്നിയായി ലോകങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ഭയങ്കരമായ മേഘമായി വീണ്ടും മഴ പെയ്യിക്കുന്നു. നാരായണനായി, യോഗിയായി, സർവ്വരൂപിയായ പ്രകാശവാനായി, ഉജ്ജ്വലമായ കിരണങ്ങളാൽ സമുദ്രങ്ങളെ ഉണക്കുന്നു.