അന്നേരം, ദേവി, ആ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണപുത്രന് അവിടെ ആ വാക്കുകള് കേട്ടു: "ഇവന് തന്നെയാണ് എന്റെ പിതാവ്, എന്റെ തന്നെ വീട്ടില് ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു." പിന്നെ അവന് മനസ്സില് പറഞ്ഞു: "ഇവളാണ് എന്റെ മാതാവും, ഇതില് സംശയമില്ല; വിധിയുടെ ശക്തിയാല് അവള് ഒരു പെണ്നായയായി ജനിച്ചു. ഇതിനെന്ത് ചെയ്യാനാകും? ഇതു തീര്ച്ചയാണ്." ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് ആ ബ്രാഹ്മണന് ഉറക്കം കിട്ടിയില്ല; മുഴുവന് രാത്രിയും വിഷമത്തില് മുങ്ങിയവനായി, സകലലോകനാഥനായ പരമേശ്വരനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. "നാനാവിധ ധര്മ്മങ്ങളില് ഭക്തനായിട്ടും, എനിക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു ദുഃഖം എങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്?" എന്ന ചിന്തയോടെ, ഒടുവില് ആ രാത്രി അവന് വീണ്ടും ഉറങ്ങി. ശുദ്ധമായ പ്രഭാതം വരുമ്പോള് അവന് സന്യാസിമാരുടെ മുന്നിലേക്ക് പോയി; അവരില് പ്രശസ്തനായ വസിഷ്ഠന് അവനെ സ്നേഹപൂര്വ്വം സ്വീകരിച്ചു. "ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ വരവിന്റെ കാരണം പറയൂ," എന്നിങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോള്, ആ ബ്രാഹ്മണന് ആദരവോടെ നമസ്കരിച്ചു. "ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി, എന്റെ കര്മ്മങ്ങള് ഫലപ്രദമായി, എന്റെ പിതൃകര്ത്തവ്യങ്ങള് പൂര്ത്തിയായി; കാരണം, ദുർലഭമായ നിങ്ങളുടെ ദര്ശനം എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി അത്തിപ്പിച്ചു; വീട്ടുകാരെയും ഭക്ഷണം നല്കി സംതൃപ്തരാക്കി." ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞശേഷം, അവിടെ ആ പെണ്നായ പറഞ്ഞു: "നമ്മുടെ വീട്ടില് ഒരു കാളയുണ്ട്. ഭര്ത്താവേ, നീ കേള്ക്കൂ: വീട്ടില് ഇരിക്കുമ്പോള് ഞാൻ പാല്കിണ്ണം വിഷംകൊണ്ട് മലിനമാക്കി. ഇതു കണ്ടു എനിക്ക് വലിയ വിഷമം തോന്നി; ഈ പാല് ഉപയോഗിച്ച് അപ്പം പാകം ചെയ്താല് എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും മരിക്കും. അങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഞാന് തന്നെ ആ പാല് കുടിച്ചു. ഭാര്യ ഇതു കണ്ടു എന്നെ അടിച്ചു; അവളുടെ അടിയേറ്റു ഞാന് ഇങ്ങനെ കഷ്ടപ്പെട്ട് അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു." അവളുടെ ദു:ഖം ഓര്ത്ത കാള, ആ പെണ്നായയോട് പറഞ്ഞു: "നായേ, നീ കേള്ക്കൂ, എന്റെ കഷ്ടത്തിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് പറയുന്നു. മുന്ജന്മത്തില് ഞാന് ഇവളുടെ പിതാവായിരുന്നു; ഇന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അത്തിപ്പിച്ചു, ധാരാളം ഭക്ഷണം നല്കി. പക്ഷേ, എനിക്ക് ഒരിക്കലും പുല്ലോ വെള്ളമോ നല്കിയില്ല; അതിന്റെ ദു:ഖം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഇത്രയും വലിയ കഷ്ടം വന്നത്." ഇത് കേട്ട ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണന് രാത്രി ഉറങ്ങാന് കഴിഞ്ഞില്ല; മനസ്സില് വലിയ വിഷമം. "വേദപഠനത്തിലും കര്മ്മങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവനായിട്ടും, ഇവരുടെ വലിയ ദു:ഖം ഓര്ത്തു ഞാന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയില്ല. അതിനാലാണ് ഞാന് നിങ്ങളോട് ആശ്രയം തേടിയത്; ദയവായി എന്റെ ദു:ഖം നീക്കണമേ." അപ്പോള് വസിഷ്ഠമഹർഷി പറഞ്ഞു: "ഉഗ്രജന്മാ, മുന്ജന്മത്തില് സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു കേള്ക്കൂ. ആ ബ്രാഹ്മണന് കുന്ദന എന്ന പുണ്യനഗരത്തില് ജീവിച്ചിരുന്നു. ഭാദ്രപദമാസത്തിലെ അഞ്ചാം ദിവസം വന്നപ്പോള്, പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധവും അനുബന്ധ കര്മ്മങ്ങളും ചെയ്യേണ്ടിവന്നതിനാല് അവന് ആ വ്രതം ആചരിച്ചില്ല. ഭാര്യ സ്ത്രീധര്മം പാലിച്ച് വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ഭക്ഷണം ഒരുക്കി. എന്നാല്, അതറിയാതെ ആ പാപിയായ ഭര്ത്താവ് കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തു. ആദ്യദിവസം അവള് ചാണ്ഡാളിയായിത്തീർന്നു; രണ്ടാം ദിവസം ബ്രാഹ്മണഘാതകി; മൂന്നാം ദിവസം വസ്ത്രധോവിക; നാലാം ദിവസം പാവനയായി. ആ പാപഫലത്താല് അവള് സ്വന്തം വീട്ടില് പെണ്നായയായി ജനിച്ചു. ആ 브ാഹ്മണന് കാളയായി ജനിച്ചു." ഉഗ്രജന്മന് ചോദിച്ചു: "നന്മനേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കള്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാനായി ഏത് വ്രതം, ദാനം, യജ്ഞം, തീര്ത്ഥാടനം എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും ചെയ്യേണ്ടത്?" മഹർഷി പറഞ്ഞു: "ഭാദ്രപദത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തില് ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം ആചരിക്കണം. അതു ചെയ്താല് അശുദ്ധജന്മഫലമായ പാപങ്ങള് നശിക്കും. പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ലഭിക്കും; പിതാക്കള്ക്ക് മോക്ഷവും ലഭിക്കും. നദിയില്, കിണറിന്, കുളം കയറ്റത്ത്, അല്ലെങ്കില് ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടില്— എവിടെ വേണമെങ്കിലും, ഗോമയത്താല് ഒരു വൃത്തം വരച്ച്, അതിന്മേല് ഒരു പാത്രം സ്ഥാപിക്കണം. അതിന്മേല് ഋഷിമാര്ക്ക് പ്രിയമായ ധാന്യങ്ങള് നിറച്ച പാത്രം വെക്കണം; യജ്ഞോപവീതം, പൊന്നു, പഴം എന്നിവയും അര്പ്പിക്കണം. ആനന്ദവും ഐശ്വര്യവും നല്കുന്ന ഏഴു ഋഷിമാരെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം." "അവരെ ആഹ്വാനിച്ച്, വ്രതം ചെയ്യുന്നവര് ഭക്തിപൂര്വ്വം ആരാധിക്കണം. ഋഷിമാര്ക്കായി വിശുദ്ധ ധാന്യങ്ങള് അര്പ്പിക്കണം. ഒരു നേരം ഭക്ഷണത്തോടൊപ്പം, വിധിപ്രകാരം മന്ത്രവും കര്മ്മക്രമവും പാലിച്ച്, ഋഷിമാരെ ആരാധിക്കണം. നെയ്യ് ഹോമം ചെയ്ത്, ദാനങ്ങളുമായി ബ്രാഹ്മണന് നല്കണം, ഋഷിമാരുടെ തൃപ്തിക്കായി." "കഥ കേട്ട്, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, വേറേ അഗര്ബത്തിയും ദീപവും ഭക്ഷണവും അര്ഘ്യവും അര്പ്പിക്കണം. 'ഋഷിമാരെ ഞാന് വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെ തൃപ്തരാക്കട്ടെ; എന്റെ ആരാധന അവര് സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഋഷിമാരെ നമസ്കരിക്കുന്നു.' എന്ന് പ്രാര്ത്ഥിക്കണം. 'പുലസ്ത്യ, പുലഹ, ക്രതു, പ്രാചേതസ, വസിഷ്ഠ, മരീചി, അത്രി—നിങ്ങള് ഈ അര്പ്പണങ്ങള് സ്വീകരിക്കട്ടെ; നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.'" "ഇങ്ങനെ ആഹ്ലാദകരമായ അഗര്ബത്തിയും ദീപവും അര്പ്പിച്ച് ഈ ആരാധന നടത്തണം; ഇതിന്റെ ഫലത്തില് പിതാക്കള്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും. മുന് കര്മ്മഫലത്താലും വാസനാബലത്താലും പാപങ്ങള് ഉണ്ടാകും; പക്ഷേ, മകനേ, ഈ വ്രതം ചെയ്താല് അവര്ക്ക് തീര്ച്ചയായും മോക്ഷം ലഭിക്കും." "അവന് മോക്ഷത്തിനും പിതാക്കളുടെ ശ്രേയസ്സിനുമായി ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു; അവര് അനുഗ്രഹങ്ങള് പ്രാപിച്ച് മോക്ഷമാര്ഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഈ അതിമഹത്തായ ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം ബ്രാഹ്മണര്ക്കായി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതു ചെയ്യുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാര് ഭാഗ്യശാലികളാണ്. ഈ ഉത്തമ ഋഷിവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവര് ഇവിടെ വിശേഷസുഖങ്ങള് അനുഭവിച്ച്, ഒടുവില് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും." ഇങ്ങനെ ഉമാപതിയും നാരദനും നടത്തുന്ന സംവാദത്തില് ഉള്പ്പെടുന്ന, പദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിയേഴാമത്തെ അദ്ധ്യായമായ 'ഋഷിപഞ്ചമി വ്രതം' എന്ന കഥ സമാപിക്കുന്നു.