ಚತುರ್ದಶಾನಾಂ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಭವಿತಾ ರಾಘವ ಧ್ರುವಮ್। ಕುರು ಶ್ರಾದ್ಧಂ ತಥಾ ವೀರ ರಾಜ್ಞೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಚ
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಾಮಾ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವೀರಾ, ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
ಅಮೀ ಚ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ತವ ಭಕ್ತಾಃ ಕೃತಕ್ಷಣಾಃ। ಅಹಂ ಚ ಜಮದಗ್ನಿಶ್ಚ ಭಾರದ್ವಾಜಶ್ಚ ಲೋಮಶಃ
ಈ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರು, ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು, ಜಮದಗ್ನಿ, ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಲೋಮಶ—
ದೇವರಾತಃ ಶಮೀಕಶ್ಚ ಷಡೇತೇ ವೈ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ। ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಚ ತೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸಂಭಾರಾಂಸ್ತ್ವಮುಪಾಹರ
ದೇವರಾತ ಮತ್ತು ಶಮೀಕ—ಈ ಆರು ಜನರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು; ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನೀನು ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊ.
ಮುಖ್ಯಂ ಚೇಂಗುದಿಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಬದರಾಮಲಕೈಃ ಸಹ। ಶ್ರೀಫಲಾನಿ ಚ ಪಕ್ವಾನಿ ಮೂಲಂ ಚೋಚ್ಚಾವಚಂ ಬಹು
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗುಡಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಪಿಂಡಿಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಬದರಿ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಆಮಲಕಿಗಳೂ ಬೇಕು; ಹಳ熟ವಾದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬೇರುಗಳೂ ಬೇಕು.
ಮಾರ್ಗೇಣ ಚಾಥ ಮಾಂಸೇನ ಧಾನ್ಯೇನ ವಿವಿಧೇನ ಚ। ತೃಪ್ತಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರಾದ್ಧದಾನೇನ ಸುವ್ರತ
ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಮಾಂಸ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧಾನ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ನೀನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೀಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೇ.
ಪುಷ್ಕರಾರಣ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ನಿಯತೋ ನಿಯತಾಶನಃ। ಪಿತೄಂಸ್ತರ್ಪಯತೇ ಯಸ್ತು ಸೋಶ್ವಮೇಧಮವಾಪ್ನುಯಾತ್
ಯಾರು ಪುಷ್ಕರ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿ, ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನಿಯಮದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ನಾನಾರ್ಥಂ ತು ವಯಂ ರಾಮ ಗಚ್ಛಾಮೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುಷ್ಕರಮ್। ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತೇ ಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಮುನಯೋ ರಾಘವಂ ನೃಪ
'ನಾವು ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು ರಾಮಾ.
ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚಾಬ್ರವೀದ್ರಾಮೋ ಮೇಧ್ಯಮಾಹರ ಮೇ ಮೃಗಮ್। ಶುದ್ಧೇಕ್ಷಣಂ ಚ ಶಶಕಂ ಕೃಷ್ಣಶಾಕಂ ತಥಾ ಮಧು
ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನನಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೃಗ, ಮೊಲ, ಕಪ್ಪು ಸೊಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಜೇನು ತಂದುಕೊ.'
ಜಂಬೀರಾಣಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಪಕ್ವಾನಿ ಚ ಕಪಿತ್ಥಾನಿ ಫಲಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಚ
'ಉತ್ತಮ ಜಂಬಿರ ಹಣ್ಣು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೇರುಗಳು, ಹಳ熟ವಾದ ಕಪಿತ್ಥ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ತಂದುಕೊ.'
ತಾನ್ಯಾಹರಸ್ವ ವೈ ಶ್ರಾದ್ಧೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ। ತಥಾ ತತ್ಕೃತವಾನ್ಸರ್ವಂ ರಾಮಾದೇಶಾಚ್ಚ ರಾಘವಃ
'ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಬೇಗ ತಂದುಕೊ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ.' ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.
ಬದರೇಙ್ಗುದಿಶಾಕಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ತತ್ರಾಹೃತ್ಯ ಚ ರಾಮೇಣ ಕೂಟಾಕಾರಃ ಕೃತೋ ಮಹಾನ್
ರಾಮನು ಬದರಿ ಮತ್ತು ಇಂಗುಡಿ ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಗುಡಿಸಿಲು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
ಪರಿಪಕ್ವಂ ಚ ಜಾನಕ್ಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ರಾಮೇ ನಿವೇದಿತಮ್। ಸ್ನಾತ್ವಾ ರಾಮೋ ಯೋಗವಾಪ್ಯಾಂ ಮುನೀಂಸ್ತಾನನುಪಾಲಯನ್
ಜಾನಕಿಯವರು ಆಹಾರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ರಾಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ರಾಮನು ಯೋಗವಾಪಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮುನಿಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡನು.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನಾಚ್ಚಲಿತೇ ಸೂರ್ಯೇ ಕಾಲೇ ಕುತಪಕೇ ತಥಾ। ಆಯಾತಾ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ಯೇ ರಾಮೇಣಾನುಮಂತ್ರಿತಾಃ
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಸೂರ್ಯನು ಸಾಗಿದಾಗ, ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ ಸಮಯ ಬಂದಿತು. ರಾಮನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರಿದರು.
ತಾನಾಗತಾನ್ಮುನೀನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವೈದೇಹೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ। ರಾಮಾಂತಿಕಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವ್ರೀಡಿತಾಽನ್ಯತ್ರ ಸಂಸ್ಥಿತಾ
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮುನಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿ ವೈದೇಹಿ ರಾಮನ ಬಳಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ನಿಂತಳು.
ವಿಸ್ಮಯೋತ್ಫುಲ್ಲನಯನಾ ಚಿಂತಯಾನಾ ಚ ವೇಪತೀ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನೇಹ ಜಾನಂತಿ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲೇ ಹ್ಯುಪಸ್ಥಿತಾಃ
ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡವು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ.
ರಾಮೇಣ ಭೋಜಿತಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಸ್ಮೃತ್ಯುಕ್ತೇನ ಯಥಾವಿಧಿ। ವೈದಿಕ್ಯಶ್ಚ ಕೃತಾಸ್ಸರ್ವಾಃ ಸತ್ಕ್ರಿಯಾ ಯಾಸ್ಸಮೀರಿತಾಃ
ರಾಮನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೆಯಂತೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ವೇದಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
ಪುರಾಣೋಕ್ತೋ ವಿಧಿಶ್ಚೈವ ವೈಶ್ವದೇವಿಕಪೂರ್ವಕಃ। ಭುಕ್ತವತ್ಸು ಚ ವಿಪ್ರೇಷು ದತ್ವಾ ಪಿಂಡಾನ್ಯಥಾಕ್ರಮಮ್
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವಿಧಿಯನ್ನು, ವೈಶ್ವದೇವ ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಪ್ರೇಷಿತೇಷು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದತ್ವಾ ತೇಷು ಚ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್। ಗತೇಷು ವಿಪ್ರಮುಖ್ಯೇಷು ಪ್ರಿಯಾಂ ರಾಮೋಽಬ್ರವೀದಿದಮ್
ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿ, ಅವರು ಹೋದ ಮೇಲೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಕಿಮರ್ಥಂ ಸುಭ್ರು ನಷ್ಟಾಸಿ ಮುನೀನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ವಿಹಾಗತಾನ್। ತತ್ಸರ್ವಂ ತ್ವಮಿದಂ ತತ್ವಂ ಕಾರಣಂ ವದ ಮಾಚಿರಮ್
ಸುಂದರ ಭ್ರೂವಳೆಯೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮುನಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ನೀನು ಏಕೆ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟೆ? ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾರಣವನ್ನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಹೇಳು.
ಭವಿತವ್ಯಂ ಕಾರಣೇನ ತಚ್ಚ ಗೋಪ್ಯಂ ನ ಮೇ ಕುರು। ಶಾಪಿತಾಸಿ ಮಮ ಪ್ರಾಣೈರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ
ಯಾವ ಕಾರಣವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನನಗೋಳಿಸಬೇಡ. ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಬಂಧಿತಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆಯೆ.
ಏವಮುಕ್ತಾ ತದಾ ಭರ್ತ್ರಾ ತ್ರಪಯಾಽವಾಙ್ಮುಖೀ ಸ್ಥಿತಾ। ವಿಮುಂಚಂತೀ ಸಾಽಶ್ರುಪಾತಂ ರಾಘವಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ಪತಿಯು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವಳು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ನಿಂತಳು. ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾ ರಾಘವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಶೃಣು ತ್ವಂ ನಾಥ ಯದ್ದೃಷ್ಟಮಾಶ್ಚರ್ಯಮಿಹ ಯಾದೃಶಮ್। ರಾಮ ತ್ವಯಾಽಚಿಂತ್ಯಮಾನೋ ರಾಜೇಂದ್ರಸ್ತ್ವಿಹ ಚಾಗತಃ
ನಾಥಾ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಕೇಳು. ರಾಮಾ, ನೀನು ಪೂಜಿಸುವ ರಾಜನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಸರ್ವಾಭರಣಸಂಯುಕ್ತೌ ದ್ವೌ ಚಾನ್ಯೌ ಚ ತಥಾವಿಧೌ। ದ್ವಿಜಾನಾಂ ದೇಹಸಂಯುಕ್ತಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತೇ ರಘುನಂದನ
ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು. ಮೂವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ರಘುನಂದನ.
ಪಿತರಸ್ತು ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಗೇಷು ರಾಘವ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ರಪಾನ್ವಿತಾ ಚಾಹಮಪಕ್ರಾಂತಾ ತವಾಂತಿಕಾತ್
ರಾಘವ, ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಳಗೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡೆ. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಿಂದ ದೂರವಾಯಿತು.
ತ್ವಯಾ ವೈ ಭೋಜಿತಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಕೃತಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಯಥಾವಿಧಿ। ವಲ್ಕಲಾಜಿನಸಂವೀತಾ ಕಥಂ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರಃಸರಾ1.33.
ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿಸಿ, ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ನೆರವೇರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿದವರು ರಾಜರ ನಾಯಕರು ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು?
ಭವಾಮಿ ರಿಪುವೀರಘ್ನ ಸತ್ಯಮೇತದುದಾಹೃತಮ್। ಕೌಶೇಯಾನಿ ಚ ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಕೈಕೇಯ್ಯಾಪಹೃತಾನಿ ಚ
ನಾನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಇದು ನಿಜವಾದ ಮಾತು. ಕೌಶೇಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಕೆಯಿಯವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲ.
ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಚೈವಾಹಂ ಚೀರಿಣೀ ತು ವನಾಶ್ರಯಮ್। ಜ್ಞಾತ್ವಾಹಂ ನ ವದೇ ಕಿಂಚಿನ್ಮಾ ತೇ ದುಃಖಂ ಭವತ್ವಿತಿ
ಆ ಸಮಯದಿಂದ ನಾನು ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಿನಗೆ ದುಃಖವಾಗಬಾರದೆಂದು ನಾನು ಏನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾಹಂ ಸ್ಮರಾಮಿ ವೈ ಮಾತುರ್ನ ಪಿತುಶ್ಚ ಪರಂತಪ। ಕದಾ ಭವಿಷ್ಯತೀಹಾಂತೋ ವನವಾಸಸ್ಯ ರಾಘವ
ಪರಂತಪ, ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಅಥವಾ ತಂದೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಘವ, ಈ ಅರಣ್ಯ ವಾಸವು ಯಾವಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಏತದೇವಾನಿಶಂ ರಾಮ ಚಿಂತಯಂತ್ಯಾಃ ಪುನಃ ಪುನಃ। ವ್ರಜಂತಿ ದಿವಸಾ ನಾಥ ತವ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಶಪಾಮ್ಯಹಮ್
ರಾಮಾ, ನಾನು ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಪ್ರಭೋ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ಸ್ವಹಸ್ತೇನ ಕಥಂ ರಾಜ್ಞೋ ದಾಸ್ಯೇ ವೈ ಭೋಜನಂ ತ್ವಿದಮ್। ದಾಸಾನಾಮಪಿ ಯೋ ದಾಸೋ ನೋಪಭುಂಜೀತಯತ್ಕ್ವಚಿತ್
ನಾನು ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡಲಿ? ದಾಸರಿಗೂ ದಾಸರಾದವರು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ.